Κάρπαθος: Υποβρύχιοι θησαυροί 26 αιώνων αναδύονται από τη θάλασσα!

Το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών), πραγματοποίησαν από τον Οκτώβριο του 2025 συστηματική, αναγνωριστική, υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου. Η δράση εντάσσεται στο ερευνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2019 με στόχο τη χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς του Νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Η Κάρπαθος, νησί που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο και αργότερα ενέπνευσε τον Ιούλιο Βερν, εξακολουθεί να αποτελεί πηγή αρχαιολογικού ενδιαφέροντος και εξερεύνησης. Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας στο νησί, Έλληνες και ξένοι ερευνητές καταδύθηκαν σε περιοχές όπου διατηρούνται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου, δύο από τις τέσσερις πόλεις που συγκροτούσαν την περίφημη «τετράπολη Κάρπαθο» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι’, 5.17).

Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη από 3 έως 45 μέτρα, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας, η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που καλύπτουν χρονική περίοδο άνω των 26 αιώνων – από την αρχαϊκή εποχή (τέλη 7ου αι. π.Χ.) έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.

Μεταξύ των σημαντικότερων ευρημάτων περιλαμβάνονται τέσσερα αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο, εμπορικά αγγεία, κατάλοιπα αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων, καθώς και περισσότερες από 20 βυζαντινές άγκυρες. Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με τα πλούσια οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, αναδεικνύουν τη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Στην αποστολή συμμετείχαν περισσότεροι από σαράντα επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων ομάδα αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικό του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM).

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ.

Πολύτιμη υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν το 2025 οι Asso.subsea, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμος Καρπάθου, Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου, Instituto Nacional de Antropologia e Historia de Mexico, Norwegian Maritime Museum, Blue Star Ferries, Qualco Foundation, Map, Apnea, Karpathos Diving Center, Γιώργος Βενιέρης, Τράτα, Carraro 1927 και Trip Tailors.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η καινοτόμος δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», που περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).