Στη Σιέρα Λεόνε για υιοθεσία – ένας διαφορετικός μαραθώνιος

Η υιοθεσία παιδιών δεν είναι κάτι καινούργιο για τη χώρα μας, με τις χώρες της Αφρικής να βρίσκονται μάλιστα ψηλά στη λίστα των ελληνικών οικογενειών που επιλέγουν αυτή τη διαδικασία για να αποκτήσουν παιδί ή παιδιά. Η απόφαση δεν είναι ποτέ εύκολη. Ερχεται ως αποτέλεσμα μακράς σκέψης, πολυετούς προετοιμασίας, συνεχών αξιολογήσεων και μιας απαιτητικής διαδικασίας που δοκιμάζει τις αντοχές κάθε ζευγαριού, τόσο ψυχολογικά όσο και οικονομικά. Ωστόσο, συχνά τα προβλήματα δεν λείπουν και αρκετές φορές η αποστολή μετατρέπεται για τους υποψήφιους γονείς σε μαραθώνιο με αβέβαιη κατάληξη, καθώς η γραμμή του τερματισμού μοιάζει να απομακρύνεται κάθε φορά που την πλησιάζουν.

Σήμερα, για του λόγου το αληθές, δεκάδες ελληνικές οικογένειες που ολοκληρώνουν υιοθεσίες παιδιών από τη Σιέρα Λεόνε βρίσκονται αντιμέτωπες με αβεβαιότητα μέχρι την έκδοση της απαραίτητης θεώρησης (βίζα) από το ελληνικό προξενικό γραφείο στην Αμπούτζα της Νιγηρίας (καλύπτει επίσης τη Σιέρα Λεόνε και πολλές ακόμα χώρες της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής). Οι ίδιοι δεν ζητούν προνομιακή μεταχείριση, αλλά σαφές χρονοδιάγραμμα, ώστε να μπορέσουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα μαζί με τα παιδιά τους.

Για τις οικογένειες που επέλεξαν τη Σιέρα Λεόνε, το ταξίδι δεν ολοκληρώνεται με τη δικαστική απόφαση που αναγνωρίζει το παιδί ως μέλος τους. Αντιθέτως, εκεί αρχίζει μια νέα περίοδος αναμονής. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των «ΝΕΩΝ», είναι πάνω από 40 αυτές που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας. Κάποιες από αυτές είναι πιο κοντά, καθώς έχουν ήδη λάβει τη δικαστική απόφαση υιοθεσίας και περιμένουν μόνο την έκδοση της βίζας του παιδιού, ώστε να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Αλλες βρίσκονται ένα βήμα πριν, γνωρίζοντας ότι σύντομα θα βρεθούν αντιμέτωπες με την ίδια διαδικασία.

Το κοινό τους αίτημα δεν αφορά κάποια παρέκκλιση από τις προβλεπόμενες διαδικασίες, ούτε ζητούν ειδική μεταχείριση. Εκείνο που, όπως λένε, αναζητούν είναι μια ξεκάθαρη ενημέρωση για το πότε μπορούν να εξυπηρετηθούν από το ελληνικό προξενικό γραφείο στην Αμπούτζα, το οποίο είναι αρμόδιο για την έκδοση της θεώρησης. Υποστηρίζουν δε πως η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε παρατεταμένη παραμονή στη Δυτική Αφρική, με σημαντικό οικονομικό και ψυχολογικό κόστος.

Οι περισσότεροι έχουν ήδη εξαντλήσει οικονομίες ετών. Αεροπορικά εισιτήρια, πολύμηνες διαμονές, μετακινήσεις, έξοδα διατροφής και καθημερινής διαβίωσης σε μια ξένη χώρα, την ώρα που στην Ελλάδα εξακολουθούν να «τρέχουν» στεγαστικά δάνεια, επαγγελματικές υποχρεώσεις και οικογενειακές ευθύνες. Ολα αυτά χωρίς να μπορούν να γνωρίζουν πότε ακριβώς θα ολοκληρωθεί το τελευταίο στάδιο της διαδικασίας.

