Στον ιστορικό Παρνασσό: «Η νέα γενιά συναντά τους μεγάλους συνθέτες» 

Σημείο αναφοράς είναι το μέγαρο του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός, χτισμένο το 1891, το οποίο συνδέεται με λαμπρές στιγμές της καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής της πόλης. Εκεί, τον Απρίλιο του 1938, έκανε την πρώτη της δημόσια εμφάνιση η 14χρονη Μαρία-Άννα Καλογεροπούλου — η μετέπειτα Μαρία Κάλλας. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η ίδια αίθουσα φιλοξενεί ξανά μουσικούς από διαφορετικές χώρες και παραδόσεις, υπενθυμίζοντας ότι η κλασική μουσική στην Αθήνα έχει βαθιές ρίζες.

Σε αυτό το ιστορικό σκηνικό ανεβαίνουν ο Asi Matathias (βιολί), συνδιοργανωτής του Φεστιβάλ, ο Victor Stanislavsky (πιάνο) και ο Alexander Hülshoff (τσέλο) για τη συναυλία «Ανάμεσα στον Ουρανό και τη Γη».

Στον πυρήνα του προγράμματος βρίσκεται το «Κουιντέτο Κλαρινέτου σε Λα μείζονα, K. 581» του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Το έγραψε το 1789 για τον στενό του φίλο, τον κλαρινετίστα Anton Stadler, στον οποίο είχε αφιερώσει και το Τρίο «Kegelstatt» το 1786. Το έργο, που γράφτηκε αρχικά για το βαθύτερο «basset» κλαρινέτο του Stadler, ανοίγει τη βραδιά με έναν φωτεινό, σχεδόν ανάλαφρο ηχητικό κόσμο.

Ακολουθεί το ημιτελές Τρίο Εγχόρδων του Schubert (D. 471), γραμμένο τον Σεπτέμβριο του 1816, όταν ο συνθέτης ήταν μόλις 19 ετών. Η βραδιά ολοκληρώνεται με το Πιάνο Τρίο (έργο 50) του Tchaikovsky. Αν και ο ίδιος ο συνθέτης δήλωνε κάποτε ότι δεν άντεχε «τον συνδυασμό του πιάνου με το βιολί ή το τσέλο», ξεπέρασε τις αντιρρήσεις του στη μνήμη του φίλου του Nikolai Rubinstein, δημιουργώντας ένα από τα πιο συγκινητικά έργα του ρεπερτορίου, που κινείται ανάμεσα στη λυρική ανάμνηση, την παραλλαγή και το πένθος.

Γαλλικές Εντυπώσεις και Φωνητικές Προκλήσεις

Ένα πρόγραμμα όπου ο Mozart συναντά τον Schubert και τον Tchaikovsky —και όπου παράλληλα ακούγεται μια παγκόσμια πρώτη— δεν προκύπτει τυχαία. Πίσω του βρίσκεται μια βαθύτερη σκέψη για το πώς συνομιλούν οι εποχές.

Γι’ αυτή τη συνομιλία μίλησαν δύο σημαντικές καλλιτέχνιδες, η πιανίστα Νεφέλη Μούσουρα και η σοπράνο Χριστίνα Πουλίτση, οι οποίες ανεβαίνουν στη σκηνή του Παρνασσού για να παρουσιάσουν τη συναυλία με τίτλο «Γαλλικές Εντυπώσεις». Στον πυρήνα της βραδιάς βρίσκονται αριστουργήματα του Gabriel Fauré, καθώς και τρεις εμβληματικές άριες της γαλλικής όπερας από τις όπερες Louise, Hamlet και Roméo et Juliette.

Αποκωδικοποιώντας τις ιδιαίτερες προκλήσεις του ρεπερτορίου, η Χριστίνα Πουλίτση αναφέρει: «Πρόκειται για τρεις άριες με πολύ διαφορετικές τεχνικές και ερμηνευτικές απαιτήσεις. Η φωνή είναι ένα εξαιρετικά εύπλαστο όργανο και η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να αλλάζεις μέσα σε λίγα λεπτά ολόκληρη την εκφραστική σου παλέτα. Η Louise μου θυμίζει έναν πίνακα του Monet, με μουσικές φράσεις που διαχέονται η μία μέσα στην άλλη, χωρίς αυστηρά περιγράμματα. Η Ophélie απαιτεί εντυπωσιακή δεξιοτεχνία, ενώ η Juliette συνδυάζει βαθιά λυρικότητα με έντονη εσωτερική σύγκρουση. Αυτό που με συναρπάζει είναι η διαφορετική ψυχολογία τους: η πρώτη βιώνει την ευτυχία, η δεύτερη την οδύνη της απώλειας και η τρίτη προσπαθεί να υπερνικήσει τον φόβο της».

