Παρεμβολές GPS: Η αόρατη μάχη στη Μέση Ανατολή

Παρεμβολές GPS προκαλούν χάος στα ύδατα γύρω από το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, με εκατοντάδες πλοία να εμφανίζονται σε λάθος σημεία στους ναυτικούς χάρτες. «Ω Θεέ μου», λέει η Michelle Wiese Bockmann, ανώτερη αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών στην εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Windward, καθώς παρακολουθεί τις ζωντανές θέσεις των εμπορικών πλοίων στην περιοχή.

«Έχω εντοπίσει 35 διαφορετικές ομάδες», σημειώνει, κοιτάζοντας τον χάρτη των Στενών του Ορμούζ και των γύρω περιοχών. Οι ομάδες αυτές σχηματίζουν περίεργους κύκλους από εικονίδια πλοίων, πολλά εκ των οποίων φαίνεται να βρίσκονται ακόμη και πάνω στη στεριά — κάτι που υποδηλώνει αλλοίωση των συντεταγμένων GPS.

Οι παρεμβολές έχουν διαταράξει το σύστημα AIS (Automatic Identification System), που χρησιμοποιείται για την αποφυγή συγκρούσεων. Οι πόλεμοι πλέον δεν διεξάγονται μόνο με σφαίρες και βόμβες, αλλά και με ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Η παρεμβολή GPS μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις επικοινωνίες και να οδηγήσει σε επικίνδυνα περιστατικά στη θάλασσα.

Αυξανόμενα περιστατικά ηλεκτρονικού πολέμου

Τα τελευταία χρόνια, παρεμβολές GPS έχουν επηρεάσει αεροσκάφη στην Ευρώπη, ακόμη και το αεροπλάνο που χρησιμοποιεί η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το φαινόμενο είναι καθημερινό στον πόλεμο της Ουκρανίας και πλέον εξαπλώνεται στη Μέση Ανατολή, καθώς η ηλεκτρονική σύγκρουση επηρεάζει ολοένα και περισσότερες περιοχές.

Η Bockmann έχει παρατηρήσει ξανά παρόμοια φαινόμενα στα Στενά του Ορμούζ, όπως κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν πέρυσι. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, «αυτό είναι ένα νέο επίπεδο». Προειδοποιεί ότι η κατάσταση δημιουργεί τεράστιους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα, ενώ και το National Hydrographic Office του Πακιστάν έχει εκδώσει προειδοποίηση για παρεμβολές στην περιοχή.

Τα πλοία βασίζονται στο AIS για να αποφύγουν συγκρούσεις, όμως όταν τα σήματα αλλοιώνονται, ο κίνδυνος αυξάνεται δραματικά, ειδικά σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας. «Το πρόβλημα δεν είναι να ξέρεις πού πηγαίνεις εσύ, αλλά να ξέρεις πού πηγαίνουν οι άλλοι», εξηγεί ο Alan Woodward από το Πανεπιστήμιο του Surrey.

Ποιος βρίσκεται πίσω από τις παρεμβολές

Δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για το ποιος ευθύνεται, ωστόσο στρατιωτικοί αναλυτές υποψιάζονται έντονα το Ιράν. Η χώρα έχει απειλήσει με επιθέσεις πλοία που επιχειρούν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον Thomas Withington, συνεργάτη του Royal United Services Institute, τα εργαλεία παρεμβολής GPS που χρησιμοποιεί το Ιράν είναι πιθανό να είναι εγχώριας κατασκευής ή να περιλαμβάνουν εξοπλισμό από τη Ρωσία ή την Κίνα.

Ο ίδιος εκτιμά ότι και οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή χρησιμοποιούν δικά τους συστήματα παρεμβολής για την προστασία βάσεων, προσωπικού και πλοίων από επιθέσεις με drones ή κατευθυνόμενα όπλα. Το Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ απάντησε στο BBC: «Για λόγους επιχειρησιακής ασφάλειας δεν σχολιάζουμε τις συγκεκριμένες δυνατότητες στην περιοχή».

Τεχνολογικές λύσεις και εναλλακτικά συστήματα πλοήγησης

Ο Sean Gorman, συνιδρυτής της εταιρείας Zephr.xyz, έχει αναπτύξει μεθόδους εντοπισμού παρεμβολών GPS. Χρησιμοποιώντας δεδομένα ραντάρ από δορυφόρους, ανίχνευσε πρόσφατα ίχνη παρεμβολών στο Ιράν. Το 2024, με drones και κινητά τηλέφωνα, κατέγραψε την έκταση του φαινομένου στην Ουκρανία, εντοπίζοντας τα σημεία όπου λειτουργούσαν οι συσκευές παρεμβολής.

Η εταιρεία Raytheon UK έχει αναπτύξει τη συσκευή Landshield, ένα σύστημα «αντι-παρεμβολής» μεγέθους δίσκου χόκεϊ, που μπορεί να εγκατασταθεί σε οχήματα ή αεροσκάφη. «Παρατηρούμε μεγάλη αύξηση στη ζήτηση για τα προϊόντα αντι-παρεμβολής μας», δηλώνει ο Alex Rose-Parfitt, διευθυντής μηχανικής της εταιρείας.

Παράλληλα, η αυστραλιανή εταιρεία Advanced Navigation αναπτύσσει τεχνολογία που βασίζεται σε γυροσκόπια και επιταχυνσιόμετρα για τον προσδιορισμό θέσης χωρίς GPS. Ο συνιδρυτής της, Chris Shaw, εξηγεί ότι η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιεί και εναλλακτικές μεθόδους, όπως την αντιστοίχιση εικόνων εδάφους με δορυφορικές φωτογραφίες ή ακόμη και την ανάλυση των αστεριών.

Το μέλλον της ναυσιπλοΐας χωρίς GPS

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι, χωρίς καλύτερη προστασία, το GPS θα παραμείνει ευάλωτο. Οι στρατιωτικές εκδόσεις του, όπως το «M-Code», είναι κρυπτογραφημένες και πιο ανθεκτικές στις παρεμβολές, όμως δεν είναι διαθέσιμες για πολιτική χρήση.

Ο Ramsey Faragher, διευθυντής του Royal Institute for Navigation, προειδοποιεί ότι οι παρεμβολές στα ύδατα του Ιράν αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων και προβλέπει ότι θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη ασφαλέστερων εναλλακτικών. «Σύντομα θα κοιτάμε πίσω και θα λέμε: ‘Ήταν τρέλα να χρησιμοποιούμε ανοιχτά σήματα GNSS’», καταλήγει.