- Advertisement -
Κάθε φορά που κοιτάζω από τον Τσεσμέ προς τη Χίο, σκέφτομαι το ίδιο παράδοξο: πόσο μικρή είναι η θαλάσσια απόσταση που μας χωρίζει και πόσο βαθιά μπορεί να παραμένει η αμοιβαία δυσπιστία.
Πόσο διαφορετικές είναι, άραγε, οι ανησυχίες μιας ελληνικής οικογένειας στη Χίο από εκείνες μιας τουρκικής οικογένειας στον Τσεσμέ; Και οι δύο επιθυμούν ασφάλεια για τα παιδιά τους, καθαρές θάλασσες, ευημερία και ειρήνη.
Ας μην παρασυρθούμε, όμως, από τον ρομαντισμό.
Οι δύο λαοί κουβαλούν οδυνηρές ιστορικές μνήμες, βαθιά ριζωμένες επιφυλάξεις και σοβαρές πολιτικές διαφωνίες.
Για την Ελλάδα, η κυριαρχία των νησιών του Αιγαίου, το διεθνές δίκαιο και το Κυπριακό αποτελούν θεμελιώδη ζητήματα.
Για την Τουρκία, εξίσου σημαντικά είναι τα δικαιώματά της στο Αιγαίο, η στρατηγική της ασφάλεια και το μέλλον των Τουρκοκυπρίων.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε από καμία πλευρά να εγκαταλείψει όσα θεωρεί νόμιμα δικαιώματα και ζωτικά συμφέροντά της.
Πρέπει, όμως, να ζούμε διαρκώς μέσα στην ένταση, μέχρι να επιλυθεί και η τελευταία μας διαφορά;
Η εμπειρία μου στη διπλωματία, στον ΟΟΣΑ, στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας και στον διεθνή επιχειρηματικό κόσμο μού δίδαξε κάτι ουσιαστικό: η ιστορική συμφιλίωση δεν γεννιέται από μεγαλόστομες διακηρύξεις. Οικοδομείται μέσα από μικρά, σταθερά και αμοιβαία επωφελή βήματα.
Η Διακήρυξη των Αθηνών του 2023 και οι επαφές υψηλού επιπέδου που ακολούθησαν αποτέλεσαν θετικές εξελίξεις. Τώρα χρειάζεται να μετατρέψουμε το καλό κλίμα σε απτά και διαρκή αποτελέσματα.
Θα πρότεινα πέντε προτεραιότητες στους Έλληνες και Τούρκους φίλους μας.
1. Να καταστήσουμε το Αιγαίο ασφαλέστερο
Γνωρίζω τις ανησυχίες που προκαλούν στην Αθήνα η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας και η διαχρονική θέση της περί casus belli. Αντιλαμβάνομαι, επίσης, τις ανησυχίες της Άγκυρας για ενδεχόμενη μονομερή επέκταση των χωρικών υδάτων και τις επιπτώσεις της στην ισορροπία ασφαλείας.
Η ατέρμονη επανάληψη των γνωστών θέσεων δεν μας οδηγεί μακριά.
Ως δύο σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, μπορούμε να ενισχύσουμε τους διαύλους στρατιωτικής επικοινωνίας, τους μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων και τα μέτρα αποτροπής επικίνδυνων επεισοδίων.
Οι νομικές διαφορές πρέπει να συνεχίσουν να αντιμετωπίζονται διπλωματικά, με δυνατότητα προσφυγής στη διεθνή Δικαιοσύνη όπου υπάρχει αμοιβαία συμφωνία.
Η ζωή ενός Έλληνα πιλότου ή ενός Τούρκου ναυτικού δεν πρέπει να γίνεται όμηρος ανεπίλυτων διαφορών.
Δεν χρειάζεται να λύσουμε όλα τα προβλήματα σήμερα. Οφείλουμε, όμως, να αποτρέψουμε τη μετατροπή τους σε αυριανές συγκρούσεις.