«Να φύγουμε γρήγορα, μαζί με τα παιδιά μας»

«Δεν έχουμε κάποια μομφή προς το υπουργείο ούτε κάνουμε κριτική. Θέλουμε απλώς να μας διαφωτίσουν και να μας διευκολύνουν», είναι η φράση που επαναλαμβάνεται σχεδόν αυτούσια από περισσότερους υποψήφιους γονείς. «Το μόνο που ζητάμε είναι να μπορέσουμε να φύγουμε γρήγορα».

Ενας από τους πατέρες που μας μίλησαν βρίσκεται ακόμη στη Σιέρα Λεόνε. Η συνομιλία μαζί του πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες αφότου είχε αναρρώσει από ακόμη ένα επεισόδιο ελονοσίας, ασθένεια που, όπως λέει, έχουν περάσει αρκετοί από τους Ελληνες που βρίσκονται στην περιοχή.

Η ιστορία του ξεκινά ενάμιση χρόνο πριν, όταν μαζί με τη σύζυγό του αποφάσισαν να προχωρήσουν στη διακρατική υιοθεσία. Ακολούθησαν η πολύμηνη αξιολόγηση από κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους, η συγκέντρωση δεκάδων δικαιολογητικών και η σύνταξη ενός φακέλου που, όπως περιγράφει, απαιτεί μήνες προετοιμασίας.

Ο ίδιος μιλάει για μια διαδικασία που απαιτεί από τους υποψήφιους θετούς γονείς να αποδείξουν όχι μόνο την οικονομική και κοινωνική τους επάρκεια, αλλά και την ψυχική τους ετοιμότητα να μεγαλώσουν ένα παιδί. Ο φάκελος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης, ληξιαρχικές πράξεις, ιατρικές εξετάσεις, ποινικά μητρώα, φορολογικά στοιχεία, τίτλους σπουδών και πλήθος ακόμη εγγράφων, τα οποία πρέπει να επικυρωθούν και να αποσταλούν στη χώρα προέλευσης του παιδιού. «Το να συμπληρωθεί αυτός ο φάκελος είναι μια ιδιαίτερα χρονοβόρα και ψυχοφθόρα διαδικασία», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας έναν μαραθώνιο γραφειοκρατίας που προηγείται ακόμη και της γνωριμίας με το παιδί.

Οταν ολοκληρώνεται η υιοθεσία από το δικαστήριο της Σιέρα Λεόνε, αρχίζει το τελευταίο στάδιο: η έκδοση νέων εγγράφων για το παιδί, του διαβατηρίου του και, τελικά, της ελληνικής βίζας που θα του επιτρέψει να ταξιδέψει στη χώρα όπου πλέον θα ζει με τη νέα του οικογένεια. Εκεί, σύμφωνα με όσα περιγράφει, αρχίζει η νέα δοκιμασία.

Τι συμβαίνει, τελικά, στην Αμπούτζα;

Το ταξίδι στην Αμπούτζα συνεπάγεται νέο κύκλο εξόδων για τρία άτομα – τους δύο γονείς και το παιδί –, νέα ξενοδοχεία, μετακινήσεις και αναμονή, μέχρι να πραγματοποιηθεί το ραντεβού για την έκδοση της θεώρησης εισόδου. Γι’ αυτό και πολλοί γονείς ανησύχησαν ιδιαίτερα όταν ενημερώθηκαν από άλλους γονείς που είχαν ολοκληρώσει τη διαδικασία και ήταν έτοιμοι να ταξιδέψουν στη Νιγηρία ότι έλαβαν ηλεκτρονικά μηνύματα από το προξενικό γραφείο, στα οποία, όπως αναφέρει, γινόταν λόγος είτε για αδυναμία εξυπηρέτησης συγκεκριμένων χρονικών περιόδων είτε για «αργία» του συγκεκριμένου προξενικού τμήματος «για υπηρεσιακούς λόγους».