Παράλληλα, η μεταφορά αυτών των σπουδαίων έργων από τη μεγάλη σκηνή της όπερας στην ατμόσφαιρα της μουσικής δωματίου δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική δυναμική, όπως εξηγεί η ίδια: «Η αίθουσα του Παρνασσού αποπνέει μια ιδιαίτερη ζεστασιά. Όταν ερμηνεύεις άριες όπερας σε ένα περιβάλλον μουσικής δωματίου, είναι σαν να παρατηρείς τη μουσική μέσα από ένα μικροσκόπιο. Ανακαλύπτεις λεπτομέρειες που στη μεγάλη σκηνή μπορεί να περνούσαν απαρατήρητες, δημιουργώντας μια πιο άμεση και προσωπική επικοινωνία με το κοινό ».

Εμβαθύνοντας στον ποιητικό κόσμο του Gabriel Fauré, η Νεφέλη Μούσουρα εξηγεί: «Αυτό που αγαπώ στον Fauré είναι ότι καταφέρνει να πει τόσο πολλά χωρίς να υψώσει ποτέ τη φωνή του. Η λεπτότητα και οι αποχρώσεις που χρησιμοποιεί είναι ένα μάθημα για όλα τα πλαίσια της ζωής μας… μας ξαναμαθαίνει ότι πολλές φορές τα πιο όμορφα πράγματα είναι ωραίο να λέγονται ψιθυριστά.»

Σε ό,τι αφορά τη συνάντηση του πιάνου με τη φωνή, η πιανίστρια υπογραμμίζει την αμοιβαία εμπιστοσύνη επί σκηνής:

«Για μένα, η ουσία της μουσικής δωματίου είναι να ακούς πραγματικά τον άλλον και να είσαι ολοκληρωτικά παρών σε ό,τι γεννιέται εκείνη τη στιγμή. Με τη Χριστίνα αυτό ακριβώς αναζητούμε. Η μουσική γίνεται πραγματικά όμορφη όταν αφήνουμε χώρο στο απρόβλεπτο· εκεί γεννιέται κάτι αληθινό, που είναι η ουσία τόσο στη ζωή όσο και στη μουσική.»

Οι δύο καλλιτεχνικοί διευθυντές, Asi Matathias και Tosca Opdam, μιλούν για το όραμα πίσω από την επιλογή των έργων, αλλά και για τον λόγο που η εκπαίδευση των νέων αποτελεί την «καρδιά» του Φεστιβάλ.

Πώς χτίζεται ένα πρόγραμμα που φέρνει κοντά διαφορετικούς αιώνες, πολιτισμούς και μορφές έκφρασης, μαζί με μια παγκόσμια πρώτη;

Ο Asi Matathias εστιάζει στην ιδέα ότι η μουσική ενώνει τις εποχές:

«Όταν συνθέτεις ένα πρόγραμμα που εκτείνεται σε διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς, δεν προγραμματίζεις απλώς μουσικά κομμάτια· φέρνεις τις φωνές της ιστορίας στον ίδιο χώρο για να συνομιλήσουν. Το όραμά μου ήταν να δείξω ότι η ανθρώπινη κατάσταση —οι χαρές, οι θλίψεις, η αναζήτηση νοήματος— παραμένει αναλλοίωτη, είτε ένα έργο γράφτηκε πριν από δύο αιώνες είτε παρουσιάζεται σήμερα για πρώτη φορά.

Τοποθετώντας μια παγκόσμια πρώτη δίπλα σε διαχρονικά αριστουργήματα, προκαλούμε το κοινό να ακούσει με καινούργια αυτια. Θέλουμε να συνειδητοποιήσει ότι οι “παλιοί” δάσκαλοι υπήρξαν κάποτε ριζοσπαστικές σύγχρονες φωνές. Ελπίζω το κοινό να ακούσει αυτά τα έργα όχι ως ξεχωριστά εκθέματα μουσείου, αλλά ως μια ζωντανή συζήτηση που μας υπενθυμίζει την κοινή μας ανθρωπιά.»