2. Να προστατεύσουμε την κοινή μας θάλασσα και πολιτιστική κληρονομιά
Η θαλάσσια ρύπανση, η υπεραλίευση, η λειψυδρία, οι πυρκαγιές, οι σεισμοί και η κλιματική αλλαγή δεν γνωρίζουν σύνορα.
Γιατί να μη δημιουργήσουμε κοινά περιβαλλοντικά προγράμματα μεταξύ Χίου και Τσεσμέ, Λέσβου και Αϊβαλιού, Θεσσαλονίκης και Σμύρνης;
Τα πανεπιστήμιά μας μπορούν να παρακολουθούν από κοινού την οικολογική κατάσταση του Αιγαίου. Οι δήμοι μας να συνεργάζονται στην πολιτική προστασία. Οι αλιευτικές κοινότητες να αναζητούν βιώσιμες λύσεις.
Μας συνδέουν, όμως, πολύ περισσότερα από τους κοινούς κινδύνους.
Η λογοτεχνία, η μουσική, η γαστρονομία, η αρχιτεκτονική και η μακραίωνη, αλληλένδετη Ιστορία μας αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη.
Μπορούμε να διαφυλάξουμε τις διακριτές εθνικές μας ταυτότητες και ταυτόχρονα να αναγνωρίσουμε όσα μοιραζόμαστε.
Τα παιδιά μας δεν πρέπει να γνωρίζουν το ένα το άλλο αποκλειστικά μέσα από τις πολεμικές σελίδες των σχολικών βιβλίων.
3. Να μετατρέψουμε τη γεωγραφική εγγύτητα σε κοινή ευημερία
Η Ελλάδα διαθέτει παγκόσμια ισχύ στη ναυτιλία. Η Τουρκία έχει σημαντικές δυνατότητες στη ναυπηγική βιομηχανία, στη μηχανική, στη μεταποίηση και στις μεταφορές.
Γιατί να μη συνεργάζονται περισσότερο οι Έλληνες εφοπλιστές με τους Τούρκους μηχανικούς στην ενεργειακή μετάβαση των πλοίων, στις λιμενικές τεχνολογίες και στις ναυπηγοεπισκευαστικές υπηρεσίες;
Αντίστοιχες ευκαιρίες υπάρχουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στον τουρισμό, στην αγροδιατροφή και στις ψηφιακές υπηρεσίες.
Υποστηρίζω τον στόχο διμερούς εμπορίου ύψους 10 δισ. δολαρίων. Αλλά ας μην περιοριστούμε στην ανταλλαγή περισσότερων προϊόντων.
Ας επιλέξουν τα επιχειρηματικά μας συμβούλια 20 συγκεκριμένα κοινά επενδυτικά σχέδια και ας αξιολογήσουμε τα αποτελέσματά τους μέσα σε δύο χρόνια.
Ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη, η Σμύρνη και η Κωνσταντινούπολη μπορούν να λειτουργήσουν ως συμπληρωματικοί κόμβοι που συνδέουν την Ευρώπη με τις διεθνείς αγορές.
Η οικονομική αλληλεξάρτηση δεν εγγυάται την ειρήνη. Καθιστά, όμως, σαφέστερο το κόστος της αντιπαράθεσης και πιο ορατά τα οφέλη της συνεργασίας.
4. Συμφέρει πραγματικά την Ελλάδα μια Τουρκία απομακρυσμένη από την Ευρώπη;
Θα ήθελα να θέσω ένα στρατηγικό ερώτημα στους φίλους μου στην Αθήνα:
Ποια Τουρκία θα αποτελούσε έναν πιο προβλέψιμο γείτονα για την Ελλάδα; Μια Τουρκία στενά συνδεδεμένη με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς ή μια Τουρκία που απομακρύνεται ολοένα περισσότερο από την Ευρώπη;
Είναι απολύτως φυσικό η Ελλάδα να αξιοποιεί τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία των συμφερόντων της.
Αναγνωρίζω, επίσης, ότι η Άγκυρα φέρει σημαντικές ευθύνες για τις δυσκολίες στις σχέσεις Τουρκίας και ΕΕ, ιδίως σε ζητήματα κράτους δικαίου, δημοκρατικών προτύπων και εξωτερικής πολιτικής.
