Πληθαίνουν οι νεαροί κρατούμενοι στην Ιταλία

Επειτα από περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια συνεχούς μείωσης, η παρουσία εφήβων και νέων ενηλίκων στις ιταλικές φυλακές καταγράφει αλματώδη αύξηση, φτάνοντας σε επίπεδα ανησυχητικά για τις Αρχές και τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης που ανέλυσε η οργάνωση Antigone, ο πληθυσμός των κρατουμένων ηλικίας 18 έως 20 ετών σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ 2022 και 2025, καταγράφοντας αύξηση 95% (από 523 σε 1.021 άτομα). Παράλληλα, οι εισαγωγές ανηλίκων σε ειδικά ιδρύματα κρατουμένων αυξήθηκαν από 713 το 2020 σε 1.197 το 2025, ενώ οι μεταφορές νέων που μόλις ενηλικιώθηκαν σε κανονικές φυλακές ενηλίκων σχεδόν διπλασιάστηκαν.

Ενα από τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της έξαρσης είναι η υψηλή αναλογία αλλοδαπών νεαρών κρατουμένων. Ενώ στο συνολικό σύστημα φυλακών το ποσοστό των αλλοδαπών ανέρχεται στο 31,7%, στις ηλικίες 18-20 ετών εκτινάσσεται στο 57,5%. Στις βόρειες και κεντρικές περιφέρειες της χώρας, όπως η Λομβαρδία, η Εμίλια-Ρομάνια και η Τοσκάνη, το ποσοστό των αλλοδαπών μεταξύ των νεαρών κρατουμένων ξεπερνά το 80%. Αντίθετα, στις νότιες περιοχές της Ιταλίας η πλειονότητα των νεαρών παραβατών προέρχεται από τις τοπικές κοινωνίες.

Η αύξηση αυτή συνδέεται άμεσα τόσο με την άνοδο της εγκληματικότητας των ανηλίκων – με διπλασιασμό των συλλήψεων για ληστείες, συμπλοκές, επιθέσεις και παράνομη οπλοφορία την τελευταία δεκαετία – όσο και με τις ελλείψεις στο σύστημα υποδοχής ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων. Η μείωση των κονδυλίων για τη φιλοξενία τους οδηγεί πολλούς εφήβους στον δρόμο, καθιστώντας τους ευάλωτους στην παραβατικότητα.

Παράλληλα, ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι φυλακές ενηλίκων στερούνται των απαραίτητων εκπαιδευτικών και ψυχολογικών προγραμμάτων επανένταξης, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι, μόλις κλείσουν τα 18, να αφήνονται αβοήθητοι αντιμετωπίζοντας σοβαρά προβλήματα εξαρτήσεων και ψυχικής υγείας. Στα κοινά σωφρονιστικά καταστήματα, η αναλογία παιδαγωγών και ψυχολόγων ανά κρατούμενο είναι εξαιρετικά χαμηλή, με αποτέλεσμα οι νέοι 18 έως 20 ετών να μένουν ουσιαστικά χωρίς καθοδήγηση, εκτεθειμένοι στις σκληρές συνθήκες του εγκλεισμού.

Παράλληλα, τα στοιχεία των κοινωνικών φορέων αποκαλύπτουν μια ανησυχητική έξαρση στη σοβαρότητα των εγκλημάτων που διαπράττονται από εφήβους. Η οπλοφορία ανάμεσα σε ανηλίκους έχει σχεδόν τριπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία, ενώ οι καταγγελίες για σωματικές βλάβες και βίαιες συμπλοκές έχουν σημειώσει κατακόρυφη αύξηση. Η έλλειψη νομικών συμπαραστατών και η απουσία κοινωνικής μέριμνας οδηγούν πολλούς από αυτούς τους νέους στην εξάρτηση από ουσίες, την παραβατικότητα και την ψυχική καταπόνηση. Κοινωνικοί λειτουργοί και οργανώσεις τονίζουν ότι, χωρίς μια ριζική αναμόρφωση της πολιτικής υποδοχής και την ενίσχυση των δομών επανένταξης, το σωφρονιστικό σύστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί ως χώρος τιμωρίας αντί για πεδίο δεύτερης ευκαιρίας.