Οι «αόρατες» φλόγες της επόμενης ημέρας

Χτες ήταν η τρίτη ημέρα που η Σοφία Μπλέκα βρέθηκε στη Σαλαμίνα, στις περιοχές που επλήγησαν από τις πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές, ως αποτέλεσμα των οποίων έχασαν τη ζωή τους δύο ηλικιωμένοι άνθρωποι. Τόσο στα Περιστέρια, όσο και στα Σελήνια, οι κάτοικοι μετρούν τις πληγές που άφησαν πίσω τους οι φλόγες. Κάποιες από αυτές όμως είναι «αόρατες» και δεν μετριούνται με υλικούς όρους.

Η κοινωνική λειτουργός του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού είναι εξειδικευμένη στις πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας. Γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα ότι πέρα από τις υλικές καταστροφές που αφήνει πίσω της μια πυρκαγιά, η επόμενη ημέρα μπορεί να βρει ανθρώπους με ψυχικά ή κοινωνικά τραύματα, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις αργούν να κλείσουν. «Το σημαντικό είναι αυτοί οι άνθρωποι να μη νιώσουν μόνοι», λέει στα «ΝΕΑ» μερικές ώρες αφού επέστρεψε από το πεδίο.

Υστερα από μια φυσική καταστροφή, τόσο όσοι επλήγησαν άμεσα όσο κι αυτοί που υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες των καταστροφών μπορεί να βιώσουν έντονο στρες, ανασφάλεια και αβεβαιότητα για το μέλλον. «Οι άνθρωποι αυτοί προσπαθούν να διαχειριστούν όσα συνέβησαν και να οργανώσουν τα επόμενα βήματά τους και την καθημερινότητά τους. Την επόμενη ημέρα είναι σημαντικό να νιώσουν το αίσθημα της ασφάλειας, ότι μπορούν να σταθούν και πάλι στα πόδια τους. Εμείς είμαστε εκεί, δίπλα τους, με οτιδήποτε χρειαστούν».

Η ανθεκτικότητα των πληγέντων

Για τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, αυτό που μένει είναι η ανθεκτικότητα των πληγέντων, κάτι που, όπως λέει και η κοινωνική λειτουργός του Ερυθρού Σταυρού, ήταν πολύ έντονο και στη Σαλαμίνα. «Σήμερα μας άνοιξαν τα σπίτια τους και μας είπαν ότι κανείς δεν μας έχει αγκαλιάσει όπως εσείς. Είναι αυτή η αμεσότητα, το “πώς μπορούμε να βοηθήσουμε”». Και βέβαια μια τόσο δύσκολη κατάσταση φέρνει και συσπείρωση και αλληλεγγύη στην τοπική κοινότητα. Οπως μεταφέρει η Σ. Μπλέκα, σίγουρα υπάρχει η κατάρρευση των ανθρώπων, αλλά αυτό που μένει τελικά είναι το αίσθημα της πληρότητας και της αποδοχής.

Ιδιαίτερα στα Περιστέρια – εκεί όπου έχασε τη ζωή του το ηλικιωμένο ζευγάρι – οι άνθρωποι του Ερυθρού Σταυρού είδαν «χαραγμένη» την απώλεια ανθρώπινων ζωών. «Οι κάτοικοι έβαζαν σε “δεύτερη μοίρα” τυχόν δικές τους υλικές απώλειες μπροστά στην απώλεια της ζωής των συνανθρώπων τους, τους οποίους οι περισσότεροι γνώριζαν ως μέλη τής εκεί κοινότητας», σημειώνει η ίδια.

Βασικό εργαλείο της ομάδας ψυχοκοινωνικής υποστήριξης του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού είναι οι λεγόμενες πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας. Οπως εξηγεί η κοινωνική λειτουργός και εκπαιδεύτρια, πρόκειται για ένα πρόγραμμα που υλοποιούν και το οποίο έχει ως στόχο την προσφορά μιας πρώτης συναισθηματικής υποστήριξης και την καθοδήγηση των πληγέντων στο τι μπορούν να κάνουν για να αποκτήσουν και πάλι τον έλεγχο του εαυτού τους. «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ψυχοθεραπεία. Είναι η πρώτη άμεση ανθρώπινη επαφή που βοηθάει να αντιμετωπιστεί αυτό το σοκ», τονίζει και προσθέτει πως πολλές φορές αυτοί οι άνθρωποι έχουν απλώς ανάγκη να εξιστορήσουν όσα τους συνέβησαν για να τους ακούσει κάποιος ή για να τα ακούσουν και οι ίδιοι.

Η ομάδα κρούσης και το νοητό νήμα

Η Μπλέκα βρίσκεται στο πεδίο με τον Ερυθρό Σταυρό τα τελευταία περίπου τρία χρόνια, δηλαδή από τότε που η ομάδα κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης ξεκίνησε να είναι πιο ενεργή. Πέρα από τη Σαλαμίνα επιχείρησε στις πυρόπληκτες περιοχές του Πόρτο Γερμενού, στο Ρέθυμνο και αλλού.

Η ομάδα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού αποτελείται από περίπου έξι ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς και έναν οδηγό, ενώ συνεργάζεται στενά με τις κοινωνικές υπηρεσίες των κατά τόπους δήμων για να μπορέσει να προσφέρει τα μέγιστα στους πληγέντες της εκάστοτε φυσικής καταστροφής. Από τη μέχρι τώρα εμπειρία της, αυτό που μεταφέρει είναι ότι υπάρχει ένα νοητό νήμα που συνδέει τις διάφορες τραγωδίες μεταξύ τους: η απώλεια.

