Ο καύσωνας σκοτώνει άνισα – Περισσότεροι από 12.000 θάνατοι μέσα σε τρεις ημέρες

Μέσα σε μόλις τρεις ημέρες, από τις 24 έως τις 26 Ιουνίου, η Ευρώπη βίωσε έναν από τους φονικότερους καύσωνες της σύγχρονης ιστορίας της με την κλιματική αλλαγή να αποτελεί παράγοντα με καθοριστική επίδραση. Σύμφωνα με ανάλυση του «Economist» μέσω της χρήσης μοντέλων παρατήρησης η ακραία ζέστη μπορεί να προκάλεσε 12.000 επιπλέον θανάτους ενώ μόνο στη Γαλλία οι υγειονομικές Αρχές καταγράφουν ήδη περισσότερους από 1.000 επιπλέον θανάτους.

Περισσότερους από 1.300 θανάτους ανακοίνωσε ο ΠΟΥ. Το ποσοστό θνησιμότητας στο Παρίσι εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 300%, στο Λονδίνο κατά 200% και στο Μιλάνο κατά 170%. Υπολογισμοί του Γαλλικού Πρακτορείου έδειξαν επίσης ότι επηρεάστηκαν τουλάχιστον 193 εκατομμύρια Ευρωπαίοι, εκ των οποίων 75 εκατ. Γερμανοί που βρέθηκαν αντιμέτωποι με θερμοκρασίες άνω των 35°C και συνολικά περισσότεροι από 404 εκατομμύρια κάτοικοι της ευρωπαϊκής ηπείρου βίωσαν μέγιστες θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 30°C.

Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το φαινόμενο ως το σφοδρότερο κύμα καύσωνα που έχει γνωρίσει ποτέ η ευρωπαϊκή ήπειρος. Ποιες περιοχές, όμως, πλήττονται περισσότερο όταν η θερμοκρασία σπάει κάθε ιστορικό ρεκόρ; Και γιατί μια πόλη στους 35 βαθμούς μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνη από μια άλλη με την ίδια θερμοκρασία;

Το κύμα ζέστης δεν περιορίστηκε στις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Καθώς μετακινήθηκε ανατολικότερα, σχεδόν ολόκληρη η κεντρική και ανατολική Ευρώπη τέθηκε σε κατάσταση συναγερμού. Η Γερμανία κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας 41,5 βαθμών Κελσίου (αντλίες νερού χρησιμοποιήθηκαν για να δροσιστούν οι πολίτες), στη Δανία και την Τσεχία σημειώθηκαν επίσης οι υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν ποτέ καταγραφεί. Η Πολωνία κατέρριψε χθες το ιστορικό ρεκόρ ζέστης (40,5°C στην πόλη Σλούμπιτσε) ενώ εκατομμύρια πολίτες δοκιμάστηκαν από ακραίες συνθήκες στην Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τα Βαλκάνια.

Οι επιπτώσεις ήταν εμφανείς παντού: ζημιές σε οδικές και σιδηροδρομικές υποδομές, αυξημένες εισαγωγές στα νοσοκομεία, ακυρώσεις δημόσιων εκδηλώσεων και εκατοντάδες καθυστερήσεις στις αερομεταφορές λόγω των ισχυρών καταιγίδων που ακολούθησαν την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας.

Πότε γίνεται πιο θανατηφόρος;

Η ένταση ενός καύσωνα δεν αποτυπώνεται μόνο στη μέγιστη θερμοκρασία που δείχνει το θερμόμετρο. Εκείνο που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό των θυμάτων είναι το πόσο ασυνήθιστες είναι οι θερμοκρασίες για κάθε περιοχή και πόσο προετοιμασμένη είναι μια κοινωνία να τις αντιμετωπίσει. Οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι ο ανθρώπινος οργανισμός, τα κτίρια και οι ίδιες οι υποδομές μιας πόλης έχουν προσαρμοστεί στο κλίμα που επικρατεί συνήθως.

Οταν οι θερμοκρασίες ξεφεύγουν από αυτό το «φυσιολογικό» εύρος, οι επιπτώσεις στην υγεία αυξάνονται δραματικά, ακόμη και αν οι απόλυτες τιμές δεν είναι οι υψηλότερες της Ευρώπης. Σύμφωνα με το μοντέλο του Πιερ Μασλό, οι 30 βαθμοί Κελσίου στο Μάντσεστερ μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο θανατηφόροι από τους ίδιους 30 βαθμούς στη Μαδρίτη. Οι κάτοικοι του Παρισιού υφίστανται συχνά υψηλότερους αριθμούς θανάτων κατά τη διάρκεια καυσώνων, ίσως και εξαιτίας της θερμικής επίδρασης των χαρακτηριστικών γκρίζων στεγών από ψευδάργυρο που κυριαρχούν στην πόλη.

Οι πόλεις πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα

Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις συγκαταλέγονται στις πλέον ευάλωτες. Το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας παίζει καθοριστικό ρόλο. Η άσφαλτος, το σκυρόδεμα και οι μεταλλικές επιφάνειες απορροφούν μεγάλες ποσότητες θερμότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας και τις απελευθερώνουν αργά τη νύχτα. Ως αποτέλεσμα, οι νυχτερινές θερμοκρασίες παραμένουν ασυνήθιστα υψηλές, στερώντας από τον ανθρώπινο οργανισμό τον απαραίτητο χρόνο για να ανακάμψει από την καταπόνηση της ημέρας.

Παράλληλα, η ατμοσφαιρική ρύπανση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, αυξάνοντας τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά και αναπνευστικά επεισόδια, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους και στους ανθρώπους με χρόνια νοσήματα. Οπως επισήμανε η επιστημονική πλατφόρμα World Weather Attribution, πρόκειται για το σοβαρότερο κύμα καύσωνα της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.

Εξαιτίας των 1.800 δισεκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα που έχουν απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα, η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα, λόγω της εγγύτητάς της προς τους πόλους: κατά 0,87 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, έναντι 0,58 βαθμών στην Αφρική. Ως αποτέλεσμα, το 45% από τις 854 ευρωπαϊκές πόλεις καταρρίπτει πλέον όλα τα προηγούμενα ρεκόρ ακραίας ζέστης. Τον περασμένο Οκτώβριο, οι επιστήμονες είχαν επισημάνει ότι παγκοσμίως ένας άνθρωπος πεθαίνει κάθε λεπτό εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών. Το καλοκαίρι του 2022 περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη λόγω της ζέστης ενώ φέτος ενδέχεται να αυξηθούν.