Παύλος Βοναπάρτης: Βρέθηκε ο τάφος του στη Σφακτηρία

Η Μπολόνια του 1827 βίωνε έναν πρωτόγνωρο πολιτικό αναβρασμό. Στα στενά της πόλης, η μυστική δράση των Καρμπονάρων τροφοδοτούσε τις επαναστατικές ιδέες, ενώ στις αίθουσες του ιστορικού πανεπιστημίου της, φοιτητές, διανοούμενοι και προοδευτικοί αστοί συζητούσαν παθιασμένοι για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία. Ανάμεσά τους, ένας νεαρός πρίγκιπας, ο Παύλος Βοναπάρτης, ανιψιός του Ναπολέοντα, επηρεασμένος από τα επαναστατικά κινήματα και το ισχυρό φιλελληνικό ρεύμα της εποχής, λαμβάνει μια απόφαση που θα καθορίσει τη σύντομη ζωή του. Τον Μάρτιο του 1827 εγκαταλείπει κρυφά την Μπολόνια και ταξιδεύει στην επαναστατημένη Ελλάδα, αποφασισμένος να πολεμήσει στο πλευρό των Ελλήνων, σε μία από τις κρισιμότερες καμπές του Αγώνα. Φτάνει στη Ζάκυνθο, ινκόγκνιτο, ένα πρωινό του Αυγούστου

. Ωστόσο, ενώ προετοιμαζόταν για τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ο νεαρός Βοναπάρτης σκοτώνεται, σε ηλικία μόλις 18 ετών, υπό συνθήκες που από την πρώτη στιγμή προκάλεσαν ερωτηματικά. Η σορός του διατηρήθηκε για πέντε ολόκληρα χρόνια μέσα σε ένα βαρέλι με ρούμι στη Μονή Αγίου Νικολάου Σπετσών και στη συνέχεια ετάφη στη Σφακτηρία, με τους κατοίκους της Πύλου να τον συνοδεύουν συγκινημένοι κρατώντας αναμμένα κεριά.

Η ιστορία του, στη συνέχεια, σχεδόν ξεχάστηκε. Μέχρι που, πριν από λίγες ημέρες, 194 χρόνια μετά, ο χαμένος τάφος του Παύλου Βοναπάρτη στη Σφακτηρία ήρθε ξανά στο φως. Μια ομάδα ερασιτεχνών ερευνητών εντόπισε το μνημείο, χαμένο μέσα στην πυκνή βλάστηση και σε κατάσταση προχωρημένης εγκατάλειψης, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια συναρπαστική ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.

Ο ερευνητής Δημήτρης Πανοσκάλτσης, που πρωτοστάτησε στον εντοπισμό του τάφου, εργάστηκε επί 38 χρόνια στο υπουργείο Πολιτισμού. Μετά τη συνταξιοδότησή του αφοσιώθηκε στην ιστορική έρευνα με έμφαση στην τοπική ιστορία της Πυλίας. «Είχα διαπιστώσει ότι κυκλοφορούσαν πολλές ανακρίβειες σχετικά με τον τόπο ταφής του Παύλου Βοναπάρτη. Για παράδειγμα, αρκετοί υποστήριζαν ότι είχε ταφεί στο μνημείο των γάλλων πεσόντων στη Σφακτηρία. Θέλησα λοιπόν να διερευνήσω την υπόθεση και να φέρω στο φως τα πραγματικά στοιχεία», λέει στα ΝΕΑ.

Ο εντοπισμός του τάφου

Η έρευνα αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη. Καθοριστικές υπήρξαν οι πληροφορίες δύο ανθρώπων που είχαν μελετήσει επί χρόνια την περιοχή αλλά και μια ανέκδοτη φωτογραφία του μνημείου, την οποία εντόπισε ο ίδιος στο αρχείο του καλαματιανού ερευνητή Ψαλτήρα.

«Οταν ξεκινήσαμε την αναζήτηση, κινηθήκαμε μέσα σε μια “ζούγκλα”. Για τέσσερις ώρες ψάχναμε σε ένα δύσκολο τοπίο, γεμάτο πυκνή βλάστηση. Βγήκα από εκεί καταξεσκισμένος, όμως τελικά εντόπισα τον τάφο. Δυστυχώς, ό,τι έχει απομείνει είναι σε κακή κατάσταση», λέει ο Δημήτρης Πανοσκάλτσης.

