Φρίντριχ Μερτς: Ενας χρόνος, πολλά «φάουλ»

Ο Φρίντριχ Μερτς συμπλήρωσε έναν χρόνο στην Καγκελαρία της Γερμανίας, αλλά μοιάζει σαν να βρίσκεται στο τέλος της θητείας του. Ισως οφείλεται στο ξεκίνημα μετ΄εμποδίων τον Μάιο του 2025. Είναι ο μόνος καγκελάριος που για την εκλογή του χρειάστηκε και δεύτερη ψηφοφορία, μολονότι τα δύο κόμματα του κυβερνητικού του συνασπισμού, Χριστιανική Ενωση (CDU/CSU) και Σοσιαλδημοκράτες (SPD), είχαν την απαιτούμενη πλειοψηφία στην Μπούντεσταγκ. Η πρώτη προσπάθεια δεν ήταν ποτέ η καλύτερη για τον Μερτς. Για να εκλεγεί πρόεδρος του κόμματός του CDU χρειάστηκε τρεις προσπάθειες μέχρι να κερδίσει το 2022 τους εσωκομματικούς του αντιπάλους.

Ούτε η συνέχεια στην Καγκελαρία ήταν εύκολη. Στα πρώτα βήματα φάνηκε ότι ο «μεγάλος» συνασπισμός των δύο παραδοσιακών κομμάτων δεν ήταν γάμος από έρωτα αλλά συνοικέσιο ανάγκης. Ηταν η μόνη λύση για να μην πέσει η Γερμανία στα χέρια της ακροδεξιάς και εν μέρει εξτρεμιστικής Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD). Οι πολιτικές διαφορές των δύο κυβερνητικών εταίρων λειάνθηκαν μεν, αλλά επανέρχονται στην επιφάνεια κάθε φορά που η κυβέρνηση καλείται να ασχοληθεί με μεταρρυθμιστικές τομές. Στους πρώτους επτά μήνες της Καγκελαρίας του ο Μερτς βρέθηκε τρεις φορές χωρίς στήριξη κεντρικών επιλογών του από το κόμμα του. Με τη συμπλήρωση ενός χρόνου οι ενδοκυβερνητικές αντιπαραθέσεις ήταν τόσο έντονες, που τροφοδότησαν μία σεναριολογία για διάλυση του κυβερνητικού συνασπισμού, πρόωρες εκλογές, κυβέρνηση μειοψηφίας.

Για την εθισμένη στην πολιτική – κυβερνητική σταθερότητα Γερμανία, οι πρόωρες εκλογές είναι ακραία επιλογή. Και μία κυβέρνηση μειοψηφίας που θα αναζητεί κάθε φορά ad hoc πλειοψηφίες στην Μπούντεσταγκ δεν είναι λύση για μία χώρα με το μέγεθος, την οικονομική ισχύ και τις ανάγκες της Γερμανίας. «Δεν αναζητώ άλλες πλειοψηφίες στη γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή. Θέλω να επιτύχω με αυτή την κυβέρνηση», έλεγε ο Μερτς την Τετάρτη στο δεύτερο γερμανικό κανάλι ZDF για τον έναν χρόνο της κυβέρνησης. Παραδέχεται ότι η κυβέρνησή του δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που είχε θέσει η ίδια για τον εαυτό της. Αλλά και η Γερμανία έχει τις δυσκολίες της. «Δεν είμαστε ταχύπλοο σκάφος που μπορείς απλώς να γυρίσεις και να κάνεις στροφή. Είμαστε ένα μεγάλο, βαρύ πλοίο, που για να μπει σε νέα πορεία χρειάζεται δύναμη και σαφή κατεύθυνση», δικαιολογήθηκε ο Μερτς.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Μερτς είναι η διαχείριση των προσδοκιών για γρήγορες και ριζικές λύσεις, που εύκολα καλλιεργούσε στην αντιπολίτευση ανεβάζοντας τον πήχη τόσο ψηλά, ώστε στην κυβέρνηση αναγκαστικά περνάει από κάτω. «Ο Μερτς έδωσε υποσχέσεις πριν από τις εκλογές, τις οποίες δεν έχει τηρήσει μέχρι στιγμής – και αθέτησε αρκετές βασικές υποσχέσεις μετά τις εκλογές», έγραψε η συντηρητική εφημερίδα «Ντι Βελτ». Τα ποσοστά της δημοτικότητάς του είναι τα χαμηλότερα καγκελαρίου με έναν χρόνο θητεία. Αναμενόμενο, όταν χαρακτηρίζεις τους πολίτες τεμπέληδες γιατί παίρνουν γονική άδεια και απειλείς ότι η σύνταξη στο μέλλον «στην καλύτερη περίπτωση θα είναι στο ύψος της βασικής ασφάλειας για τα γηρατειά». Μίλησε για «μικρούς πασάδες» παιδιά μεταναστών, περιέγραψε το CDU ως «εναλλακτική λύση για τη Γερμανία με ουσία», κατηγόρησε πρόσφυγες και μετανάστες ότι παίρνουν από τους Γερμανούς τα ραντεβού σε οδοντιάτρους, τους στιγμάτισε για τα προβληματικά «αστικά τοπία».

