Μια θεραπεία που δεν…γράφεται: Η παρουσία ενός σκύλου σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο

Σε μια εποχή όπου η ογκολογία μιλάει τη γλώσσα της ανοσοθεραπείας, της μοριακής ιατρικής και των στοχευμένων θεραπειών, ένας σκύλος αρχίζει να εμφανίζεται ακόμη και μέσα σε αντικαρκινικά νοσοκομεία ως μέρος μιας διαφορετικής συζήτησης γύρω από τον φόβο, την απομόνωση και όσα η ιατρική ακόμη δυσκολεύεται να μετρήσει.

Ο κορυφαίος ογκολόγος Αλέξανδρος Αρδαβάνης και τα ιδρυτικά στελέχη της ομάδας Dog Therapy, Κωνσταντίνα Θανάσουλα και Νεφέλη Φασουλή, μιλούν στα «ΝΕΑ» για το κομμάτι της θεραπείας που δεν αποτυπώνεται σε καμία εξέταση αίματος.

Οι αντλίες της χημειοθεραπείας συνεχίζουν τον μονότονο ρυθμό τους.

Στους διαδρόμους ενός αντικαρκινικού νοσοκομείου, άνθρωποι περιμένουν εξετάσεις, θεραπείες, απαντήσεις που συχνά αργούν περισσότερο απ’ όσο αντέχει η σκέψη τους.

Κάποιοι κοιτούν το κενό. Κάποιοι το κινητό τους χωρίς πραγματικά να το βλέπουν.

Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, ένας σκύλος πλησιάζει έναν ασθενή και ακουμπά ήσυχα το κεφάλι του δίπλα του. Για λίγα λεπτά, η ατμόσφαιρα αλλάζει.

Ο άνθρωπος που πριν ήταν «ο ασθενής του θαλάμου» γίνεται απλώς ένας άνθρωπος που χαμογελά, θυμάται το δικό του ζώο και μιλάει για κάτι πέρα από τη νόσο.

Ισως τελικά η πιο δύσκολη πλευρά της θεραπείας να είναι εκείνη που δεν γράφεται στις εξετάσεις.

«Η επίδραση των ψυχοσωματικών συνιστωσών σε ολόκληρο το φάσμα του καρκίνου, από την ογκογένεση μέχρι τη θεραπεία, είναι τεκμηριωμένη εδώ και χρόνια», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης, διευθυντής και επιστημονικά υπεύθυνος του Α’ Παθολογικού – Ογκολογικού Τμήματος του νοσοκομείου Αγιος Σάββας. Οπως εξηγεί, ακόμη και οι πιο σύγχρονες αντικαρκινικές θεραπείες συναντούν συχνά τα όρια μιας πραγματικότητας που δεν είναι αμιγώς βιολογική.

Το ψυχοσωματικό πεδίο και οι παρεμβάσεις

«Στο ψυχοσωματικό πεδίο, ακόμη και οι πιο επιδέξιοι ψυχοθεραπευτικοί ή ψυχοφαρμακευτικοί χειρισμοί έχουν όρια, πέρα από τα οποία οι ογκολόγοι στεκόμαστε πολλές φορές αμήχανοι παρατηρητές». Εκεί ακριβώς, σημειώνει, αρχίζει να ανοίγει χώρος για συμπληρωματικές παρεμβάσεις όπως οι σκύλοι θεραπείας.

Η Κωνσταντίνα Θανάσουλα, ειδική παιδαγωγός, εκπαιδεύτρια και χειρίστρια σκύλων θεραπείας, περιγράφει ότι μέσα σε ένα ογκολογικό περιβάλλον ο ασθενής συχνά χάνει πολύ περισσότερα από τη σωματική του δύναμη. «Δεν είναι μόνο το φάρμακο ή το στάδιο της νόσου. Είναι ένας άνθρωπος που φοβάται, κουράζεται, απομονώνεται και πολλές φορές χάνει την αίσθηση ελέγχου πάνω στο σώμα και την καθημερινότητά του».

Ο σκύλος, εξηγεί, δεν έρχεται να αντικαταστήσει την ιατρική πράξη. «Ερχεται να βοηθήσει τον άνθρωπο να αντέξει καλύτερα τη διαδρομή της θεραπείας».

Μέσα σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο, σχεδόν όλα περιστρέφονται γύρω από τη νόσο. Εξετάσεις. Δείκτες. Αριθμοί.

Και όμως, σύμφωνα με τη Νεφέλη Φασουλή, ψυχολόγο και ψυχοθεραπεύτρια της ομάδας Dog Therapy, ένας σκύλος μπορεί να μεταβάλει προσωρινά ολόκληρο αυτό το ψυχολογικό πλαίσιο.

