Ρωσία σε αδιέξοδο: Ο πόλεμος φθείρει το Κρεμλίνο ενώ η Ουκρανία ανακτά πρωτοβουλία

Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η εικόνα που αναδύεται είναι αυτή ενός πολέμου που έχει εισέλθει σε μια νέα, πιο σύνθετη και αντιφατική φάση. Παρά τη συνεχιζόμενη ρητορική αυτοπεποίθησης του Κρεμλίνου και τις διαβεβαιώσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η Ρωσία βρίσκεται κοντά στην επίτευξη των στόχων της, τα δεδομένα στο πεδίο των επιχειρήσεων, οι οικονομικές πιέσεις και οι αυξανόμενες ενδείξεις εσωτερικής δυσαρέσκειας συνθέτουν μια πολύ διαφορετική εικόνα.

Η φθορά της πολεμικής μηχανής, η επιβράδυνση της ρωσικής προέλασης, η τεχνολογική προσαρμογή της Ουκρανίας στον πόλεμο των drones και η επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών της Ρωσίας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η Μόσχα μοιάζει να βρίσκεται ανάμεσα στην αδυναμία νίκης και στην αδυναμία απεμπλοκής. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανοιχτή επιστολή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν ήρθε ως μια σύνθετη πολιτική και επικοινωνιακή κίνηση με πολλαπλούς αποδέκτες.

Από τη μία πλευρά, ο ουκρανός πρόεδρος εμφανίζεται πρόθυμος να επανεκκινήσει απευθείας ειρηνευτικές συνομιλίες, προτείνοντας κατάπαυση του πυρός και νέα διπλωματική διαδικασία με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών. Από την άλλη, αξιοποιεί τις πρόσφατες ουκρανικές επιτυχίες στο πεδίο της μάχης για να αμφισβητήσει δημόσια το κύρος και την αποτελεσματικότητα του Πούτιν, στέλνοντας επίσης μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα και ιδιαίτερα προς τον Ντόναλντ Τραμπ, ότι η Ουκρανία παραμένει ανοιχτή σε διαπραγματεύσεις αλλά δεν αποδέχεται λύσεις που θα επιβληθούν ερήμην της. Παράλληλα, επιχειρεί να αναδείξει τις οικονομικές και πολιτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει η Ρωσία, παρουσιάζοντας τον Πούτιν ως ηγέτη που βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες προκλήσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Μιλώντας βέβαια χθες στο Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, ο Πούτιν είπε πως δεν βλέπει λόγο αυτή τη στιγμή να συναντήσει τον Ζελένσκι – όπως δεν βλέπει και απειλές για τη ρωσική οικονομία. «Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τερματιστεί όταν η Ρωσία θα έχει επιτύχει τους στόχους της», διακήρυξε. Στην ίδια κατεύθυνση όμως συγκλίνουν μια σειρά από στοιχεία. Σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου (ISW), ο ρυθμός ρωσικής προέλασης έχει υποχωρήσει δραματικά, με μέσο όρο μόλις 2,9 τετραγωνικά χιλιόμετρα ημερησίως τους πρώτους μήνες του 2026. Παράλληλα, ανεξάρτητοι παρατηρητές καταγράφουν ακόμη και περιορισμένες απώλειες εδαφών από τη Ρωσία, κάτι που δεν είχε συμβεί από το καλοκαίρι του 2023. Αναλυτές, όπως ο Γάλλος Ελί Τενενμπάουμ του Γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (IFRI), εξηγούν ότι «η εντατικοποίηση των ρωσικών στρατηγικών βομβαρδισμών κρύβει μια αυξανόμενη απογοήτευση του Κρεμλίνου απέναντι στην επιχειρησιακή πραγματικότητα».

Χθες συναγερμός προκλήθηκε από την έκρηξη drone επιφανείας στο λιμάνι της Κωνστάντζας στη Ρουμανία κοντά σε τερματικό σταθμό πετρελαίου: το Κίεβο αναγνώρισε πως επρόκειτο για ουκρανικό drone που έχασε τον έλεγχο λόγω ρωσικών ηλεκτρονικών παρεμβολών.  Είχε προηγηθεί έκρηξη ρωσικού drone λίγες μέρες νωρίτερα σε άλλη περιοχή της ρουμανικής επικράτειας.

Η Ουκρανία, πάντως, φαίνεται να έχει ανακτήσει σημαντικό μέρος της πρωτοβουλίας. Η μαζική παραγωγή drones νέας γενιάς, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και η ενσωμάτωση ψηφιακών συστημάτων διοίκησης όπως το Delta έχουν μεταβάλει τους συσχετισμούς στο πεδίο. Τα ουκρανικά συστήματα Hornet και Liutyi πλήττουν κρίσιμες γραμμές ανεφοδιασμού, διυλιστήρια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια, μεταφέροντας τον πόλεμο στην καθημερινότητα των ρώσων πολιτών.

Παράλληλα, οι ανθρώπινες απώλειες του πολέμου έχουν λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις, ενώ η στρατολόγηση δεν επαρκεί πλέον για να αναπληρώσει τις απώλειες, γεγονός που αναγκάζει τη Μόσχα να προσφεύγει σε οικονομικά κίνητρα, ποσοστώσεις στρατολόγησης σε επιχειρήσεις και πανεπιστήμια και ολοένα μεγαλύτερη χρήση ξένων μισθοφόρων.

Ακόμη πιο ανησυχητική για το Κρεμλίνο είναι η οικονομική διάσταση της κρίσης. Σύμφωνα με το Bloomberg, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του ρωσικού υπουργείου Οικονομικών και της Κεντρικής Τράπεζας έχουν προειδοποιήσει προσωπικά τον Πούτιν ότι οι σημερινές πολεμικές δαπάνες είναι «μη βιώσιμες» – το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει ήδη υπερβεί κατά περίπου 50% τον ετήσιο στόχο ενώ οι διαφωνίες μεταξύ οικονομικών και στρατιωτικών κύκλων αποτυπώνουν μια βαθύτερη σύγκρουση προτεραιοτήτων στο εσωτερικό του συστήματος.

Οι οικονομικές πιέσεις συνδέονται πλέον με πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις. Ο ερευνητής του Carnegie Center Αντρέι Πέρτσεφ κάνει λόγο για «την πιο σοβαρή κρίση» επί διακυβέρνησης Πούτιν, επισημαίνοντας ότι τόσο οι ελίτ όσο και οι υποστηρικτές του πολέμου εκφράζουν δυσαρέσκεια για διαφορετικούς λόγους, μαζί τους και φιλοκρεμλινικοί αναλυτές.