25 χρόνια από την 11η Σεπτεμβρίου: Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας – 4,5 εκατ. νεκροί και 38 εκατ. εκτοπισμένοι

Είκοσι πέντε χρόνια έχουν περάσει από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όταν 19 αεροπειρατές της Αλ Κάιντα κατέλαβαν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη και τα έριξαν στους Δίδυμους Πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου και στο Πεντάγωνο, σκοτώνοντας σχεδόν 3.000 ανθρώπους.

Οι επιθέσεις σηματοδότησαν την έναρξη μιας νέας εποχής για την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Λιγότερο από έναν μήνα αργότερα, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν, ξεκινώντας τον λεγόμενο «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας», ενώ δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε η εισβολή στο Ιράκ.

Σύμφωνα με το Cost of War Project του Watson Institute του Πανεπιστημίου Brown, οι πόλεμοι που ξεκίνησαν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μετά το 2001 έχουν προκαλέσει άμεσα ή έμμεσα τον θάνατο περίπου 4,5 έως 4,7 εκατομμυρίων ανθρώπων. Από αυτούς, περίπου 940.000 εκτιμάται ότι έχασαν άμεσα τη ζωή τους από τις πολεμικές συγκρούσεις, ενώ εκατομμύρια ακόμη πέθαναν από ασθένειες, υποσιτισμό και προβλήματα υγείας που συνδέονται με τους πολέμους.

September 11, 2001, 9:03 a.m.: Flight 175 slammed into the South Tower, tearing through the building. pic.twitter.com/TsLcTsshJM

— Breaking911 (@Breaking911) September 11, 2026

Αφγανιστάν: Σχεδόν 20 χρόνια πολέμου

Στις 7 Οκτωβρίου 2001, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την επιχείρηση «Enduring Freedom» στο Αφγανιστάν. Οι Ταλιμπάν έχασαν γρήγορα τον έλεγχο της χώρας, όμως ο πόλεμος συνεχίστηκε για σχεδόν δύο δεκαετίες, υπό τέσσερις διαφορετικούς Αμερικανούς προέδρους.

Σύμφωνα με το Cost of War Project, περίπου 176.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν άμεσα εξαιτίας του πολέμου, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη έχασαν τη ζωή τους από την πείνα, τις ασθένειες και τραυματισμούς που δεν αντιμετωπίστηκαν.

Η επισιτιστική ανασφάλεια αυξήθηκε δραματικά, ενώ νάρκες και μη εκραγέντα πυρομαχικά εξακολουθούν να απειλούν τον άμαχο πληθυσμό.

Το 2021, μετά την αποχώρηση των τελευταίων αμερικανικών δυνάμεων, οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία.

25 years after 9/11, Taliban rules Afghanistan again, but with US firepower pic.twitter.com/MW5aPbrVr3

— Steve Ruud (@ruud_steve9838) September 8, 2026

Ιράκ: Η εισβολή και το βαρύ τίμημα

Στις 19 Μαρτίου 2003, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την εισβολή στο Ιράκ, με την κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους να υποστηρίζει ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής. Τα όπλα αυτά δεν εντοπίστηκαν.

Σύμφωνα με το Cost of War Project, περίπου 315.000 άνθρωποι έχασαν άμεσα τη ζωή τους στον πόλεμο στο Ιράκ.

Ο Ομάρ, ο οποίος ήταν 18 ετών όταν ξεκίνησε η εισβολή, περιγράφει στο Al Jazeera τον φόβο που επικράτησε στη Βαγδάτη. Όπως λέει, ο ίδιος και οι φίλοι του άκουγαν τους βομβαρδισμούς και φοβούνταν για τη ζωή τους.

Κάποιοι φίλοι του, μάλιστα, πήγαν να δουν τι συνέβαινε παρά τις προειδοποιήσεις να μην πλησιάσουν. Δεν επέστρεψαν ποτέ, σύμφωνα με την αφήγησή του στο Al Jazeera.

The night the U.S. Iraq War began, Baghdad, March 20, 2003. pic.twitter.com/AvNJ1SNs7f

— War Flash (@WarFlash_2630) May 3, 2026

Από τους χερσαίους πολέμους στα drones

Παράλληλα με τις χερσαίες επιχειρήσεις, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν εκτεταμένες αεροπορικές και επιχειρήσεις με drones σε χώρες όπως το Πακιστάν, η Υεμένη και η Σομαλία, καθώς και στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Συρία.

Σύμφωνα με στοιχεία του Bureau of Investigative Journalism, από το 2004 καταγράφηκαν στο Πακιστάν 423 αμερικανικές επιθέσεις, με εκτιμώμενους νεκρούς μεταξύ 2.499 και 4.001 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων 424 έως 966 άμαχοι.

