Τι κρύβει η συγκρουσιακή σχέση Νετανιάχου – Ερντογάν

Από όλες τις συγκρουσιακές σχέσεις στη Μέση Ανατολή, η σχέση Ισραήλ – Τουρκίας είναι αναμφιβόλως η πιο πολύπλοκη. Γι’ αυτό, κυρίως, είναι και η πιο επικίνδυνη. Όχι όμως μόνο γι’ αυτό.

Η άκρη του νήματος, για να κατανοήσει κανείς την πολυπλοκότητα της κατάστασης, μπορεί να ιδωθεί και μέσα από μια δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την εβδομάδα που μας πέρασε: «Φίλοι και εχθροί», είπε, «όλοι να το γνωρίζουν και να το καταλάβουν: στην περιοχή μας η Ιστορία ξαναγράφεται. Η Τουρκία κατευθύνει την Ιστορία με τις πολιτικές της που είναι συνειδησιακές, βασισμένες σε αρχές και ειρηνικές. Κανείς πια δεν μπορεί να ανακόψει αυτή την πορεία». Οι δύο άλλοτε σύμμαχοι, σήμερα οι δύο μεγαλύτερες περιφερειακές δυνάμεις, δεν έχουν κάτι να μοιράσουν πέρα από την ίδια την περιοχή. Το Ισραήλ πέτυχε να καθηλώσει τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ, αλλά και να γονατίσει το Ιράν. Το κενό, όμως, που δημιουργήθηκε θα είναι θησαυρός για εκείνους που θα το κατακτήσουν. Γι’ αυτό και η ισραηλινή νίκη, αν τη θεωρήσει κάποιος ευρύτερα ως τέτοια, είναι πύρρειος.

Οι επιδιώξεις

Για το Ισραήλ των δέκα εκατομμυρίων είναι, πρωτίστως, θέμα επιβίωσης. Αυτό επιδιώκει και άλλωστε θα ήταν παρανοϊκό να πιστεύει κανείς ότι το Ισραήλ θα αφεθεί να ηγεμονεύσει τη Μέση Ανατολή. Για την Τουρκία των σχεδόν ενενήντα εκατομμυρίων και με έκταση σαράντα φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ισραήλ, είναι το όνειρο που η συντριπτική πλειονότητα των Τούρκων κουβαλά από τη μέρα που γεννιέται: μια πανίσχυρη Τουρκία, μια νέα οθωμανική αυτοκρατορία – ή κάτι άλλο σε τέτοια για τους κοσμικούς.

Από εκεί όπου, επί χρόνια, ολόκληρες γενιές είχαν μεγαλώσει «κεμαλικά», νιώθοντας ντροπή για την πάλαι ποτέ αυτοκρατορία ως κάτι οπισθοδρομικό, τις τελευταίες δύο δεκαετίες ο Ερντογάν φρόντισε να την αναστήσει. Πλέον, η Τουρκία βλέπει πως, για πρώτη φορά, αυτό έχει βγει από τη σφαίρα της φαντασίας και πως όσα επένδυε εδώ και χρόνια ενδεχομένως να είναι σύντομα σε θέση να αποδώσουν. Το εμπόδιο είναι το Ισραήλ. Και επειδή και εκείνο παρακολουθούσε τις κινήσεις της Αγκυρας σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις περιοχές, από τη Μεσόγειο μέχρι το Κέρας της Αφρικής, πέρα από μια ισάξια πολεμική μηχανή, διαμόρφωσε μια παρόμοια στρατηγική, δημιουργώντας συμμαχίες με κράτη που είτε βρίσκονται υπό άμεση απειλή από την Τουρκία, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, είτε δεν ήθελαν μια ισχυρή Τουρκία.

Διάλογος

Με τις συμμαχίες να διαμορφώνονται και κανέναν να μην έχει την πολυτέλεια να κρατηθεί μακριά από τη σημερινή πραγματικότητα, η λέξη «εξομάλυνση» δεν βρίσκεται στο λεξιλόγιο ούτε της Τουρκίας ούτε του Ισραήλ. Δεν έχει νόημα, άλλωστε. Βρίσκονται, όμως, σε διάλογο αποφυγής της σύγκρουσης, ο καθένας με τη δική του αντίληψη και επιδιώξεις, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο η σύγκρουση να καταστεί αναπόφευκτη, με βάση τη γνωστή θεωρία του ατυχήματος.

Τι άλλο εξυπηρετεί αυτός ο διάλογος; Τα κοινά τους συμφέροντα. Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αγκυρα και απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ στη Συρία, Τομ Μπάρακ, αποκάλυψε τις προάλλες ότι Τουρκία, Ισραήλ και Συρία έχουν καθημερινή επαφή για το κεφάλαιο ISIS. Δημοσιεύματα, τα οποία δεν επιβεβαιώθηκαν αλλά ούτε και διαψεύστηκαν από οποιονδήποτε, μιλούν για κόκκινη τηλεφωνική γραμμή ανάμεσα στην Τουρκία και το εβραϊκό κράτος, ενώ το σίγουρο είναι πως, με τη βοήθεια του Αζερμπαϊτζάν, ο διάλογος συνεχίζεται. Το βέβαιο είναι πως, όσο αλλάζει η περιοχή, άλλο τόσο θα αλλάζουν οι συσχετισμοί, τα σχέδια αλλά και οι επιδιώξεις των δύο περιφερειακών δυνάμεων, οι τελευταίες πάντοτε στη βάση του εφικτού. Οσο όλα αυτά ελέγχονται, μια σύγκρουση είναι λιγότερο πιθανή. Για πόσο, όμως;