Υψηλές πτήσεις για Καβάκο και Φιλαρμόνια 

Μία συμφωνική βραδιά ιδιαίτερα υψηλών επιδόσεων απόλαυσαν όσοι μουσικόφιλοι παρευρεθήκαν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών για τη συναυλία της Φιλαρμόνια Ορχήστρας του Λονδίνου υπό τον Λεωνίδα Καβάκο, στις 9/5/2026. Σολίστ του προγράμματος δεν ήταν ο έλληνας βιολιστής – που εν προκειμένω διηύθυνε το περίφημο αγγλικό σύνολο – αλλά ο ιρανο-αυστριακός τσελίστας Κίαν Σολτάνι, ο οποίος κλήθηκε να ερμηνεύσει το Κοντσέρτο για βιολοντσέλο του Ρόμπερτ Σούμαν. Το δεύτερο μέρος καταλήφθηκε από την κολοσσιαία Συμφωνία αρ. 1 του Γιοχάνες Μπραμς, σε μία εξαιρετικά πειστική και φροντισμένη ερμηνεία που διαμόρφωσε ο αρχιμουσικός Καβάκος.

Η εκκίνηση έγινε με την εκτέλεση της ουβερτούρας «Βάντα» από την ομώνυμη όπερα του Αντονίν Ντβόρζακ, στην οποία ξεχώρισαν τα θαυμαστής διαφάνειας ξύλινα πνευστά της ορχήστρας και ο άριστος συγχρονισμός των μελών της. Τα ιδιώματα της τσεχικής γραφής αναδείχθηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό, με τα θυελλώδη έγχορδα να προσδίδουν την απαιτούμενη σπιρτάδα στο ρυθμικά καλπάζον μουσικό ακρόαμα. Ευθύς μετά, ο 33χρονος ιρανός τσελίστας ανήλθε επί σκηνής για να παρουσιάσει το Κοντσέρτο για βιολοντσέλο σε λα ελάσσονα του Ρόμπερτ Σούμαν, σύνθεση αρκετά ανορθόδοξη και πρωτοπόρα για την εποχή του Ρομαντισμού.

Ο Σολτάνι ερμήνευσε το έργο με φανερή αυτοπεποίθηση, πλήρες λυρισμού φραζάρισμα και ωραία πλαστικότητα κατά την έκθεση των θεμάτων. Ο Καβάκος, ως έμπειρος σολίστ ο ίδιος, διασφάλισε ότι η ορχηστρική συνοδεία δεν υπερκάλυπτε το βιολοντσέλο και ανέπτυξε έναν ευαίσθητο διάλογο τύπου μουσικής δωματίου με τον Σολτάνι. Ιδιαίτερα γενναιόδωρη και ερεβώδης υπήρξε η μπάσα περιοχή του βιολοντσέλου, ενός από τα λίγα διασωζόμενα που κατασκεύασε ο θρυλικός οργανοποιός Αντόνιο Στραντιβάρι. Η λαμπρή τεχνική του Σολτάνι αναδείχθηκε λεπτομερώς στα ποιητικά σολιστικά μέρη, αλλά η προσπάθεια ισορρόπησης με την ήδη χαμηλόφωνη ορχήστρα είχε ως αποτέλεσμα συγκρατημένες δυναμικές εκτονώσεις και ένα κάπως επίπεδο μουσικό ακρόαμα. Η εντύπωση αυτή «σιδερώματος» επιτάθηκε από την περιορισμένη διαφοροποίηση στο τέμπο ανάμεσα στα τρία μέρη του έργου, που εκτελούνται ενιαία, ώστε τελικά να καταστεί δυσδιάκριτη η μεταξύ τους υφολογική παραγραφοποίηση. Για την ποιότητα του παιξίματός του, όμως, ο Σολτάνι απέσπασε το θριαμβικό χειροκρότημα του αθηναϊκού κοινού και αντιχάρισε ως ανκόρ μία αυθεντική ερμηνεία του λαϊκού περσικού τραγουδιού «Το κορίτσι από το Σιράζ», οργανωμένο για σόλο τσέλο και κοντινούο από τον ιρανό συνθέτη Ρεζά Βάλι. Πλάι στο συνεχές βάσιμο των βιολοντσέλων της ορχήστρας, ο Σολτάνι «τραγούδησε» και ανέδειξε με απόλυτη φυσικότητα τον έντονα εθνικό χαρακτήρα της μουσικής.