Ωστόσο, η διαρκής σύνδεση κάθε βήματος στις ευρωτουρκικές σχέσεις με τις διμερείς διαφορές ενδέχεται να αποδειχθεί αντιπαραγωγική και για την ίδια την Ελλάδα.
Μια Τουρκία βαθύτερα ενταγμένη στην ευρωπαϊκή οικονομία, στους θεσμούς και στους κοινούς κανόνες μπορεί να είναι πιο προβλέψιμη.
Αντιθέτως, μια Τουρκία που βλέπει την ευρωπαϊκή της προοπτική να περιορίζεται, ενδέχεται να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία και να στραφεί περισσότερο προς την Ασία, τον Κόλπο, τη Ρωσία και άλλους εταίρους.
Αυτό δεν θα ήταν χωρίς κόστος για την Τουρκία. Δεν είναι, όμως, καθόλου βέβαιο ότι θα καθιστούσε την Ελλάδα ασφαλέστερη.
Η Αθήνα μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ενωσης και στη συνεργασία για επενδύσεις, ενέργεια και μεταφορές. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, οφείλει να αντιμετωπίζει με σοβαρότητα τις ελληνικές ανησυχίες ασφαλείας.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση της Τουρκίας δεν χρειάζεται να θεωρείται ελληνική παραχώρηση. Μπορεί να αποτελέσει στρατηγική ευκαιρία.
5. Να αναγνωρίσουμε τις διαφορές μας στην Κύπρο, χωρίς να κλείσουμε τις πόρτες στην Ανατολική Μεσόγειο
Γνωρίζω τη βαθιά ιστορική και πολιτική σημασία που έχει το Κυπριακό για την ελληνική κοινωνία.
Για την Τουρκία, η ασφάλεια και η πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων αποτελούν επίσης θεμελιώδεις προτεραιότητες.
Η απόσταση μεταξύ της τουρκικής θέσης υπέρ δύο κρατών και του ομοσπονδιακού πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών δεν μπορεί να γεφυρωθεί με ευχές.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς συνολική πολιτική διευθέτηση, μπορούν να αναπτυχθούν προγράμματα περιβαλλοντικής προστασίας, υγείας, ενέργειας και πολιτικής προστασίας προς όφελος και των δύο κοινοτήτων.
Οι συνεργασίες της Ελλάδας με την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ είναι θεμιτές. Μια περιφερειακή αρχιτεκτονική, όμως, που θα στηριζόταν στον μόνιμο αποκλεισμό της Τουρκίας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες ανασφάλειες.
Η γεωγραφική, οικονομική και στρατηγική βαρύτητα της Τουρκίας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αντίστοιχα, η Αγκυρα οφείλει να σέβεται τα δικαιώματα και τις ανησυχίες των γειτόνων της.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας και η ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση καθιστούν ακόμη σημαντικότερη μια ευρύτερη συνεργασία που θα περιλαμβάνει τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τα Δυτικά Βαλκάνια.
Οι ηγέτες έρχονται και παρέρχονται. Οι λαοί παραμένουν γείτονες.
Σήμερα στην Τουρκία κυβερνά ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και στην Ελλάδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αύριο θα βρίσκονται άλλοι στη θέση τους.
Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι πολιτικές προτεραιότητες μεταβάλλονται. Η ρητορική προσαρμόζεται στις περιστάσεις.
Οι Έλληνες και οι Τούρκοι, όμως, θα συνεχίσουν να ζουν στις δύο όχθες της ίδιας θάλασσας.
Γι’ αυτό δεν μπορούμε να συνδέουμε το μέλλον των σχέσεών μας αποκλειστικά από την προσωπική χημεία των ηγετών, τους εκλογικούς υπολογισμούς ή τις πρόσκαιρες διπλωματικές προσεγγίσεις.
Χρειαζόμαστε κάτι βαθύτερο: μια κοινή αντίληψη για το μέλλον του Αιγαίου, θεμελιωμένη σε θεσμούς, αμοιβαία συμφέροντα και ανθρώπινους δεσμούς που θα αντέχουν στις κυβερνητικές εναλλαγές.
