Τι περιλαμβάνει η προτεινόμενη συμφωνία που θα μπορούσε να βάλει τέλος στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν

Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν φαίνεται να πλησιάζουν σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να μετατρέψει την προσωρινή εκεχειρία, η οποία έβαλε τέλος σε εβδομάδες συγκρούσεων, σε μια πιο μόνιμη διευθέτηση.

Και οι δύο πλευρές μιλούν για ένα «μνημόνιο κατανόησης» που θα χαράξει τον οδικό χάρτη επίλυσης όλων των εκκρεμών ζητημάτων, αν και δεν αναμένεται να υπάρξει οριστική συμφωνία άμεσα. Ωστόσο, το περιεχόμενο του μνημονίου παραμένει ασαφές.

Η βασική ιδέα είναι πως, με την υπογραφή του μνημονίου, θα τερματιστούν οι εχθροπραξίες — εξέλιξη ευπρόσδεκτη και για τις δύο πλευρές. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει ενδιάμεσες εκλογές, ενώ η οικονομία του Ιράν βρίσκεται σε κρίση.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι τελευταίες εκδοχές του μνημονίου που ο Τραμπ φαίνεται να οριστικοποιεί προβλέπουν τη σταδιακή επαναλειτουργία των στενών του Ορμούζ και τη λήξη του αμερικανικού αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών. Παράλληλα, θα ξεκινήσει αντίστροφη μέτρηση για την επίλυση θεμάτων όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε στο CNN ότι το πλαίσιο της συμφωνίας δίνει στις δύο πλευρές «60 ημέρες για την οριστικοποίηση των σημείων της τελικής συμφωνίας».

Το πυρηνικό ζήτημα και η αποθήκευση ουρανίου

Η προτεινόμενη συμφωνία προβλέπει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και θα δεσμευθεί να εγκαταλείψει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο ο Τραμπ αποκαλεί «πυρηνική σκόνη». Το πώς θα διατεθεί το υπάρχον απόθεμα θα αποτελέσει αντικείμενο των επόμενων διαπραγματεύσεων.

«Το σημαντικό στοιχείο αυτής της δομής είναι ότι, αν το Ιράν δεν τηρήσει τις υποχρεώσεις του, δεν θα πάρει τίποτα. Καθώς το Στενό ανοίγει, ο αποκλεισμός χαλαρώνει αναλογικά», δήλωσε ο αξιωματούχος. «Αυτό είναι το «εμπιστεύσου, αλλά έλεγξε» σε υπερβολική μορφή».

Ωστόσο, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης αμφισβητούν την επίτευξη συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι «παραμένουν διαφορές σε μία ή δύο διατάξεις» του πιθανού μνημονίου.

Και αφού δήλωσε ότι η συμφωνία είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευτεί», ο Τραμπ είπε την Κυριακή ότι οι ΗΠΑ δεν θα βιαστούν να συνάψουν συμφωνία. Ο ίδιος υπογράμμισε πως «αν» υπάρξει συμφωνία, θα διαφέρει ριζικά από εκείνη που είχε συνάψει ο πρώην πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα.

Τα στενά του Ορμούζ και ο ναυτικός αποκλεισμός

Ο Τραμπ έγραψε ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδος των Στενών του Ορμούζ θα ανοίξει υπό το νέο μνημόνιο. Παράλληλα, ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πως τα στενά θα παραμείνουν υπό ιρανική εποπτεία, με σταδιακή επαναφορά της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.

Το Ιράν ζητά την άρση του αποκλεισμού των λιμανιών του, όμως ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι «ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ μέχρι να υπάρξει πιστοποιημένη και υπογεγραμμένη συμφωνία».

Ιρανικές πηγές επισημαίνουν ότι η επαναλειτουργία της θαλάσσιας διόδου δεν σημαίνει παραίτηση από τα δικαιώματα ελέγχου της. «Τα στενά είναι ήδη ανοιχτά, αλλά απαιτείται συντονισμός με τις ιρανικές αρχές για ασφαλή διέλευση», ανέφερε ιρανική πηγή στο CNN.

Παγωμένα κεφάλαια και κυρώσεις

Με την οικονομία του σε δεινή κατάσταση, το Ιράν ζητά την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων που βρίσκονται σε ξένες τράπεζες. Σύμφωνα με το πρακτορείο Tasnim, χωρίς την απελευθέρωση μέρους των κεφαλαίων «δεν θα υπάρξει συμφωνία».

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το ξεπάγωμα των περιουσιακών στοιχείων θα γίνει μόνο μετά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενώ δεν έχει ξεκαθαριστεί ο τρόπος επιστροφής των χρημάτων στην Τεχεράνη.

Οι διεθνείς κυρώσεις, κυρίως από ΗΠΑ και Ευρώπη, συνεχίζουν να επιβαρύνουν την ιρανική οικονομία. Ο εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ Ισμαήλ Μπαγκαΐ υπογράμμισε ότι «η άρση των κυρώσεων δεν θα συζητηθεί στο τρέχον στάδιο», παρότι η Τεχεράνη ζητά την πλήρη άρση τους.

Βαλλιστικοί πύραυλοι και περιφερειακές προεκτάσεις

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, οι ΗΠΑ επέμειναν στην ανάγκη καταστροφής των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων μακράς εμβέλειας. Αν και το ζήτημα έχει υποχωρήσει στην ατζέντα, παραμένει κρίσιμο για το Ισραήλ και τα κράτη του Κόλπου.

Το μνημόνιο φέρεται να κάνει λόγο για «ανακήρυξη λήξης του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Ο Τραμπ, ωστόσο, διαβεβαίωσε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι υποστηρίζει το δικαίωμα του Ισραήλ να «διατηρεί ελευθερία δράσης απέναντι σε απειλές σε όλα τα μέτωπα».

Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη για μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία». Όπως ανέφεραν στο CNN, «το σημαντικότερο για εμάς είναι να τελειώσει ο πόλεμος οριστικά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».

Στο μεταξύ ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι το Ισραήλ θα έχει «πάντα» το «δικαίωμα να αμύνεται», ανεξαρτήτως της όποιας συμφωνίας μπορεί να επιτευχθεί ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Η δήλωση αυτή συμβαδίζει με τη θέση που διατύπωσε την Κυριακή ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου.

«Το Ισραήλ έχει πάντα το δικαίωμα να αμύνεται. Κάθε χώρα του κόσμου έχει αυτό το δικαίωμα. Και άρα, αν η Χεζμπολά ετοιμάζεται να εκτοξεύσει ή εκτοξεύει πυραύλους εναντίον του, το Ισραήλ έχει το δικαίωμα να ανταποδώσει», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στο Νέο Δελχί.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ανέφερε ότι ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επαναβεβαίωσε, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας τους, το «δικαίωμα» του Ισραήλ να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο. Στόχος των επιχειρήσεων αυτών είναι το σιιτικό κίνημα Χεζμπολά, που πρόσκειται στο Ιράν.

Πηγή: CNN