Ο Φρίντριχ Μερτς «εννοεί αυτά που λέει, ήταν δεινός ρήτορας στην αντιπολίτευση, αλλά ως καγκελάριος ακόμα δεν έχει βρει τις κατάλληλες λέξεις για να κυβερνήσει», σχολίασε η έγκυρη εφημερίδα του Μονάχου «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ». Ισως, επειδή έγινε καγκελάριος στα 70 του. Μετά τη θητεία του ως ευρωβουλευτής του CDU 1989-94, πέρασε τα περισσότερα χρόνια της πολιτικής του διαδρομής στην αντιπολίτευση, αφού στη 16χρονη κυβερνητική θητεία της Μέρκελ είχε «αυτοεξοριστεί» ως δικηγόρος στην ιδιωτική οικονομία. Η ρητορική δεινότητα που ήταν το μεγάλο όπλο του Μερτς στην αντιπολίτευση τον οδηγεί συχνά σε παρορμητικές δηλώσεις και τοποθετήσεις, οι οποίες από το στόμα ενός καγκελαρίου δημιουργούν μέτωπα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας.

Απέναντι στον Τραμπ ακολούθησε γραμμή κατευνασμού, τα όριά της όμως εξαντλήθηκαν, όπως έδειξε η διαπίστωσή του ότι «δεν βλέπει καμία στρατηγική των Αμερικανών» στον πόλεμο με το Ιράν και οι Ιρανοί «ταπεινώνουν ένα ολόκληρο έθνος». Η απάντηση του Τραμπ: «Αντί να ανακατεύεται σε άλλες υποθέσεις, ο καγκελάριος ας φροντίσει να βάλει σε τάξη την κατεστραμμένη χώρα του, κυρίως στους τομείς μετανάστευσης και ενέργειας». Η απόσυρση μόνον 5.000 αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία θα ήταν το μικρότερο κακό της κόντρας τού ακραιφνούς ατλαντιστή Φρίντριχ Μερτς με τον πλέον αστάθμητο και εχθρό της Ευρώπης πρόεδρο των ΗΠΑ.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προσκεκλημένος σε εκδήλωση του CDU στο Βερολίνο, ήταν ο πρώτος ηγέτης που υποδέχτηκε ο Μερτς στην Καγκελαρία την πρώτη εβδομάδα της θητείας του. Η σχέση τους σφυρηλατήθηκε στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, όταν ο Μερτς ήταν ακόμη στην αντιπολίτευση και ο Μητσοτάκης στη διαπραγματευτική ομάδα του ΕΛΚ για τις θέσεις στα όργανα της ΕΕ μετά τις ευρωεκλογές του 2024. Ως καγκελάριος πλέον ο Μερτς επισκέφθηκε ήδη τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα τον περασμένο Οκτώβριο. Μία επίσκεψή του στην Αθήνα ακόμη εκκρεμεί.