Οπως λέει, οι οικογένειες απευθύνθηκαν στο υπουργείο Εξωτερικών ζητώντας διευκρινίσεις, χωρίς – μέχρι τη στιγμή της συνέντευξης – να έχουν λάβει επίσημη απάντηση. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι από επαφές με αρμόδιες οργανώσεις και φορείς στους οποίους είχαν θέσει το ζήτημα της αβεβαιότητας και οι οποίοι είχαν σχετική επικοινωνία με το υπουργείο, έλαβαν διαβεβαιώσεις πως θα υπάρξει μέριμνα για την εξυπηρέτησή τους. Ωστόσο, οι απαντήσεις που εξακολουθούν να λαμβάνουν ορισμένες οικογένειες από το προξενείο δημιουργούν νέα ερωτήματα.

Κάθε ημέρα καθυστέρησης, υποστηρίζει, συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό βάρος. «Δέκα ημέρες εκεί σημαίνουν περίπου 2.000 ευρώ επιπλέον έξοδα», λέει, εξηγώντας πως στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται μόνο τα βασικά, για διαμονή και διατροφή, χωρίς να υπολογίζονται οι απώλειες εισοδήματος από την απουσία τους από την εργασία. Στην οικονομική επιβάρυνση προστίθενται, όπως περιγράφει, και οι ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες διαβίωσης.

«Υπάρχουν γονείς που έχουν αρρωστήσει από ελονοσία. Η διατροφή είναι πολύ δύσκολη, πρέπει να είσαι παρά πολύ προσεκτικός, και κάθε ημέρα κυλά πολύ αργά, χώρια που μιλάμε για τη χειρότερη εποχιακά περίοδο του έτους, με καθημερινές και μεγάλης διάρκειας νεροποντές, ισχυρούς ανέμους και απίστευτη υγρασία», αναφέρει.

Παρά την ταλαιπωρία, ωστόσο, αποφεύγει κάθε διάθεση αντιπαράθεσης με τις ελληνικές Αρχές. «Γνωρίζω ότι η πρεσβεία είναι υποστελεχωμένη και οι άνθρωποι εκεί κάνουν ό,τι μπορούν. Εχω επίσης πληροφορηθεί ότι το υπουργείο Εξωτερικών εξετάζει το ζήτημα. Εκείνο που ζητάμε από την πολιτεία είναι να υπάρξει μέριμνα ώστε να εξυπηρετηθούν οι ελληνικές οικογένειες το ταχύτερο δυνατό, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν αναγκαστικά 7, 10 ή 30 ημέρες για το απαιτούμενο ραντεβού που πρέπει να κλειστεί», καταλήγει.

«Αφήσαμε το παιδί μας πίσω»

Η ιστορία ενός ακόμη πατέρα αποτυπώνει ίσως με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το ανθρώπινο αποτύπωμα της αναμονής. Σε αντίθεση με άλλες οικογένειες που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Σιέρα Λεόνε, εκείνος και η σύζυγός του αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Οχι γιατί ολοκληρώθηκε η διαδικασία αλλά, όπως εξηγεί, επειδή δεν ήταν πλέον δυνατό να αντέξουν οικονομικά την παραμονή τους στην Αφρική μέχρι να οριστεί το πολυπόθητο ραντεβού για την έκδοση της βίζας.

Η δικαστική απόφαση υιοθεσίας έχει ήδη εκδοθεί. Το παιδί είναι πλέον, ουσιαστικά και νομικά, μέλος της οικογένειάς τους. Εκείνο που απομένει είναι η θεώρηση εισόδου, προκειμένου να μπορέσουν να ταξιδέψουν όλοι μαζί στην Ελλάδα και να ξεκινήσει η νέα τους ζωή. Ωστόσο, σύμφωνα με όσα περιγράφει, η αδυναμία εξασφάλισης άμεσου ραντεβού τους οδήγησε σε μια απόφαση που δεν πίστευαν ποτέ ότι θα αναγκάζονταν να πάρουν.

