Όταν ο Ντε Γκωλ «συνομιλεί» με τον Σαρτρ

^«Σας μιλά ο στρατηγός και πρόεδρος της Γαλλίας». Η φωνή από την άλλη άκρη της γραμμής είναι κοφτή και αυστηρή, προκαλώντας ένα στιγμιαίο ξάφνιασμα στον άνθρωπο που έχει σηκώσει το ακουστικό. «Ποιος είπατε;». «Ακούστε κύριε, δεν έχουμε καιρό για χάσιμο, για παιχνίδια και, κυρίως, για περιπέτειες. Η χώρα βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση. Οι θαυμαστές και οι νοσταλγοί σας θέλουν να την καταστρέψουν. Οπως τότε, το θυμάστε φαντάζομαι».

Ο «κύριος» μετάνιωσε που είχε ενδώσει στην περιέργειά του να μάθει ποιος τον καλεί και δεν είχε μείνει στην πολυθρόνα του. Τώρα, όμως, είναι αργά. Αν και χαλαρός, όπως σχεδόν κάθε φορά μετά το τακτικό πρωινό πέρασμα από το αγαπημένο του Café de Flore – μάλιστα, η Σιμόν είχε προτιμήσει σήμερα το Les Deux Magots, δίνοντάς του περισσότερο χρόνο να στοχαστεί – αισθάνεται υποχρεωμένος να απαντήσει. Εξάλλου, ποτέ δεν είχε φοβηθεί τις προκλήσεις και ούτε τώρα θα το έκανε.

Ο στρατηγός, όμως, δεν τον άφησε καν να ολοκληρώσει τη σκέψη του. Είχε, άλλωστε, πάρει βαθιά ανάσα και ανακτήσει την κλονισμένη του αυτοπεποίθηση, αφού ανέτρεξε στο κεφάλαιο των απομνημονευμάτων του το οποίο αφορούσε εκείνο το ταξίδι που έκανε, «σαν κλέφτης», πριν από 58 χρόνια. Ηταν τότε, στις 29 Μαΐου του 1968, όταν το Παρίσι φλεγόταν από τους εξεγερμένους φοιτητές και απεργούς και ο ίδιος έπαιρνε το τρένο που θα τον πήγαινε στην άλλη πλευρά των συνόρων με τη Γερμανία. Εκεί όπου τον περίμενε ο επικεφαλής των 60.000 περίπου γάλλων στρατιωτών οι οποίοι έδρευαν στο Μπάντεν-Μπάντεν: ο στρατηγός Ζακ Μασί, διαβόητος από τις σφαγές στην Ινδοκίνα και την Αλγερία.

«Ξέρετε τι του μετέφερα τότε;», είπε επιθετικά. «Οτι όλα έχουν καταστραφεί. Οτι οι κομμουνιστές έχουν προκαλέσει πλήρη παράλυση στη χώρα. Οτι δεν ορίζω τίποτα πλέον και ότι σκέφτομαι να παραιτηθώ». «Και μήπως ξέρετε τι μου απάντησε;», συνέχισε στον ίδιο τόνο. «Με διαβεβαίωσε ότι ο στρατός βρίσκεται στο πλευρό μου και με προέτρεψε να επιστρέψω στο Παρίσι». «Αυτό και έκανα. Πήγα πίσω και διέλυσα τη βουλή. Κάλεσα τους υποστηρικτές μου να βγουν στον δρόμο και αυτοί το έκαναν μαζικά. Προκήρυξα εκλογές και τις κέρδισα πανηγυρικά». «Και κάπως έτσι, ο Μάης σας τελείωσε άδοξα», κατέληξε κομπάζοντας.

Είστε ένας πρώην

«Ισως έτσι να νομίζετε, μόνο που δεν είναι έτσι», αποκρίθηκε ο συνομιλητής του ο οποίος, αφού άκουσε υπομονετικά το λογύδριο, πέρασε στην αντεπίθεση. Μιλώντας αργά και καθαρά, όπως συνήθως έκανε, τόνισε: «Πρώτα από όλα, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: Εσείς δεν έχετε πλέον καμία από τις ιδιότητες που επικαλεστήκατε αρχικά. Είστε ένας πρώην. Και ο σημερινός πρόεδρος – Μακρόν δεν τον είπαμε; – σε καμία περίπτωση δεν είναι σαν εσάς».

