Met Gala 2026: Φιλοτεχνία ή η άνοδος του kitch;

Ασχοληθήκαμε πολύ με ό,τι εμφανίστηκε στα σκαλιά της εισόδου στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Την ίδια στιγμή που εντυπωσιασμένοι βλέπαμε να ξεδιπλώνονται συνδυασμοί φορεμάτων, πτυχώσεων, κεντημάτων και 3D εκτυπώσεων ανακατεμένοι με συμβολισμούς και αναπαραστάσεις έργων τέχνης αναρωτηθήκαμε αν το υπερβολικό του θεάματος μιας τέτοιας μόδας ήταν ταιριαστό με την πραγματικότητα. Γιατί σύμφωνα με τις ευρύτερα αποδεκτές κοινωνιολογικές θεωρίες η μόδα αντανακλά – αν όχι προλαβαίνει – και καταγράφει αυτό που πρόκειται να απασχολήσει τον κόσμο.

Μόνο που υπάρχει μία συγκεκριμένη ποσόστωση, το πλούσιο 1% απέναντι στο 99% των υπολοίπων του κόσμου. Επομένως θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι αυτού του είδους τα φαινόμενα με καλεσμένους διάσημους σταρ της οθόνης, της ποπ κουλτούρας και σύγχρονους εκατομμυριούχους Δύσης και Ανατολής συγκροτούν μία ειδική μόδα που κατασκευάζεται για να λειτουργήσει ως δείκτης ματαιοδοξίας, ναρκισσισμού και οικονομικής ισχύος.

Το Met Gala 2026 με θέμα «Fashion is Art» θόλωσε τα όρια μεταξύ μόδας και εικαστικών τεχνών σε μία προσπάθεια επαναδιατύπωσης της θεωρητικής άποψης του Γκέοργκ Ζίμελ ότι η μόδα είναι το «επιπόλαιο άλλο» της τέχνης.

Είναι λοιπόν η μόδα τέχνη, όπως προσπάθησαν να δείξουν οι καλεσμένοι του Met Gala, επιλέγοντας να αντιγράψουν με το ένδυμά τους έναν ή περισσότερους πίνακες ζωγραφικής ή έργα γλυπτικής; Ο δηλωμένος θαυμασμός της Μαντόνα προς τη σουρεαλίστρια ζωγράφο Ελεονώρα Κάρινγκτον αρκεί για να θεωρηθεί η αναπαράσταση από την ίδια τμήματος του πίνακα της Κάρινγκτον «Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου» ως κοινωνική κριτική; Δηλαδή μέσα από τα πέπλα του μαύρου φορέματός της, το ιστιοφόρο καράβι – καπέλο της και τις επτά κοπέλες που κρατούσαν γύρω της την άκρη των πέπλων η Μαντόνα συμμετείχε στους σύγχρονους προβληματισμούς;

Από την πλευρά του ο ταλαντούχος σχεδιαστής Ζακ Πόουζεν οργάνωσε το σχεδιαστικό τμήμα της μαζικής αλυσίδας Gap για να πλάσει τις πτυχώσεις της Νίκης της Σαμοθράκης πάνω στο σώμα μιας από το γένος των Καρντάσιανς. Το δημιούργημά του ως επανεμφάνιση του αρχαιοελληνικού chic δεν μας καλεί να δούμε αυτό που η κλασική αρχαιότητα διοχέτευε στα γλυπτά της: έναν αγώνα κατάκτησης της ύλης και εκγύμνασης του χεριού στην απόδοση ιδεών και αξιών μιας εποχής που εξιδανίκευε το κάλλος. Ηταν όμως μία αποτελεσματική συνεισφορά στην οικονομία προσέλκυσης της προσοχής, όπου η οικογένεια των influencers Καρντάσιαν πετυχαίνουν μεγάλες αποδόσεις.

«Δεν βλέπεις πόσο απαραίτητος είναι ένας κόσμος πόνου και δυσκολιών για να εκπαιδεύει μια νοημοσύνη και να την κάνει ψυχή;» γράφει το 1819 σε επιστολή του ο ρομαντικός ποιητής Τζον Κιτς. Και από τους δικούς του στίχους της «Ωδής σε μια ελληνική υδρία» πιάστηκε ο αμερικανός σχεδιαστής Μάικλ Κορς βλέποντας τους ελληνορωμαϊκούς αμφορείς του Met για να συνθέσει την ασπρόμαυρη στράπλες τουαλέτα της Αν Χάθαγουεϊ. Μόνο που πρόσθεσε δικής του (kitch) έμπνευσης λευκά περιστέρια για να εμπλουτίσει και με ειρηνευτικούς συμβολισμούς ένα ποίημα του 19ου αιώνα που εξυμνεί την αλήθεια.

Ή μήπως η τέχνη της μόδας είναι να παρουσιάζει ρούχα μέσα στα οποία το σώμα νιώθει μία ήσυχη άνεση ακόμη και όταν η φόρμα των ρούχων μετασχηματίζει το σώμα; Κάτι δηλαδή που έχει πετύχει η Ρέι Καβακούμπο της Comme de Garcons. Οι δημιουργίες της ξεχωρίζουν στη συντροφιά τους με τις επιλογές έργων τέχνης στο Costume Art. Ωστόσο κανένας παρευρισκόμενος στη φαντασμαγορία του «Fashion is Art» δεν επεδίωξε να την τιμήσει. Ισως γιατί οι προθέσεις της Καβακούμπο διέφεραν: αντί να περιορίζει τη μόδα στα ιδανικά της ομορφιάς, της γοητείας, της πολυτέλειας και της κατανάλωσης, κατάργησε την αρμονική σιλουέτα και πρόσθεσε συνδηλώσεις φθοράς και χρήσης αλλάζοντας τους αισθητικούς κανόνες. Με ρούχα που αποκτούν γλυπτική ποιότητα και εμφανίζονται σε οποιοδήποτε σώμα ως ανεξάρτητα αισθητικά αντικείμενα.

Ρούχα και ταυτότητες

Στα ενδότερα του Ινστιτούτου Ενδύματος, με την τέχνη να θεωρείται ο πνευματικός τόπος της δημιουργικής δραστηριότητας, παρουσιάζεται η έκθεση «Costume Art». Ως ένας διάλογος εκθεμάτων από τις συλλογές του Μητροπολιτικού Μουσείου και του Ινστιτούτου Ενδύματος με πρόθεση να καταργήσουν τη διάκριση ανάμεσα στην άχρονη ανεκτίμητη τέχνη και στην εφήμερη ματαιόδοξη μόδα.

Σύμφωνα με τους επιμελητές της έκθεσης, η ιδέα που διαπερνά αυτήν τη συμβίωση αναφέρει ότι τα ρούχα δεν εξυπηρετούν μόνο ανάγκες κάλυψης και προστασίας του σώματος. Λειτουργούν ως μεσολαβητές ταυτότητας και εκφράζουν ιεραρχίες που αφορούν την κοινωνική τάξη, το φύλο, τις πεποιθήσεις, την αίσθηση του ανήκειν και τη διαφορά, σχηματίζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και κατανοούμε τα σώματα.