Η Tosca Opdam συμπληρώνει, περιγράφοντας το πρόγραμμα μέσα από πέντε θεματικούς κόσμους:

«Ο βασικός στόχος ήταν να χτίσουμε πέντε ξεχωριστούς, βυθιστικούς κόσμους που αντανακλούν τα ρευστά όρια της τέχνης. Από τις πρώτες νότες του “Between Two Worlds” έως την καταληκτική αφήγηση του “Transfiguration”, το ρεπερτόριο είναι υφασμένο σαν ποίηση. Θέλαμε να εξερευνήσουμε πώς η μουσική μεταβαίνει ανάμεσα στο φως και τη σκιά, το γήινο και το αιθέριο.

Η ένταξη μιας παγκόσμιας πρώτης λειτουργεί σαν καθρέφτης για τα ιστορικά έργα. Όταν αυτές οι διαφορετικές εκφράσεις συναντιούνται σε έναν χώρο όπως η Κεντρική Αίθουσα του Παρνασσού, αρχίζουν να χορεύουν μαζί. Ελπίζω το κοινό να διακρίνει αυτά τα κρυμμένα νήματα.»

Η Εκπαίδευση ως Καρδιακός Παλμός του Φεστιβάλ

Η συνομιλία των εποχών δεν σταματά στη σκηνή. Το Φεστιβάλ περιλαμβάνει τρία master classes βιολιού με τους Pinchas Zukerman, Tosca Opdam και Asi Matathias για πέντε διακεκριμένους νέους μουσικούς, καθώς και εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές, τη νεανική ορχήστρα El Sistema Greece και το Καλογεροπούλειο Ίδρυμα Τεχνών και Πολιτισμού στην Κόρινθο.

Γιατί όμως η εκπαίδευση έχει τόσο κεντρική θέση; Για τον Asi Matathias, πρόκειται για προσωπική ευθύνη:«Οι εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και τα δημόσια master classes δεν είναι δευτερεύουσες δράσεις· είναι ο καρδιακός παλμός αυτού που κάνουμε. Η κλασική μουσική δεν ανήκει σε έναν πύργο από ελεφαντόδοντο· ανήκει στους νέους ανθρώπους που θα τη μεταφέρουν στο μέλλον. Όταν δουλεύουμε απευθείας με νεαρούς βιολιστές, με την ανεκτίμητη καθοδήγηση καριέρας από τον Bernhard Kerres, στόχος μας είναι να αφαιρέσουμε τα στρώματα μυστηρίου. Βλέπουν ότι μια όμορφη μουσική φράση δεν είναι θαύμα, αλλά αποτέλεσμα υπομονής και βαθιάς σκέψης. Ανοίγοντας τις πόρτες μας δωρεάν στους κατόχους εισιτηρίων και συνεργαζόμενοι με τοπικά μουσικά σχολεία, φυτεύουμε σπόρους για μια ισόβια ικανότητα βαθιάς ακρόασης.»

Η Tosca Opdam καταλήγει στα διδάγματα της μουσικής δωματίου: «Η μουσική δωματίου μας διδάσκει πώς να ακούμε, πώς να κάνουμε υποχωρήσεις και πώς να ανεβάζουμε ο ένας τον άλλον. Πρόκειται για ζωτικά μαθήματα ζωής. Θέλουμε να απομυθοποιήσουμε την κλασική μουσική και να δείξουμε στους νέους την ακατέργαστη, συλλογική ενέργεια της σκηνής. Το Πρόγραμμα Master Class βοηθά ιδιαίτερα ικανούς νέους βιολιστές να ξεπεράσουν την τεχνική τελειότητα και να βρουν τη δική τους αυθεντική φωνή. Ελπίζω αυτές οι πρωτοβουλίες να πυροδοτήσουν μια σπίθα περιέργειας που βασίζεται στην προσωπική ανακάλυψη και το αίσθημα του ανήκειν.»

Περισσότερες συναυλίες και πληροφορίες

https://www.ticketservices.gr/event/parnassos-2o-diethnes-festival-mousikis-athinon/