Διαισθανόμενος το κόμπιασμα του ανθρώπου που κρατούσε το άλλο ακουστικό, κατάλαβε ότι είχε ανακτήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων και δεν έχασε χρόνο. «Οσο για το συμπέρασμά σας, ότι ο Μάης τελείωσε και μάλιστα άδοξα, για ρίξτε μια ματιά έξω από το παράθυρό σας να δείτε τι γίνεται. Διαβάστε και τις εφημερίδες που θα σας φέρουν οι υπασπιστές σας – διότι φαντάζομαι πως το Ιντερνετ δεν έχετε μάθει να το χειρίζεστε ακόμη».

«Μα άλλο τότε και άλλο τώρα», αντέτεινε η απέναντι φωνή, που με τη σειρά του έδειξε να έχει ξαφνιαστεί. Αλλά δεν πρόλαβε να πει κάτι άλλο. «Πολύ σωστά. Αυτό, όμως, που δεν έχει αλλάξει είναι ότι, όπως τότε έτσι και σήμερα, ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Και οι όμοιοί σας έχουν καταδικάσει τους νέους όχι απλώς να μην είναι ελεύθεροι, αλλά να μην μπορούν να κάνουν και όνειρα. Ή μήπως το αμφισβητείτε;».

Δεν πήρατε το μάθημά σας;

Ο «πρώην» στρατηγός και πρόεδρος δεν είναι διατεθειμένος να αφήσει τη συζήτηση να πάει προς τα εκεί που ήταν φανερό πως την οδηγεί ο μαχητικός και αποφασισμένος φιλόσοφος. Για τον ίδιο, αυτό που έχει σημασία είναι ο νόμος και η τάξη, η συνέχεια χωρίς εκπλήξεις και ανατροπές, η Γαλλία ως σημαία και εικόνα και όχι ως άνθρωποι και περιεχόμενο. Πολύπειρος και ο ίδιος, λοιπόν, ξεκαθάρισε: «Ολα αυτά δεν έχουν σημασία αυτή τη στιγμή. Κι αν συνεχίσετε, θα πρέπει να σας θυμίσω ότι η δική μου Γαλλία, αν χρειαστεί, θα μιλήσει και στον δρόμο και στην κάλπη. Και τότε, θα απογοητευτείτε για μια ακόμη φορά. Δεν πήρατε το μάθημά σας;».

Ο Ζαν-Πολ δεν έχασε την ψυχραιμία του. Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι κάτι έλειπε τότε και, πιθανότατα, λείπει και τώρα ώστε τα πράγματα να πάνε τελικά αλλιώς. «Ο Ντάνι – ξέρετε δα για ποιον σας λέω – μου είχε πει τότε ότι η δύναμη του κινήματός μας είναι ακριβώς ότι βασίζεται σε έναν ανεξέλεγκτο αυθορμητισμό, που δίνει ορμή χωρίς να επιδιώκει να τη διοχετεύσει κάπου, να χρησιμοποιήσει προς όφελός του τη δράση που έχει εξαπολύσει. Ισως, όμως, σε αυτή του τη φράση να κρύβεται και το μυστικό της αποτυχίας να αλλάξουν τον κόσμο. Αν το καταλάβουν σήμερα και βρουν την πυξίδα τους, τότε σύντομα θα πάψετε να αισθάνεστε τόσο σίγουρος και ασφαλής».

Ο Σαρλ δεν θέλησε να δείξει ότι αυτή η σκέψη τον έκανε να αισθάνεται άβολα και έκλεισε το τηλέφωνο, με ένα ξερό «αντίο σας». Σχεδόν ταυτόχρονα, η Σιμόν, που στο μεταξύ είχε επιστρέψει, μπήκε στο δωμάτιο που βρισκόταν ο Ζαν-Πολ για να θυμίσει στον σύντροφο και έρωτα της ζωής της ότι έπρεπε να βιαστεί, διότι τον περίμεναν οι φοιτητές στη Σορβόνη. Εκεί όπου θα τους μιλούσε πάλι για τη «φαντασία στην εξουσία», δίνοντας όμως λίγη παραπάνω έμφαση στην εξουσία.