Υψηλή ζήτηση, εύκολη πρόσβαση στην ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση

Εως και κατά 12,7% θα μπορούσε να αυξηθεί το ΑΕΠ της Ελλάδας μακροχρόνια, εάν καταφέρει να προσεγγίσει σε ποιότητα χώρες με πιο ανεπτυγμένα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και διεξαγωγής επιστημονικής έρευνας. Αυτό είναι ένα μόνο από τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει μελέτη της Eurobank για την τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα, με τίτλο «Η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα: μεγέθη, προκλήσεις και δυνητική συνεισφορά στην ανάπτυξη», η οποία δημοσιεύτηκε χθες.

Ανάμεσα στα ευρήματα της μονάδας Οικονομικής Ανάλυσης και Ερευνας της τράπεζας είναι ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας χαρακτηρίζεται από υψηλή ζήτηση και εύκολη πρόσβαση. Ειδικότερα, αναδεικνύεται το εξής ενδιαφέρον: διαθέτουμε το υψηλότερο μέσο ποσοστό όσον αφορά τη συμμετοχή νέων στα πανεπιστήμια, ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ. Μάλιστα, αυτό συνδυάζεται με μια έκρηξη στον αριθμό των μεταπτυχιακών και των διδακτορικών φοιτητών σε πανεπιστημιακό και τεχνολογικό επίπεδο, με τους πρώτους να υπεροκταπλασιάζονται από το 2001 έως το 2023 και τους δεύτερους σχεδόν να τριπλασιάζονται.

Οπως σημειώνεται στην έρευνα, η είσοδος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση φαίνεται να είναι «ευχερέστερη και ίσως ελκυστικότερη» για τις γυναίκες. Και αυτό διότι την περίοδο που μελετάται οι γυναίκες αποτέλεσαν πάνω από τους μισούς πρωτοετείς φοιτητές και το 58% των μεταπτυχιακών στο σύνολο των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αντίθετα, στις διδακτορικές σπουδές πλειοψηφούν οι άνδρες, αν και το ποσοστό των γυναικών έχει αυξηθεί και εκεί.

Πεδία «φαβορί» και προκλήσεις

Τα επιστημονικά πεδία που συγκεντρώνουν τους περισσότερους πρωτοετείς είναι αυτά των Κοινωνικών Επιστημών, Δημοσιογραφίας, Μηχανικής, Μεταποίησης-Κατασκευών, Διοίκησης Επιχειρήσεων και Νομικών Σπουδών. Ωστόσο, επισημαίνεται πως κατά τη διάρκεια της περιόδου 2001-2023, βαθμιαία περιορίστηκαν όσοι επιλέγουν τα πεδία των Τεχνών και των Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Ιδιαίτερα, μνεία γίνεται και στον αριθμό των φοιτητών που υπερβαίνουν τα κανονικά εξάμηνα σπουδών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Eurobank, ο αριθμός τους τριπλασιάστηκε – το 2023 ήταν 447,1 χιλιάδες σε πανεπιστημιακό και τεχνολογικό τομέα. Συνολικά, υπολογίζεται πως ο αριθμός των πτυχιούχων στο σύνολο της τριτοβάθμιας έχει αυξηθεί κατά 56,1% (57,3 χιλιάδες το 2023)· με άλλα λόγια, κάθε έτος αποφοιτούσαν 50,2 χιλιάδες άτομα κατά μέσο όρο.

Η έκθεση στέκεται, όμως, και σε μια σειρά προβληματικών που χαρακτηρίζουν το σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα. Αρχικά, σημειώνει ότι η αύξηση των πτυχιούχων δεν σημαίνει αναγκαστικά και αύξηση της ποιότητας των παρεχόμενων σπουδών, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο υπάρχει σχέση αιτίου αιτιατού μεταξύ των δύο, ήτοι κατά πόσο η αύξηση των πτυχιούχων επετεύχθη με το κόστος της χαλάρωσης των κριτηρίων εισαγωγής και αποφοίτησης και άρα της χαμηλότερης ποιότητας παρεχόμενων γνώσεων.

Οι προσμετρήσεις ποιότητας, σημειώνει η έκθεση, πιθανώς συνεισφέρουν και στην έξοδο χιλιάδων νέων στο εξωτερικό για σπουδές, κάτι που κοστίζει στα νοικοκυριά και την εθνική οικονομία. Χαρακτηριστικά, το 2023 ο αριθμός αυτός ήταν 37.658, περισσότεροι από το 2008, παρά την άνοδο των προσφερόμενων θέσεων σε ελληνικά ιδρύματα.

Δεξιότητες και αγορά εργασίας

Και βέβαια η μελέτη στέκεται και στο ζήτημα της σύνδεσης των δεξιοτήτων με την αγορά εργασίας, εκεί όπου η χώρα μας δεν φαίνεται να έχει και τις καλύτερες επιδόσεις. Ειδικότερα, η Ελλάδα το 2017 και το 2024 σημείωσε την τρίτη και δεύτερη χαμηλότερη επίδοση αντίστοιχα, μεταξύ 31 χωρών αναφορικά με το κατά πόσο οι δεξιότητες αντιστοιχίζονται αποτελεσματικά στην αγορά εργασίας, ενώ την περίοδο 2008-2025 είχε το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό υπερειδίκευσης μεταξύ των 27 χωρών της ΕΕ, που αφορά όσους έχουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και εργάζονται σε χαμηλής ή μεσαίας ειδίκευσης επαγγέλματα.

Πέρα από τις δυνητικές ενισχύσεις στην εθνική οικονομία που μπορεί να φέρει η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η Eurobank στέκεται ιδιαίτερα και στη σημαντικότητα της προσέλκυσης ξένων φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια, θέτοντας μάλιστα τον «φιλόδοξο αλλά ρεαλιστικό» στόχο των 100.000 ξένων ή παλιννοστούντων φοιτητών, έναντι 25.000 σήμερα. «Μόνο η άμεση συνεισφορά στο ΑΕΠ θα ήταν περίπου €1,0 δισ. ετησίως», αναφέρουν οι συντάκτες της μελέτης, οι οποίοι παραθέτουν τα συστήματα της Κύπρου και της Ολλανδίας, ως παραδείγματα προς μίμηση αναφορικά με το σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και την προσέλκυση ξένων φοιτητών. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2024 το ποσοστό των ξένων φοιτητών επί του συνόλου των φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια ήταν το χαμηλότερο μεταξύ των 27 χωρών της ΕΕ – 2,6% έναντι του μέσου όρου 9,1%, και 21,6% στην Κύπρο.

Συγγραφείς της μελέτης είναι οι δρ Τάσος Αναστασάτος, επικεφαλής οικονομολόγος, και δρ Κωνσταντίνος Πέππας, ερευνητής οικονομολόγος.