«Είτε είναι η απώλεια ενός ανθρώπου, ενός σπιτιού – ακόμα κι ενός απλού πράγματος, όπως ένα πορτοφόλι –, το βασικό συναίσθημα είναι το ίδιο. Οποιοσδήποτε άνθρωπος δεν πρέπει να μένει μόνος του σε μια τέτοια κατάσταση». Αυτό που θέλει να επισημάνει η κοινωνική λειτουργός είναι ότι πέρα από τις υλικές καταστροφές που αφήνει πίσω της μια πυρκαγιά υπάρχουν και τα ψυχολογικά τραύματα, τα οποία μπορεί να επιμείνουν – ειδικά στα παιδιά και τους ηλικιωμένους. «Οι ηλικιωμένοι είναι μια ομάδα που, αν για παράδειγμα καταστραφεί το σπίτι τους, θα είναι πολύ πιο δύσκολο να πιστέψει ότι υπάρχει ελπίδα για την επόμενη ημέρα».

Για τα παιδιά είναι ακόμα πιο δύσκολο γιατί μια τραυματική εμπειρία δεν αποκλείεται να τα ακολουθεί – να τους αφήσει ένα «αποτύπωμα» – για όλη την υπόλοιπη ζωή τους. «Μπορεί να μη βρεθούν ποτέ ξανά σε αυτή, την ίδια κατάσταση, αλλά το γεγονός έχει χαραχθεί μέσα στη μνήμη τους και σε οποιαδήποτε άλλη είδηση – ακόμα και αν δεν τα αφορά άμεσα – είναι πιθανό να τους έρθει αυτή η ανάμνηση και να ξανανιώσουν όλο αυτό που βίωσαν». Πρόκειται ουσιαστικά για ένα τραύμα το οποίο μένει ανοιχτό.

Το αίνιγμα των αιτιών για τα δύο πύρινα μετώπα και οι εν εξελίξει αυτοψίες

Στο μεταξύ, από διαφορετικές αιτίες φέρεται πως ξεκίνησαν οι δύο φωτιές την Κυριακή στη Σαλαμίνα, που άφησαν πίσω τους δύο νεκρούς, δέκα τραυματίες και ζημιές σε σπίτια. Οσον αφορά τη φωτιά στα Περιστέρια, οι ερευνητές της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού της Πυροσβεστικής εξετάζουν το σενάριο να ξεκίνησε από αμέλεια μιας ηλικιωμένης. Το «σημείο μηδέν» φέρεται να είναι στην οδό Ανδρομάχης – εκεί όπου έχασαν τη ζωή τους και οι δύο ηλικιωμένοι 91 και 72 ετών. Οσο για τη φωτιά στα Σελήνια, πιθανότερο παρουσιάζεται το σενάριο του εμπρησμού.

Σημειώνεται ότι οι δύο φωτιές ξεκίνησαν με διαφορά μερικών μόνο λεπτών. Οι σχετικές έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη. Παράλληλα, χθες ξεκίνησαν οι αυτοψίες από τα κλιμάκια της Γενικής Γραμματείας Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών στα καμένα σπίτια και η εκτίμηση των ζημιών. Στη συνέχεια, θα εκδοθούν οι απαραίτητες βεβαιώσεις, ώστε να μπορέσουν οι πληγέντες να υποβάλουν αιτήσεις οικονομικής ενίσχυσης.

Στη Σίβηρη Χαλκιδικής, από την άλλη, ολοκληρώθηκε χθες η αντίστοιχη αυτοψία, μετά τη φωτιά της 13ης Αυγούστου. Από τις έρευνες προέκυψε ότι εννιά κτίρια έχουν υποστεί ζημιές, επτά εκ των οποίων είναι σπίτια. Εξι από αυτά χαρακτηρίστηκαν κίτρινα, που σημαίνει ότι δεν μπορούν να κατοικηθούν εάν δεν αποκατασταθούν οι ζημιές. Ο συνολικός απολογισμός θα αποτελέσει θέμα συζήτησης στη σημερινή σύσκεψη στο Δημαρχείο Κασσάνδρας, υπό την προεδρία του υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Κώστα Κατσαφάδου, ενώ θα συμμετέχουν και παράγοντες του Δήμου, της Περιφέρειας Χαλκιδικής και άλλων υπηρεσιών.

Τέλος, όσον αφορά την πυρκαγιά στο Πόρτο Γερμενό, σε συνέντευξη (Σκάι) ο Κώστας Κατσαφάδος τόνισε ότι μέχρι το τέλος της εβδομάδας θα ξεκινήσουν να πληρώνονται οι πρώτοι 49 δικαιούχοι, ενώ αναμένονται τα αιτήματα για την οικονομική αποκατάσταση και των υπολοίπων. Για την επισκευή και την ανακατασκευή των κτιρίων που υπέστησαν ζημιές, τόνισε ότι η σχετική ΚΥΑ είναι έτοιμη και την επόμενη εβδομάδα θα ξεκινήσει η διαδικασία, ώστε από αρχές Σεπτέμβρη οι πολίτες να καταθέσουν τα σχετικά αιτήματα. Για τα κόκκινα σπίτια στην περιοχή – αυξήθηκαν στα 101 – υπογράμμισε ότι η πολιτεία θα αναλάβει τα έξοδα κατεδάφισής τους.