Στην Υεμένη καταγράφηκαν τουλάχιστον 186 επιθέσεις και επιδρομές, με τουλάχιστον 853 νεκρούς, μεταξύ των οποίων 158 άμαχοι. Στη Σομαλία, 19 έως 23 επιθέσεις την περίοδο 2001-2016 φέρεται να προκάλεσαν από 188 έως 276 θανάτους.

Το 2011, οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ συμμετείχαν στην αεροπορική εκστρατεία στη Λιβύη, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο εντολής του ΟΗΕ για την προστασία των αμάχων. Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, μέσα σε επτά μήνες πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 9.700 επιθέσεις.

Το 2014 ξεκίνησε και η αμερικανική επιχείρηση κατά του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και τη Συρία, με εκτεταμένους αεροπορικούς και χερσαίους βομβαρδισμούς.

Περισσότεροι από 38 εκατομμύρια εκτοπισμένοι

Ο απολογισμός των πολέμων μετά την 11η Σεπτεμβρίου δεν περιορίζεται στους νεκρούς.

Σύμφωνα με το Cost of War Project, περισσότεροι από 38 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από τις πατρίδες τους ή έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στο Αφγανιστάν, το Ιράκ, το Πακιστάν, την Υεμένη, τη Σομαλία, τις Φιλιππίνες, τη Λιβύη και τη Συρία.

Οι συνέπειες παραμένουν ορατές μέχρι σήμερα. Μόνο το περασμένο έτος, περίπου 2,9 εκατομμύρια Αφγανοί επέστρεψαν αναγκαστικά από το Ιράν και το Πακιστάν στο Αφγανιστάν, ενώ στο Ιράκ περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι εξακολουθούν να είναι εκτοπισμένοι, δύο δεκαετίες μετά την εισβολή.

Η Αϊσά, μια 40χρονη Αφγανή μητέρα, έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής της μετακινούμενη μεταξύ Αφγανιστάν και Ιράν. Η οικογένειά της εγκατέλειψε για πρώτη φορά το Αφγανιστάν το 1994, επέστρεψε το 2000 και έφυγε ξανά το 2002, μετά την αμερικανική εισβολή.

Το κόστος για τους Αμερικανούς βετεράνους

Βαρύ είναι το τίμημα και για τους ίδιους τους Αμερικανούς στρατιωτικούς. Περισσότεροι από 800.000 Αμερικανοί στρατιώτες υπηρέτησαν στο Αφγανιστάν. Περίπου 2.500 σκοτώθηκαν και 20.000 τραυματίστηκαν πριν από την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων το 2021.

Στον πόλεμο του Ιράκ, σύμφωνα με το Defense Casualty Analysis System, 3.481 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους, ενώ περισσότεροι από 31.000 τραυματίστηκαν.

Το μακροπρόθεσμο οικονομικό κόστος είναι επίσης τεράστιο. Το Cost of War Project εκτιμά ότι η περίθαλψη των βετεράνων των πολέμων μετά την 11η Σεπτεμβρίου θα μπορούσε να κοστίσει στις ΗΠΑ 2,2 έως 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2050.

Σύμφωνα με τη διευθύντρια του προγράμματος, Stephanie Savell, τέσσερις φορές περισσότεροι Αμερικανοί στρατιωτικοί και βετεράνοι πέθαναν από αυτοκτονία από όσους σκοτώθηκαν σε μάχες στους πολέμους μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Πάνω από 8 τρισ. δολάρια ο λογαριασμός

Το οικονομικό αποτύπωμα των πολέμων είναι εξίσου εντυπωσιακό. Σύμφωνα με το Cost of War Project, οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει περίπου 5,8 τρισεκατομμύρια δολάρια για τους πολέμους των τελευταίων δύο δεκαετιών, ενώ επιπλέον 2,2 τρισ. δολάρια προορίζονται για τη φροντίδα των βετεράνων τις επόμενες δεκαετίες.

Έτσι, ο συνολικός λογαριασμός αναμένεται να ξεπεράσει τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια.

H αμερικανική κοινωνία εμφανίζεται σήμερα πολύ λιγότερο πρόθυμη να στηρίξει νέους πολέμους στο εξωτερικό, ενώ οι μακροχρόνιες στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα τόσο στις χώρες που βρέθηκαν στο επίκεντρο των συγκρούσεων όσο και στις ίδιες τις ΗΠΑ.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο απολογισμός των πολέμων που ακολούθησαν περιλαμβάνει εκατομμύρια νεκρούς, δεκάδες εκατομμύρια εκτοπισμένους και έναν λογαριασμό τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται το Al Jazeera.