ΡΑΣ: «Καμπάνες» 300.000 ευρώ σε ΟΣΕ και Hellenic Train

Νέα πρόστιμα σε ΟΣΕ και Hellenic Train για το πρωτοφανές συμβάν του Οκτωβρίου του 2024, όταν συρμός του Προαστιακού λίγο έλειψε να βρεθεί στη σήραγγα του μετρό στη Δουκίσσης Πλακεντίας, επέβαλε χθες η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ).

Η απόφαση της ΡΑΣ έρχεται να επιβεβαιώσει την ύπαρξη προβλημάτων ασφαλείας που εξακολουθούν να ταλανίζουν το δίκτυο. Συνολικά για το συμβάν στη Δουκίσσης Πλακεντίας, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στις δύο εταιρείες από την Αρχή ανέρχονται σε 300.000 ευρώ και συγκεκριμένα 120.000 ευρώ στον ΟΣΕ και 180.000 ευρώ στη Hellenic Train.

Περισσότερα από τριάμισι χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, που κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους και υποτίθεται ότι θα αποτελούσε το οριστικό σημείο καμπής για τον ελληνικό σιδηρόδρομο, η πραγματικότητα εξακολουθεί να διαψεύδει τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί «νέας εποχής ασφάλειας».

Συγκεκριμένα, η νέα απόφαση της ΡΑΣ για τα πρόστιμα σε ΟΣΕ και Hellenic Train για το σοβαρό περιστατικό της Δουκίσσης Πλακεντίας στις 9/10/2024, φωτίζει μια πιο ανησυχητική διάσταση από το ύψος των κυρώσεων: την επίμονη απουσία κουλτούρας ασφάλειας στους δύο βασικούς πυλώνες του ελληνικού σιδηροδρόμου.

Το περιστατικό μόνο ως ασήμαντο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Σύμφωνα και με την απόφαση της ΡΑΣ, συρμός του Προαστιακού κινήθηκε σε λανθασμένη διαδρομή, εξαιτίας εσφαλμένης χάραξης πορείας από σταθμάρχη, με αποτέλεσμα να κατευθυνθεί προς τη γραμμή του μετρό αντί προς τον σταθμό Λιοσίων. Η αμαξοστοιχία ακινητοποιήθηκε μόνο όταν ο μηχανοδηγός έλαβε την εντολή από τον σταθμάρχη να σταματήσει άμεσα.

Κι όμως, ο ΟΣΕ επέλεξε να υπερασπιστεί τον εαυτό του όχι αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του συμβάντος, αλλά υποστηρίζοντας ότι «δεν διακυβεύτηκε η ασφάλεια της κυκλοφορίας», επειδή τελικά δεν υπήρξε σύγκρουση ούτε το τρένο εισήλθε στη σήραγγα του μετρό. Με άλλα λόγια, η υπερασπιστική γραμμή του διαχειριστή της υποδομής βασίστηκε στο επιχείρημα ότι, αφού δεν σημειώθηκε δυστύχημα, δεν υπήρξε ουσιαστικός κίνδυνος.

Πρόκειται για μια επιχειρηματολογία που δύσκολα μπορεί να συμβιβαστεί με τις αρχές της σύγχρονης διαχείρισης σιδηροδρομικής ασφάλειας. Σε όλα τα προηγμένα ευρωπαϊκά δίκτυα, η λανθασμένη χάραξη διαδρομής αντιμετωπίζεται ως σοβαρό συμβάν, ακριβώς επειδή θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυστύχημα. Η ασφάλεια αξιολογείται με βάση το τι θα μπορούσε να συμβεί και όχι μόνο με βάση το τι τελικά αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή.

Εξίσου προβληματική εμφανίζεται και η στάση της Hellenic Train. Σύμφωνα με την απόφαση της ΡΑΣ, η εταιρεία επιχείρησε να δικαιολογήσει την απουσία του δεύτερου μηχανοδηγού από την καμπίνα, επικαλούμενη χαρακτηριστικά συρμού που δεν ανταποκρίνονταν στο πραγματικό όχημα που εκτελούσε το δρομολόγιο. Μάλιστα, η επιχειρηματολογία αυτή έρχεται σε αντίθεση με το ίδιο το πόρισμα της εταιρείας, το οποίο έκανε λόγο για συρμό διπλής σύνθεσης. Η αντίφαση αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη από τη ΡΑΣ και αποτέλεσε ένα ακόμη στοιχείο που επιβάρυνε τη θέση της εταιρείας.

Ανησυχία προκαλεί και ένα ακόμη εύρημα της απόφασης. Ο ΟΣΕ ενημέρωσε τη ΡΑΣ ότι ο εμπλεκόμενος σταθμάρχης θα επανεκπαιδευόταν αμέσως μετά το περιστατικό, ωστόσο ουδέποτε απέστειλε στην Αρχή τα αποτελέσματα της επανεκπαίδευσης ή την αξιολόγησή της. Σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση διακηρύσσει ότι μετά τα Τέμπη εφαρμόζονται αυστηρότερα πρωτόκολλα, ψυχομετρικά τεστ και συνεχής αξιολόγηση του προσωπικού ασφαλείας, η παράλειψη αυτή μόνο ως δευτερεύουσα δεν μπορεί να εκληφθεί.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο ΟΣΕ επιχείρησε να αμφισβητήσει ακόμη και την αρμοδιότητα της ΡΑΣ να εξετάσει το περιστατικό, υποστηρίζοντας ότι αποκλειστικά αρμόδιος είναι ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ. Η Αρχή απέρριψε πλήρως τον ισχυρισμό, τεκμηριώνοντας ότι διαθέτει σαφή εποπτική αρμοδιότητα για την τήρηση των κανόνων ασφαλείας και την επιβολή διοικητικών κυρώσεων.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από το γεγονός ότι τόσο ο ΟΣΕ όσο και η Hellenic Train χαρακτηρίστηκαν υπότροποι για αντίστοιχες παραβάσεις, με αποτέλεσμα η ΡΑΣ να διπλασιάσει ορισμένα από τα επιμέρους πρόστιμα. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο λάθος, αλλά για επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις των κανόνων λειτουργίας.

Η απόφαση της ΡΑΣ αποκαλύπτει τελικά μια δυσάρεστη πραγματικότητα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ελληνικού σιδηροδρόμου δεν είναι μόνο οι ελλιπείς υποδομές ή οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση κρίσιμων συστημάτων ασφαλείας, αλλά και η νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζονται τα σοβαρά περιστατικά. Όταν ένας οργανισμός θεωρεί ότι μια λανθασμένη πορεία δεν αποτελεί ουσιαστικό πρόβλημα επειδή «δεν έγινε το κακό», τότε η πρόληψη υποχωρεί απέναντι στην τύχη.

Τα 300.000 ευρώ των προστίμων δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν αποτρεπτικά για δύο μεγάλους σιδηροδρομικούς φορείς. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν, μετά τα Τέμπη και μετά από αλλεπάλληλα συμβάντα που αποφεύχθηκαν κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, έχει αλλάξει πραγματικά η αντίληψη για την ασφάλεια ή αν το σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί με τη λογική ότι η απουσία δυστυχήματος ισοδυναμεί με απουσία κινδύνου. Και αυτή είναι ίσως η πιο ανησυχητική διαπίστωση που προκύπτει από τη νέα απόφαση της ΡΑΣ.