Εργο-σταθμός

Αναμφίβολα, το κυρίως – και πλέον χορταστικό – πιάτο της βραδιάς υπήρξε η εκτέλεση της Συμφωνίας αρ. 1 σε ντο ελάσσονα του Γιοχάνες Μπραμς από τη Φιλαρμόνια Ορχήστρα υπό τον Λεωνίδα Καβάκο. Το συμφωνικό αυτό έργο-σταθμός για την Ιστορία της μουσικής ολοκληρώθηκε, έπειτα από μια εικοσαετία δουλειάς, το 1876, αποτελώντας κατά πολλούς τη «10η Συμφωνία» του Μπετόβεν. Η σεισμική εισαγωγή αποδόθηκε με τα κατάλληλα «ρίχτερ» τόσο χάρη στον ωστικό παλμό των τυμπάνων όσο και στην εστίαση του ήχου των εγχόρδων, που απέδωσαν με μεγάλη ακρίβεια τις εναρκτήριες συγκοπές. Η ανάπτυξη του βασικού θεματικού υλικού ήχησε αβίαστη και καθόλα ρέουσα, με τις συμβολές, ιδίως, των θαυμαστής διαφάνειας ξύλινων πνευστών της ορχήστρας να κλέβουν τις εντυπώσεις. Καθαρές μελωδικές γραμμές, άρτια ρυθμική αίσθηση και θαυμαστή ισορροπία των ηχοχρωματικών υφών αποτέλεσαν βασικά χαρακτηριστικά της αέρινης (παρά γειωμένης) ανάγνωσης που πρότεινε ο Καβάκος. Ιδιαίτερα πειστικό υπήρξε το χτίσιμο των ερωταπαντήσεων φλάουτου-εγχόρδων, καταλήγοντας με ένα απολαυστικά έντονο ξέσπασμα στην κόντα του πρώτου μέρους. Επειτα, ο λυρικός χαρακτήρας του αντάντε αναδείχθηκε με τον πλέον ονειρικό τρόπο από το εκφραστικότατο σόλο του όμποε και του κόρνου, που επένδυσαν με τη διαύγειά τους το θέμα και του τρίτου μέρους.

Η αρχιτεκτονικά προσεγμένη δόμηση του τεράστιου φινάλε έγινε ευθύς αντιληπτή από την ικανοποίηση των ζητουμένων αντιθέσεων: η επιθετική σβελτάδα των βιολιών, τα μεγαλόπνοα χάλκινα πνευστά και η δραματική εναλλαγή των διαθέσεων οδήγησαν σε φυσικές αλλά συνταρακτικές κορυφώσεις. Ο άριστος συγχρονισμός της ορχήστρας και η επικοινωνία όλων των οργάνων της διαμόρφωσαν ένα φλογερά καλπάζον μουσικό ακρόαμα, που εκτόνωνε η κομβική, οργιαστική συμβολή των τυμπάνων. Στα παρατεταμένα χειροκροτήματα, ο Καβάκος και η Φιλαρμόνια απάντησαν με μία ευχάριστη αλλά όχι πολύ δουλεμένη εκτέλεση του Ηπειρωτικού Χορού του Νίκου Σκαλκώτα.

Ο Γιώργος Μαρκογιαννόπουλος είναι κριτικός μουσικής, μέλος ΕΕΘΜΚ