- Advertisement -
Μια ιδιότυπη και ανησυχητική «επιδημία» φαίνεται να πλήττει τον ψηφιακό κόσμο των γραμμάτων: βιβλιοθήκες με σπάνια ελληνικά συγγράμματα, πολύτιμα αρχεία και δυσεύρετο ερευνητικό υλικό βγαίνουν εκτός λειτουργίας, αφήνοντας πίσω τους ψηφιακούς θησαυρούς που κανείς δεν μπορεί να αναζητήσει.
Το τελευταίο χρονικό διάστημα, δύο σημαντικές ελληνικές ψηφιακές υποδομές, οι @ριστοτελιστές και η ΑΝΕΜΗ, έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με προβλήματα πρόσβασης εγείροντας σοβαρά ερωτήματα.
Η πλατφόρμα @ριστοτελιστές δημιουργήθηκε το 2023 υλοποιώντας με εξαιρετική επιτυχία ένα φιλόδοξο έργο: κατάφερε να χωρέσει σε ένα ψηφιακό περιβάλλον σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο του Αριστοτέλη: τα αρχαία κείμενα, τις νεοελληνικές μεταφράσεις, ερμηνευτικά σχόλια, λεξικά και βιβλιογραφία.
Πρόκειται για ένα σύνθετο επιστημονικό εργαλείο, που συγκεντρώνει υλικό διάσπαρτο σε βιβλία και ερευνητικά ιδρύματα, το συνδέει και επιτρέπει την αναζήτηση και τη μελέτη του με νέους, συνεργατικούς τρόπους.
Κι όμως, αυτός ο πολύτιμος ψηφιακός πόρος δεν είναι σταθερά διαθέσιμος. Από το καλοκαίρι η πλατφόρμα υπολειτουργούσε ενώ πριν από ημέρες τέθηκε εντελώς εκτός λειτουργίας.
Επανήλθε το βράδυ της Τετάρτης 18 Νοεμβρίου, ενώ οι προσπάθειες για δημοσιογραφική ανάδειξη του θέματος βρίσκονταν σε εξέλιξη, και χωρίς όμως κανείς να γνωρίζει το για πόσο θα παραμείνει προσβάσιμη στο κοινό. Σε κάθε περίπτωση το πρόβλημα δεν έχει λυθεί οριστικά.
Η πλατφόρμα δημιουργήθηκε όταν ένωσαν τις δυνάμεις τους πέντε φορείς, δύο δημόσιοι – το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος» – και τρεις ιδιωτικοί, οι εκδόσεις Νήσος, η Εταιρεία Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου και η Action Plus ΚοινΣΕπ.
Με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ, ειδικοί στη μελέτη του αριστοτελικού έργου, έφτιαξαν μια υποδομή που στόχευε να συνεχίσει να εμπλουτίζεται από τους χρήστες και μετά την ολοκλήρωσή της στη λογική των ανοιχτών τεχνολογιών, με παρατηρήσεις και σχόλια, με αξιοποίηση της πλατφόρμας για σεμινάρια και άλλες δράσεις.
«Δυστυχώς αν ένα εγχείρημα δεν αποδίδει επιχειρηματικά, δεν το διεκδικεί κανείς. Θα μπορούσε ένα μορφωτικό ίδρυμα ή ένα πανεπιστήμιο να αναλάβει τη διαχείριση της πλατφόρμας, η οποία “πέφτει” για τεχνικούς λόγους, όμως κανείς δεν ενδιαφέρθηκε. Είναι λίγο απογοητευτικό, ειδικά αν σκεφτεί κανείς πόσοι άνθρωποι εργάστηκαν επί χρόνια για τη δημιουργήσουν. Μόνο από το ΑΠΘ συμμετείχαν 60 άνθρωποι», λέει στα «ΝΕΑ» ο Βασίλης Κάλφας, καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ και επιστημονικός υπεύθυνος του έργου.
«Υπήρξαν σκέψεις να θεσπιστεί κάποια συνδρομή για τους χρήστες ώστε να στηριχθεί οικονομικά η λειτουργία του διακομιστή. Ωστόσο, όσο η πλατφόρμα απευθύνεται σε ένα πολύ ειδικό, περιορισμένο κοινό δεν έχει νόημα κάτι τέτοιο», προσθέτει. Σήμερα την ευθύνη για την τεχνική διαχείρισή της έχει το ΙΤΥΕ «Διόφαντος».
Αξιοποίηση
Παρότι η αξία τέτοιων ψηφιακών υποδομών δεν μπορεί να αποτιμηθεί με όρους μαζικής επισκεψιμότητας, οι συντελεστές του έργου εκτιμούν ότι η πλατφόρμα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ευρύτερα στην εκπαίδευση, να συνδεθεί με τη σχολική διδασκαλία και να προσελκύσει ακόμη και διεθνές κοινό, εφόσον το περιεχόμενό της αποκτήσει τις κατάλληλες δυνατότητες.
Ο Γεράσιμος Κουζέλης, καθηγητής του ΕΚΠΑ και εκπρόσωπος της Εταιρείας Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου, ο οποίος είχε ουσιαστική συμβολή στο έργο αποδίδει τις πρόσφατες δυσλειτουργίες σε τεχνικά προβλήματα που, κατά την εκτίμησή του, προέκυψαν κατά τη μεταφορά της πλατφόρμας σε άλλη βάση δεδομένων. Αναγνωρίζει, παράλληλα, ότι οι δυσκολίες αυτές έχουν περιορίσει τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξής της, όπως τη σύναψη νέων συνεργασιών με πανεπιστήμια ή τη διοργάνωση εκπαιδευτικών δράσεων.
«Υπήρξε από την αρχή ένας προβληματισμός για την κληροδότηση του έργου, αν θεωρήσουμε ότι η σημερινή στέγασή του δεν επαρκεί τεχνολογικά σε σχέση με τις χρήσεις που θέλουμε να αποκτήσει», λέει ο Γεράσιμος Κουζέλης στα «ΝΕΑ». «Δεν έχουμε μετακινηθεί από την απόφαση να παραμείνει στις τεχνολογικές υποδομές του ΙΤΥΕ Διόφαντος αλλά πρέπει να διασφαλίσουμε την ζωή και το μέλλον της. Είναι σημαντικό να πούμε ότι είμαστε ανοιχτοί σε οποιαδήποτε πρόταση για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων χρήσης της πλατφόρμας», εξηγεί.
Ανάλογα ερωτήματα προκύπτουν και για την ΑΝΕΜΗ, την ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κρήτης, που συγκεντρώνει δυσεύρετα τεκμήρια νεοελληνικής γραμματείας από τον 16ο ως τον 21ο αιώνα. Περιλαμβάνει περισσότερες από δύο εκατομμύρια ψηφιοποιημένες σελίδες, χειρόγραφα, σπάνια βιβλία, περιοδικά, χάρτες, φωτογραφίες και εκδόσεις, όμως και αυτή βρίσκεται εκτός λειτουργίας εδώ και μέρες.
Για να μη μετατραπούν πολύτιμες συλλογές σε αρχεία που υπάρχουν μεν αλλά δεν είναι διαθέσιμα, χρειάζεται βούληση και αποφάσεις με γνώμονα την πολιτιστική τους αξία. Αλλιώς, τι νόημα έχει να ψηφιοποιείται ένας θησαυρός γνώσης αν παραμένει κρυμμένος πίσω από μια οθόνη που δεν ανταποκρίνεται;
Comments are closed.