«Το 1920 μερικοί τσοπάνηδες της Σφακτηρίας, παρασυρμένοι από φήμες, άνοιξαν τον τάφο νομίζοντας ότι κρύβει θησαυρούς. Διασκόρπισαν τα οστά τα οποία περισυνέλεξαν ο πρόεδρος της Εθνολογικής και Ιστορικής Εταιρείας, Διονύσης Πόταρης, και ο πρόεδρος Πύλου, Δημήτρης Μισιρλής, και τα φύλαξαν στο κοινοτικό γραφείο μέχρι το 1926. Επειτα, σύμφωνα με πληροφορίες, τα οστά μεταφέρθηκαν σε λήκυθο, έργο του γλύπτη Θωμόπουλου και δωρεά της Σταυρούλας Μαυρομιχάλη. Η ύπαρξη της ληκύθου αναφέρεται σε παλαιότερο κατάλογο του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, ωστόσο η σημερινή του τύχη παραμένει άγνωστη».

Η παρουσία του Παύλου Βοναπάρτη στην Ελλάδα υπήρξε σύντομη, αλλά άφησε έντονο αποτύπωμα. «Η άφιξή του με τη φρεγάτα «Ελλάς» – στον Πόρο – προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση. Το όνομα Βοναπάρτης εξακολουθούσε να ασκεί τεράστια επιρροή στην Ευρώπη. Ο ναύαρχος Τόμας Κόχραν τον φιλοξένησε στο πλοίο του και τον περιέβαλε με ιδιαίτερη εκτίμηση. Του παραχώρησε μια καμπίνα και τον έβαλε να κάθεται δίπλα του στα γεύματα. Γρήγορα έγινε πολύ δημοφιλής. Ηταν αξιοσημείωτος για την καλή του θέληση, τον αξιαγάπητο χαρακτήρα του, την ορθότητα της κρίσης του, την ευφυΐα του και τη μετριοπάθεια των αρχών του», γράφει ο Τζορτζ Κόχραν, ανιψιός του θρυλικού αρχηγού του ελληνικού στόλου.

Η θανάσιμη εκπυρσοκρότηση

Ομως η κατάληξη θα ήταν τραγική. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1827, ο Παύλος Βοναπάρτης τραυματίστηκε σοβαρά ενώ καθάριζε το όπλο του. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, η εκπυρσοκρότηση προκάλεσε θανάσιμο τραύμα στην κοιλιακή χώρα και την επόμενη ημέρα άφησε την τελευταία του πνοή. Ωστόσο, από τις πρώτες κιόλας στιγμές κυκλοφόρησαν φήμες ότι ο θάνατός του ίσως να μην ήταν ατύχημα. Στο Ναύπλιο διατυπώθηκαν υποψίες περί δολοφονίας, καθώς ο νεαρός υπηρετούσε υπό τις διαταγές του Βρετανού Κόχραν – και οι σχέσεις των Αγγλων με τον πατέρα του Παύλου, Λουσιέν Βοναπάρτη, υπήρξαν στο παρελθόν ιδιαίτερα τεταμένες.

Τη συγκινητική κηδεία του περιέγραψε σχεδόν έναν αιώνα αργότερα ο γάλλος δημοσιογράφος René Puaux στην εφημερίδα «Le Temps». Το φέρετρο μεταφέρθηκε με επίσημη λέμβο, στολισμένη με σημαίες, λουλούδια και κλαδιά μυρτιάς, γράφει, ενώ δεκάδες πλοιάρια ακολούθησαν την πομπή από το Ναυαρίνο προς τη Σφακτηρία.

Η ανακάλυψη ανοίγει πλέον τη συζήτηση για την προστασία και ανάδειξη του σημείου, που βρίσκεται σε έναν τόπο, άρρηκτα συνδεδεμένο με δραματικές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης. «Ο τάφος του Παύλου Βοναπάρτη πρέπει να γίνει προσβάσιμος στο κοινό. Αξίζει να τον επισκέπτονται Ελληνες και Γάλλοι, ως φόρος τιμής σε έναν νέο άνθρωπο που άφησε την πατρίδα του για να πολεμήσει για την ελευθερία της Ελλάδας», λέει ο Δημήτρης Πανοσκάλτσης. Και κάπως έτσι ο Παύλος Βοναπάρτης θα πάψει να είναι μια υποσημείωση της Ιστορίας…