«Αρχιμάστορας Σόλνες» του Ερρίκου Ιψεν: Πάνω και κάτω απ’ το τραπέζι

Πώς ένα μεγάλο ξύλινο τραπέζι που καλύπτει όλη τη μικρή σκηνή του Υπογείου του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν, καταφέρνει να της δώσει όγκο, βάθος, ύψος, διαστάσεις, να τη μεγαλώσει και να την απλώσει; Κι όμως αυτό επιτυγχάνει το σκηνικό στον «Αρχιμάστορα Σόλνες» του Ερρίκου Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828-1906), και μάλιστα από την πρώτη στιγμή.

Μια εξαιρετική κατασκευή – η σκηνογραφία είναι της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη, όπως και οι τόσο λειτουργικοί φωτισμοί –, παραπέμπει αρχικά στο σχεδιαστήριο ενός αρχιτεκτονικού γραφείου, με παρόντες τους συνεργάτες και επικεφαλής τον Αρχιμάστορα. Η χρήση του όμως δεν μένει εκεί: πολλαπλασιάζεται και καθορίζει τη δράση, με τους ήρωες όχι μόνο να κάθονται γύρω από αυτό ή να σχεδιάζουν, αλλά και να το χρησιμοποιούν σαν μια δεύτερη σκηνή επί σκηνής.

Ανεβαίνουν και κατεβαίνουν, ξαπλώνουν, παίζουν, κοιτούν μακριά, κοιτούν μέσα τους… Μαζί με το σκηνικό και τους φωτισμούς, η πρωτότυπη μουσική του Στάμου Σέμση προσδίδει στην παράσταση τον χαρακτήρα ενός συμφωνικού έργου με τις αντίστοιχες εναλλαγές που καθρεφτίζουν τις ψυχικές μεταπτώσεις των ηρώων.

Με την καθαρή και ισχυρή μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη ανά χείρας, ο Κωνσταντίνος Ασπιώτης εστιάζει στα υπαρξιακά ερωτήματα του έργου και σκηνοθετεί μια σειρά από διλήμματα και συγκρούσεις, μια διαρκή πάλη ανάμεσα στην άνοδο και την πτώση, με την αγωνία του θανάτου να μάχεται την έλευση του νέου, του καινούργιου. Φιλοδοξία και ελπίδα, δημιουργία και παραίτηση, ενοχή και πόθος. Μαζί και τους ήρωες «απ’ τους πύργους και τις εκκλησιές που φτάνουν στον Θεό» ως τα «σπίτια για ανθρώπους» κι από εκεί στα «κάστρα στον αέρα».

Οι ηθοποιοί

Ο Θόδωρος Γράμψας ενσαρκώνει τον Χάλβαρντ Σόλνες στην πορεία του από την άνοδο στην πτώση και την (αυτο)καταστροφή. Πλάι του η όλο ζωντάνια, όνειρα και υποσχέσεις Χίλντα Βάνγκελ της Ισιδώρας Δωροπούλου. Μαζί τους ο έμπειρος Δημήτρης Δεγαΐτης στον ρόλο του οικογενειακού γιατρού δρος Χέρνταλ. Ο Θράσος Σταθόπουλος στον ρόλο του σχεδιαστή Ράγκανρ Μπρόβικ και η Ανια Λεμπεντένκο, γραμματέας του Σόλνες και μνηστή του Μπρόβικ, Κάγια Φόσλι, συνθέτουν το νεαρό δίδυμο μιας αθέατης απειλής και ελπίδας.

Καθοριστική στην παράσταση, η Κάτια Δανδουλάκη ξεκλειδώνει την Αλίνα Σόλνες, και αναδεικνύει με τρόπο λεπτό και βαθύ την προσωπικότητά της: Φωτίζει τη μουντή και σιωπηλή γυναίκα με την κρυμμένη παιδικότητα και τρυφερότητα. Παρούσα στη σκηνή, με την ψηλόλιγνη φιγούρα της, διακριτική και υπαινικτική, υπηρετεί, το «καθήκον» της, ως σύζυγος του Αρχιμάστορα και οικοδέσποινα «χωρίς σπίτι». Εχοντας χάσει «τα πάντα», «τιμωρεί» τον εαυτό της συνεχίζοντας να ζει με τις κούκλες της, αλλά κυρίως με τις αναμνήσεις, τις τύψεις και τις ενοχές της. Μια εξαιρετική ερμηνεία που δικαιώνει την ηθοποιό και την επιστροφή της στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης.

Γραμμένο το 1892, το έργο ανήκει στην ώριμη δραματουργία του Ιψεν. Πρωτοπαρουσιάστηκε εκτός Νορβηγίας (Βερολίνο, 1893), όπως τα περισσότερα θεατρικά του συγγραφέα, μια που οι απόψεις του ενοχλούσαν τη συντηρητική κοινωνία της πατρίδας του – ορισμένα είχαν ακόμα και απαγορευτεί από τις Αρχές. Αλλωστε και ο ίδιος ο Ιψεν έζησε σχεδόν τριάντα χρόνια στην Ιταλία και τη Γερμανία, όπου μεγαλούργησε, αφήνοντας μια πλούσια κληρονομιά. Το θεατρικό του σύμπαν παραμένει «σκανδαλωδώς» επίκαιρο και γοητευτικά σκληρό και επιδραστικό.