«Αναγκαστήκαμε να γυρίσουμε πίσω μέχρι να καθοριστεί το ραντεβού από την ελληνική πρεσβεία. Δεν υπήρχε η δυνατότητα να μείνουμε εκεί. Εχουμε αφήσει αυτή τη στιγμή το παιδί σε ξένα χέρια. Είναι δραματικό αυτό που ζούμε».

Το μικρό αγόρι παραμένει στο ορφανοτροφείο, μέχρι οι θετοί γονείς του να μπορέσουν να επιστρέψουν και να το πάρουν οριστικά μαζί τους. Κάθε ημέρα επικοινωνούν μαζί του μέσω βιντεοκλήσης. Οπως εξηγεί, πρόκειται για παιδιά που έχουν ήδη βιώσει την εγκατάλειψη και για τα οποία η αίσθηση της σταθερότητας και της ασφάλειας αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο της ψυχοσυναισθηματικής τους ανάπτυξης.

«Δεν είναι ό,τι καλύτερο ψυχολογικά για ένα παιδί να βλέπει ότι το αφήνουν, φεύγουν και θα ξαναέρθουν να το πάρουν. Για αυτά τα παιδιά το ζητούμενο είναι να αισθάνονται ασφαλή. Αυτό ακριβώς δεν μπορούμε να τους προσφέρουμε αυτή τη στιγμή», σημειώνει.

Η αβεβαιότητα κοστίζει

Οπως και ο πρώτος πατέρας, έτσι και εκείνος περιγράφει έναν αγώνα που ξεκίνησε πολύ πριν φτάσουν στη Σιέρα Λεόνε. Οι πολύμηνες αξιολογήσεις στην Ελλάδα, η συγκέντρωση δεκάδων δικαιολογητικών, οι δικαστικές διαδικασίες και η αναμονή για την αντιστοίχιση με ένα παιδί ήταν μόνο η αρχή. «Δεν ζητάμε να παρακαμφθεί καμία διαδικασία», εξηγεί. Αντιθέτως, αναγνωρίζει ότι η έκδοση της θεώρησης πρέπει να γίνεται σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νόμος.

Εκείνο που θεωρεί κρίσιμο είναι να υπάρχει η δυνατότητα προγραμματισμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, από τη στιγμή που ο φάκελος είναι πλήρης και έχουν ολοκληρωθεί όλες οι προβλεπόμενες ενέργειες, η διαδικασία της έκδοσης της βίζας δεν θα έπρεπε, όπως εκτιμά, να απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα. «Σκοπός μας είναι να μη χρειάζεται να περιμένουμε εβδομάδες ή μήνες για ένα ραντεβού. Αν γνωρίζουμε πότε θα εξυπηρετηθούμε, μπορούμε να οργανώσουμε το ταξίδι μας και να επιστρέψουμε με το παιδί μας», σημειώνει.

Παρά τις δυσκολίες που περιγράφουν, και οι δύο πατέρες επιμένουν σε ένα σημείο. Δεν επιδιώκουν αντιπαράθεση με το ελληνικό κράτος ούτε αμφισβητούν το έργο των υπαλλήλων που υπηρετούν στην ελληνική πρεσβεία της Αμπούτζα. Αναγνωρίζουν, όπως λένε, ότι το προσωπικό καλείται να εξυπηρετήσει μεγάλο αριθμό υποθέσεων σε μια ιδιαίτερα απαιτητική περιοχή. Εκείνο που ζητούν είναι να υπάρξει η απαραίτητη μέριμνα ώστε οι οικογένειες που ολοκληρώνουν τις διακρατικές υιοθεσίες να γνωρίζουν εγκαίρως πότε μπορούν να εξυπηρετηθούν.

Για τους ίδιους, σε κάθε περίπτωση, κάθε ημέρα καθυστέρησης σημαίνει πολλά περισσότερα από μία ακόμη ημέρα μακριά από το σπίτι τους. Και η αγωνία τους δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τη γραφειοκρατία: αφορά το πότε θα μπορέσουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα μαζί με το παιδί τους και να αρχίσουν, επιτέλους, να ζουν ως οικογένεια.