Δεν ζητώ από τους Έλληνες φίλους μου να αποδεχθούν όλες τις τουρκικές θέσεις. Ούτε υποστηρίζω ότι η χώρα μου πρέπει να παραιτηθεί από τα νόμιμα δικαιώματα και τα συμφέροντα ασφαλείας της.
Μπορούμε, όμως, να πάψουμε να αφήνουμε τον φόβο και την αντίληψη της απειλής να καθορίζουν κάθε πτυχή της σχέσης μας.
Τρεις στρατηγικές προτάσεις
Θα ολοκληρώσω με τρεις στρατηγικές προτάσεις.
Πρώτον, να θεσμοθετήσουμε την ειρήνη. Οι δίαυλοι στρατιωτικής επικοινωνίας, ο διπλωματικός διάλογος και οι μηχανισμοί διαχείρισης κρίσεων πρέπει να λειτουργούν ανεξάρτητα από τις αλλαγές κυβερνήσεων. Ας διαχειριζόμαστε τις διαφορές μας χωρίς να δημιουργούμε διαρκώς νέες κρίσεις.
Δεύτερον, να μετατρέψουμε τα κοινά μας συμφέροντα σε ανθεκτικούς οικονομικούς και κοινωνικούς δεσμούς. Να επενδύσουμε από κοινού στην ενέργεια, στη ναυτιλία, στην τεχνολογία, στον τουρισμό και στο περιβάλλον. Να δημιουργήσουμε ισχυρά δίκτυα μεταξύ πανεπιστημίων, δήμων, νέων ανθρώπων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Ένα ετήσιο Ελληνοτουρκικό Φόρουμ για το Μέλλον θα μπορούσε να παρακολουθεί την πρόοδο συγκεκριμένων πρωτοβουλιών.
Τρίτον, να καλλιεργήσουμε μια κοινή αιγαιακή συνείδηση πολιτισμού και μέλλοντος. Χωρίς να αλλοιώσουμε τις ταυτότητές μας ή να ξαναγράψουμε την Ιστορία, μπορούμε να προστατεύσουμε την κοινή πολιτιστική μας κληρονομιά. Να διδάξουμε στις επόμενες γενιές όχι μόνο τους πολέμους που μας χώρισαν, αλλά και όσα δημιουργήσαμε μαζί – καθώς και όσα μπορούμε ακόμη να πετύχουμε.
Τίποτε από αυτά δεν απαιτεί ιστορική λήθη ή πολιτική αφέλεια.
Η συμφιλίωση δεν είναι μια μεμονωμένη στιγμή. Είναι μια μακρά διαδικασία. Μερικές φορές, μια ακτή που καθαρίσαμε μαζί, μια πυρκαγιά που αντιμετωπίσαμε από κοινού, μια επιχείρηση που δημιουργήσαμε ή μια φιλία που γεννήθηκε αφήνουν βαθύτερο αποτύπωμα από τις πιο μεγαλόστομες διπλωματικές δηλώσεις.
Ειρήνη δεν σημαίνει απουσία διαφωνιών. Σημαίνει την ωριμότητα να συνυπάρχουμε, να συνεργαζόμαστε και να ευημερούμε παρά τις διαφορές μας.
Κοιτάζοντας ξανά από τον Τσεσμέ προς τη Χίο, βλέπω μια θάλασσα που μας χωρίζει γεωγραφικά, αλλά μας ενώνει ιστορικά, οικονομικά και πολιτισμικά.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία. Δεν μπορούμε να ξαναγράψουμε την Ιστορία.
Μπορούμε, όμως, να αποφασίσουμε μαζί αν θα κληροδοτήσουμε στις επόμενες γενιές τους φόβους μας ή τα θεμέλια ενός κοινού μέλλοντος.
Ο Μεχμέτ Ογκουτσού είναι πρώην διπλωμάτης και ανώτατο στέλεχος του ΟΟΣΑ και του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, πρόεδρος του London Energy Club και της Global Resources Partners
Comments are closed.