Τρεις κανόνες στη «νέα Ευρώπη»: Εταιρείες-πρωταθλητές, ισχυρός στρατός, τέλος το βέτο

Δεν χωράει αμφιβολία ότι η Ευρώπη είναι, μέχρι στιγμής, ο μεγάλος χαμένος των τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών που συντελούνται στη γειτονιά της την τελευταία πενταετία. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι εκείνον στη Μέση Ανατολή, είναι προφανές ότι βρίσκεται σε θέση ουραγού και τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, χωρίς να μπορεί να παρέμβει ουσιαστικά σε αυτές – πολύ δε περισσότερο να διαμορφώσει τον ρου της.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι φανερό ότι την έχει αποκλείσει από τους τακτικούς συνομιλητές του, ενώ δεν χάνει ευκαιρία να αποδείξει ότι η μοναδική της χρησιμότητα γι’ αυτόν είναι ως… σάκος του μποξ. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, επίσης, αφενός τη χαρακτηρίζει αφερέγγυα ενώ, αφετέρου, της χρεώνει τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία.

Το Ισραήλ, από την πλευρά του, βρίσκεται στα μαχαίρια με πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, τις οποίες έχει βάλει στη μαύρη λίστα. Όσο για την Κίνα, προφανώς και εξακολουθεί να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Ευρώπη, κυρίως όμως το κάνει για να βάλει σφήνες στο στρατόπεδο της Δύσης και για να συνεχίσει να κάνει μπίζνες μαζί της – και όχι επειδή τη θεωρεί σοβαρό γεωπολιτικό παίκτη.

Οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι έμοιαζαν μέχρι πρόσφατα να βρίσκονται υπό την επήρεια ενός σοκ διαρκείας, το οποίο όχι απλώς είχε οξύνει τα χρόνια προβλήματα στο εσωτερικό τους, αλλά τους είχε προκαλέσει συμπτώματα παράλυσης, σε όλα τα επίπεδα. Ένα γενικευμένο βέρτιγκο, με άλλα λόγια.

Εσχάτως, όμως, κάτι δείχνει να αλλάζει, σε πολλά επίπεδα. Σε αυτή την εκτίμηση συνηγορούν μια σειρά γεγονότα, που μοιάζουν με κομμάτια ενός παζλ το οποίο ναι μεν απέχει ακόμη πολύ από το να ολοκληρωθεί, αποτυπώνει όμως ήδη την εικόνα της «νέας Ευρώπης».

Αποφάσισαν, λοιπόν, οι Ευρωπαίοι να αντιδράσουν επιτέλους; Και αν ναι, με ποιο τρόπο;

Ισχυροί και ανταγωνιστικοί

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την οικονομία – που, ως γνωστόν, αποτελεί τη βάση για όλα. Εδώ, λοιπόν, η υστέρηση της Ευρώπης σε πολλούς στρατηγικούς τομείς και η αδυναμία της να κοιτάξει στα μάτια τους βασικούς ανταγωνιστές της, Αμερικανούς και Κινέζους, αναγκάζουν την ηγεσία της να επιχειρήσει ένα άλμα προς τα εμπρός.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, συγκεκριμένα, η Κομισιόν ετοιμάζει ένα σχέδιο το οποίο, εφόσον εγκριθεί, θα αποτελέσει μια από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει στον κόσμο των επιχειρήσεων. Κυρίως εκείνων που θα καθορίσουν τη διεθνή «αρχιτεκτονική» τις επόμενες δεκαετίες – νέες τεχνολογίες, χρηματοπιστωτικό σύστημα, πρώτες ύλες, ενέργεια και, φυσικά, εξοπλισμοί.

Στόχος, πάντα με βάση το ρεπορτάζ, θα είναι να χαλαρώσει το πλαίσιο που διέπει τις εξαγορές και συγχωνεύσεις. Με σκοπό να δοθεί η αναγκαία ώθηση που θα οδηγήσει στη δημιουργία μεγάλων και εύρωστων ομίλων παγκόσμιας εμβέλειας – των γνωστών και ως «Ευρωπαίων πρωταθλητών» στον κόσμο των επιχειρήσεων.

Το «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»

Κάτι ανάλογο επιχειρείται και σε επίπεδο ενόπλων δυνάμεων και εξοπλισμών. Η εκκωφαντική αδυναμία της Ευρώπης να παρέμβει καθοριστικά στα ανοιχτά μέτωπα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής έχει σημάνει συναγερμό στους ηγέτες της και τους αναγκάζει, έστω και απρόθυμα, να αναθεωρήσουν τη στάση τους.

Παρά το γεγονός δε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες και έριδες ανάμεσα στις διάφορες χώρες (ειδικά τη Γερμανία και τη Γαλλία), τα τελεσίγραφα και οι εκβιασμοί του Τραμπ, που φτάνουν ως και τη διάλυση του ΝΑΤΟ, φαίνεται πως συσπειρώνουν τους Ευρωπαίους. Οδηγώντας τους στο να αναζητήσουν ενιαίο βηματισμό και στη συγκρότηση ενός «ευρωστρατού» (όπως έχουμε συνηθίσει να τον αποκαλούμε) και στον εξοπλισμό και την υποστήριξή του.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι πληροφορίες και διαρροές περί διεργασιών οι οποίες αφορούν στη συγκρότηση ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ» μόνο σύμπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν. Συνάδουν δε και με την επιμονή των περισσότερων κρατών-μελών της ΕΕ να συνεχιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς θεωρούν πως εκεί μπορούν να διαπιστώσουν στην πράξη «πόσα απίδια παίρνει ο σάκος».

Πολιτικές συμμαχίες προθύμων

Τέλος, επειδή όλα απαιτούν πολιτικές αποφάσεις και η ΕΕ έχει αποδείξει ότι είναι… αργοκίνητη και οι ρυθμοί της έχουν ως συνέπεια «μέχρι να σηκώσει το ένα πόδι, να βρωμάει το άλλο», βρίσκεται στα σκαριά μια ακόμη σημαντική αλλαγή. Μια αλλαγή η οποία συζητείται εδώ και πολλά χρόνια, ουδείς όμως τόλμησε να την κάνει πράξη.

Πρόκειται, βεβαίως, για την κατάργηση της αρχής της ομοφωνίας – του δικαιώματος βέτο, όπως είναι ευρύτερα γνωστό – που εξακολουθεί να καθορίζει την πολιτική της ΕΕ στα πιο κρίσιμα και στρατηγικά ζητήματα.

Με απλά λόγια: Αυτό που έχει ήδη αρχίσει να κυριαρχεί ως μοντέλο, οι ad hoc «συμμαχίες των προθύμων» που παρακάμπτουν τους εκάστοτε διαφωνούντες, πρόκειται σύντομα να καταστεί και επίσημος κανόνας. Ενδεχομένως ακόμη και με μια ριζική αλλαγή στις Συνθήκες της ΕΕ – μια ιδιόμορφη, δηλαδή, «συνταγματική αναθεώρηση».

Οι συνθήκες δείχνουν να έχουν ωριμάσει για να γίνουν τα μεγάλα βήματα παράλληλα και στις τρεις παραπάνω κατευθύνσεις. Τα επόμενα χρόνια θα οδηγήσουν, κατά πάσα πιθανότητα, σε μια «νέα Ευρώπη». Για άλλους καλύτερη, για άλλους χειρότερη και πιο επικίνδυνη.

Όσο για το σύνθημα, είναι ένα: «Ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε».