Φανάρι: Η… Αγία Τριάδα και το παρασκήνιο της διαδοχής

Το 1601, πριν από 425 χρόνια και ενώ το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετρούσε ήδη 1.563 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας, με πρωτοβουλία του Πατριάρχη Ματθαίου Β΄, εγκαταστάθηκε στη συνοικία Φανάρι δίπλα στον Κεράτιο Κόλπο. Εκτοτε το «Φανάρι» – όπως έμεινε να αποκαλείται μέχρι τις μέρες μας το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η περί τον εκάστοτε Πατριάρχη, Αυλή– έχει παρακολουθήσει πίσω από τα ψηλά τείχη κοσμογονικές γεωπολιτικές εξελίξεις και σκληρές εκκλησιαστικές συγκρούσεις.

Η συσσωρευμένη ιστορική εμπειρία σχεδόν 17 αιώνων έχει προικίσει τους σημερινούς 74 μητροπολίτες-αρχιεπισκόπους του Οικουμενικού Θρόνου και τη 12μελή Αγία και Ιερά Σύνοδο περί τον 86χρονο Πατριάρχη Βαρθολομαίο με μια ξεχωριστή σοφία και δεινότητα. Αυτό, άλλωστε, διαφαίνεται ήδη στο θετικό αποτύπωμα της 35ετούς πατριαρχίας Βαρθολομαίου (1991- 2026). Ομως, εάν εμβαθύνει κάποιος στα ενδότερα της πατριαρχικής Αυλής θα ανακαλύψει πως πάντοτε υπήρξε πέριξ ή και απέναντι από τον εκάστοτε Αγιο Πρώτο της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης, η ισχυρή ομάδα των μητροπολιτών που επηρέαζε τη σκέψη και τους σχεδιασμούς Πατριαρχών, καθώς και τις αποφάσεις της Συνόδου.

Η «Αγία Τριάδα» και οι περί αυτήν…

Σήμερα, εν έτει 2026, τα ηνία των πρωτοβουλιών και των κινήσεων στην πατριαρχική Αυλή κρατούν τρία πρόσωπα, που συχνά στην αργκό γλώσσα των παροικούντων στο Φανάρι, αποκαλούνται ψιθυριστά «Αγία Τριάδα»! Πρόκειται για τους γέροντες μητροπολίτες Χαλκηδόνος, Εμμανουήλ και Πριγκιποννήσων, Δημήτριο, καθώς και τον αρχιεπίσκοπο Αμερικής, Ελπιδοφόρο.

Αν ένας νεαρός ιερωμένος θέλει να ανελιχθεί αποζητά από κάποιον εξ αυτών, καθοδήγηση. Εάν κάποιος ιερέας ή αρχιερέας διώκεται ή βάλλεται, προστασία. Και αν ιερωμένος ή πολιτικός αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, αποζητά από κάποιον εξ αυτών, παρέμβαση και στήριξη. Και εννοείται, πως κανείς εκ των τριών δεν ενεργεί κατά μόνας ή λαμβάνει την τελική απόφαση. Τα μέλη της «Αγίας Τριάδος» είναι η οδός για να φθάσει ένα αίτημα στον Οικουμενικό, συνοδευόμενο με την κατάλληλη αιτιολογημένη εισήγηση, προκειμένου εκείνος να λάβει την απόφαση. Ενώ, όπως παρατήρησε φαναριώτης ιεράρχης μιλώντας στα «ΝΕΑ», «όλοι τους λειτουργούν μερικές φορές ως αντίρροπες δυνάμεις στον Πρώτο, όταν και όσο, ο Πρώτος το επιτρέπει», ενώ μεταξύ τους έχουν προσώρας συμφωνήσει άτυπα σε ένα ισόκυρο power game, μια παραγωγική ισορροπία, ένα ιδιότυπο εκκλησιαστικό modus operandi.

Πέριξ όμως των τριών αυτών μητροπολιτών, υπάρχουν μερικοί ακόμη που περιστασιακά αποτελούν τον «4ο ή και τον 5ο της Αγίας Τριάδας» και κάποιοι, οι οποίοι μακροπρόθεσμα φιλοδοξούν να αποκτήσουν επιρροή στην πατριαρχική Αυλή. Εδώ συναντούμε τους αρχιεπισκόπους Αυστραλίας, Μακάριο, Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας, Νικήτα και Κρήτης, Ευγένιο, καθώς και τους μητροπολίτες Φιλαδελφείας, Μελίτωνα, Καλλιουπόλεως και Μαδύτου, Στέφανο, Σουηδίας και πάσης Σκανδιναβίας, Κλεόπα, Γερμανίας, Αυγουστίνο και τον μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου, Αμφιλόχιο.

Η οποιαδήποτε νύξη ή συζήτηση περί της διαδοχής του 86χρονου Οικουμενικού Πατριάρχη αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για την «Αγία Τριάδα» και τους ελάχιστους μητροπολίτες που κινούνται πέριξ αυτής. Οχι μόνον γιατί ο Βαρθολομαίος έχει στο ενεργητικό ένα εντυπωσιακά θετικό και πλούσιο αποτύπωμα πατριαρχίας μετά 35 χρόνια στον Θρόνο, αλλά και γιατί όλα μαρτυρούν πως η παρουσία του με βάση ποικίλα δεδομένα… αποτελεί εγγύηση ενότητας στην πατριαρχική Αυλή στη δυστοπική αυτή εποχή. Και ούτως ή άλλως, η επόμενη ημέρα στο Φανάρι, θα προσδιοριστεί σε μεγάλο βαθμό και από τη στάση της Τουρκίας, η οποία έχει αποδείξει με πατριαρχικές εκλογές του παρελθόντος, πως μπορεί και δεν διστάζει να μεταβάλει τα δεδομένα και τις νομοθετικές προϋποθέσεις εκλογής Προκαθημένου. Το έπραξε άλλωστε προ ετών στην περίπτωση εκλογής του αρμένη πατριάρχη εισάγοντας την αρμενική εκκλησία σε μια απίστευτη διετή ταλαιπωρία, καθώς απαίτησε όχι μόνο να έχει την τουρκική υπηκοότητα ο υποψήφιος αλλά και να έχει τούρκους υπηκόους και τους δύο γονείς του!

Το «who is who» των εκλεκτών

Από την «Αγία Τριάδα», βέροι Κωνσταντινουπολίτες (ακόμη και στην καταγωγή) είναι δύο: Ο 74χρονος γέρων μητροπολίτης Πριγκιποννήσων, Δημήτριος (Κομματάς), γεννηθείς στα Ταταύλα και ο 59χρονος αρχιεπίσκοπος Αμερικής, Ελπιδοφόρος (Λαμπρυνιάδης) από το Μπακίρκιοϊ της Πόλης. Παρασκηνιακά, αρκετοί είναι αυτοί που κρατούν ως υποσημείωση αυτή τη σειρά αναφοράς των προσώπων όταν αποτολμούν να σκεφθούν για την επόμενη ημέρα… Η επιλογή ενός προσώπου ηλικιακά μεγάλου ως «γέφυρα» για την έλευση ενός νεότερου ηλικιακά είναι συνήθης εκκλησιαστική τακτική και αποκαλείται «μεσοβασιλεία»… Και οι δύο έχουν έμφυτο το ένστικτο της διπλωματίας συνδυασμένο με την άριστη γνώση λειτουργίας της τουρκικής κρατικής διοίκησης.

Την ίδια στιγμή, ο 58χρονος μητροπολίτης Καλλιουπόλεως, Στέφανος (Ντινίδης), γέννημα-θρέμμα Κωνσταντινουπολίτης, έχει ιδιαίτερα καλή προσωπική σχέση με τον Πατριάρχη (έχει διατελέσει αρχιδιάκονος του και πρωτοσύγκελλός του), ενώ φημολογείται ότι διατηρεί υψηλότατους διαύλους επικοινωνίας με την τουρκική διοίκηση. Και οι τρεις τους (Πριγκιποννήσων, Αμερικής και Καλλιουπόλεως) ομιλούν άπταιστα την τουρκική. Και οι τρεις τους έχουν βρεθεί πολλές φορές «απέναντι» στον Πατριάρχη ακόμα και για το Ουκρανικό, κινούμενοι όμως πάντα με την πρέπουσα διπλωματικότητα.

Εάν στην επόμενη ημέρα πρυτανεύσει το κριτήριο της ισχυρής θρησκευτικής κοινότητας, πέραν των Αμερικής και Μεγάλης Βρετανίας, καθοριστική θα είναι η παρουσία του 88χρονου μητροπολίτη Γερμανίας, Αυγουστίνου. Μαζί με την ομογένεια της Αμερικής και το εφοπλιστικό λόμπι του Λονδίνου, η ομογένεια της Γερμανίας θεωρείται ο τρίτος «αιμοδότης» του Φαναρίου τόσο σε πρόσωπα όσο και σε υπηρεσίες. Ο Αυγουστίνος σπουδασμένος στη Χάλκη ομιλεί αρκετά καλά την τουρκική γλώσσα.

Να σημειωθεί πως ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ουδέποτε έχει με κάποιον τρόπο δείξει την προτίμησή του προς κάποιο πρόσωπο, είτε από την «Αγία Τριάδα» είτε από όσους φιλοδοξούν και κινούνται πέριξ αυτής. Πριν από 5 χρόνια, με την ευκαιρία των επίσημων θυρανοίξιων του Αγίου Νικολάου στο σημείο Μηδέν των Δίδυμων Πύργων στη Νέα Υόρκη, ο Πατριάρχης είχε πει σε ομιλία του πως παρακάλεσε «τον Θεό για τη διαδοχή του και την ευστάθεια της Μητρός Εκκλησίας».