Το «οπλοστάσιο» των μέτρων: Επιδότηση καυσίμων και τιμολογίων ενέργειας

Με την κυβέρνηση να παρακολουθεί τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και να κρατά στάση αναμονής για λήψη περαιτέρω μέτρων εφόσον χρειαστούν το επόμενο διάστημα, όπως δήλωσε την περασμένη Πέμπτη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, επιχειρήσεις και καταναλωτές βιώνουν ήδη τις πρώτες επιπτώσεις του πολέμου.

Ηδη η κυβέρνηση την εβδομάδα που πέρασε, με τα κυβερνητικά μέτρα κατά της αισχροκέρδειας που ανακοινώθηκαν, επέβαλε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε 61 βασικά είδη σουπερμάρκετ καθώς και στην αμόλυβδη βενζίνη 98 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης, ωστόσο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έκρυψε ότι «μπορεί αυτή η κρίση να παραταθεί και να χρειαστεί να πάρουμε κι άλλα μέτρα», προσθέτοντας μάλιστα ότι η πρόθεση είναι να μην ξεδιπλώσει όλο το φάσμα των παρεμβάσεών της η κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή. Η δήλωση αυτή κάνει σαφή την ετοιμότητα που υπάρχει ώστε να ενεργοποιήσει το «οπλοστάσιο» των μέτρων που αξιοποίησε το 2022, όταν μετά την εισβολή στην Ουκρανία διαταράχθηκε η εφοδιαστική αλυσίδα με εκτίναξη των τιμών της ενέργειας αλλά και των πρώτων υλών.

Οι συζητήσεις για στοχευμένες παρεμβάσεις έχουν ήδη γίνει και αυτές, εφόσον κριθεί αναγκαίο, θα αφορούν επιδότηση καυσίμων με βάση κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια (fuel pass) και επιδότηση των τιμολογίων ενέργειας σε περίπτωση εκτίναξης των τιμών.

Σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, όλα τα μέτρα που μπορεί να αποφασιστούν θα είναι στοχευμένα σε ευάλωτες κοινωνικά ομάδες και μέσα στο όρια των δημοσιονομικών δυνατοτήτων.

Η επιδότηση καυσίμων στην αντλία μέσω της παροχής fuel pass ήταν ένα μέτρο που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και λειτούργησε ως ένα έκτακτο εργαλείο για τους πολίτες. Σύμφωνα με πληροφορίες, το μέτρο αυτό θα επιστρατευθεί εφόσον η τιμή του πετρελαίου  ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και η αύξηση αυτή διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τριών εβδομάδων.

Το ενδεχόμενο επαναφοράς επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα, αποτελεί ένα ακόμα εργαλείο. Κυβερνητικά στελέχη έλεγαν ότι η ανάγκη υιοθέτησης του μέτρου αυτού δεν είναι ορατή, καθώς το κόστος τις ηλεκτρικής ενέργειας κινείται σε χαμηλά επίπεδα με τη συμβολή και των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Την ίδια ώρα πάντως απέκλειαν πιθανή μείωση ή κατάργηση έστω και προσωρινά του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα.

Επισιτιστική βοήθεια

Στη φαρέτρα της κυβέρνησης υπάρχει επίσης και το ενιαίο σύστημα επισιτιστικής βοήθειας 400 εκατ. ευρώ απευθείας στα νοικοκυριά μέσω vouchers του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021-2027» που χρηματοδοτείται μέσω ΕΣΠΑ και ανακοινώθηκε την εβδομάδα που πέρασε.

Η στήριξη παρέχεται μέσω κουπονιών (vouchers) σε ηλεκτρονική ή άλλη μορφή, τα οποία θα εξαργυρώνονται αποκλειστικά για τρόφιμα και είδη βασικής υλικής βοήθειας σε καταστήματα λιανικής που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, όπως σουπερμάρκετ, οπωροπωλεία και άλλα καταστήματα τροφίμων. Με αυτόν τον τρόπο, οι πόροι κατευθύνονται απευθείας στους ωφελούμενους, ενισχύοντας την αγοραστική τους δύναμη.

Η ενεργοποίηση ή μη επιπλέον μέτρων πάντως θα εξαρτηθεί από τα δημοσιονομικά περιθώρια που υπάρχουν και το πλαίσιο που θα βάλει η ΕΕ για πιθανόν «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων, δηλαδή τη ρήτρα διαφυγής (general escape clause).

Η Ελλάδα διαθέτει έναν «κουμπαρά» 800 εκατ. ευρώ για τις παροχές και τις φορολογικές ελαφρύνσεις που προγραμματίζονται να τεθούν σε ισχύ από 1ης Ιανουαρίου 2027 και αναμένεται να παρουσιαστούν από τον Πρωθυπουργό στο βήμα της ΔΕΘ. Ωστόσο αν απαιτηθούν μέτρα στήριξης της πραγματικής οικονομίας, τα κονδύλια αυτά θα αξιοποιηθούν νωρίτερα εφόσον το βάθος του πολέμου και οι επιπτώσεις του το επιβάλλουν.