«Ο σκύλος δεν αξιολογεί, δεν ερμηνεύει, δεν ζητά εξηγήσεις. Συναντά τον ασθενή ως άνθρωπο». Και κάπως έτσι αλλάζει για λίγο και ο τρόπος που ο ίδιος ο ασθενής βλέπει τον εαυτό του. «Από την κατάσταση της χημειοθεραπείας, γίνεται απλώς ένας άνθρωπος που χαϊδεύει έναν σκύλο, γελά ή θυμάται το δικό του ζώο».

Η ίδια επισημαίνει ότι η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει πως η παρουσία ζώων θεραπείας μπορεί να συμβάλει στη μείωση του άγχους, της αντίληψης του πόνου και του αισθήματος απομόνωσης.

«Ο σκύλος δεν αντικαθιστά τον γιατρό, τον νοσηλευτή, τον ψυχολόγο ή την οικογένεια. Λειτουργεί συμπληρωματικά, σαν μια γέφυρα που βοηθά τον άνθρωπο να ηρεμήσει και να συνδεθεί ξανά με το περιβάλλον του».

Από τη συγκίνηση στην επιστήμη

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πού τελειώνει η συγκινητική εικόνα και πού αρχίζει η πραγματική θεραπευτική αξία;

Ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης απαντά σχεδόν φιλοσοφικά. «Οταν μιλάμε για ανθρώπους, συναισθήματα και ζωντανές αλληλεπιδράσεις, τα όρια ανάμεσα στο μετρήσιμο και το βιωματικό δεν είναι πάντα σαφή».

Και έπειτα χρησιμοποιεί μια εικόνα που δύσκολα ξεχνιέται. «Η συγκίνηση που αναβλύζει από τον γέρικο Αργο που αναγνωρίζει τον Οδυσσέα καθώς επιστρέφει, δεν μπορεί να μετρηθεί από κανένα ψυχομετρικό εργαλείο. Μπορεί μόνο να βιωθεί».

Την ίδια στιγμή, η ανάγκη για επιστημονική τεκμηρίωση παραμένει υπαρκτή.

Η Νεφέλη Φασουλή εξηγεί ότι στους ογκολογικούς ασθενείς καταγράφονται συχνά υψηλά ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και μετατραυματικού στρες, παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και τη συμμόρφωση στη θεραπεία. «Οταν ένας σκύλος συμβάλλει στη μείωση αυτής της δυσφορίας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια “ωραία εικόνα”, αλλά για μια ουσιαστική μορφή υποστηρικτικής φροντίδας».

Μπορεί ένας σκύλος να μπει με ασφάλεια σε αντικαρκινικό νοσοκομείο;

Η συζήτηση γύρω από τους σκύλους θεραπείας συνοδεύεται αναπόφευκτα και από επιφυλάξεις. Ανοσοκαταστολή. Λοιμώξεις. Αλλεργίες.

Ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης ξεκαθαρίζει ότι οι ογκολογικοί ασθενείς πράγματι παρουσιάζουν κατά περιόδους αυξημένη ευαλωτότητα, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η παρουσία ενός σωστά εκπαιδευμένου σκύλου αποτελεί αυτομάτως κίνδυνο. «Εφόσον τηρούνται αυστηρά πρωτόκολλα, δεν θεωρώ ότι ένας σκύλος θεραπείας αποτελεί απειλή για τους ασθενείς. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται και από τη διεθνή εμπειρία».

Η Κωνσταντίνα Θανάσουλα εξηγεί ότι σε τέτοιου τύπου προγράμματα τίποτα δεν μπορεί να λειτουργεί αυθαίρετα. Προηγούνται αξιολόγηση του ασθενούς, συναίνεση, έλεγχος λοιμώξεων, πλήρης κτηνιατρική παρακολούθηση και ειδική εκπαίδευση τόσο του σκύλου όσο και του χειριστή. «Δεν μιλάμε για “επισκέψεις κατοικιδίων”. Μιλάμε για οργανωμένες παρεμβάσεις με σαφές πλαίσιο ασφάλειας».

Και επιμένει ιδιαίτερα σε κάτι ακόμη: «Ασφάλεια σημαίνει ασφάλεια και για τον ίδιο τον σκύλο. Δεν είναι εργαλείο. Είναι ζωντανός συνεργάτης».

Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πρωτόκολλα, βιοδείκτες και εξετάσεις υψηλής τεχνολογίας, η παρουσία ενός σκύλου σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο μοιάζει σχεδόν παράταιρη. Και ίσως γι’ αυτό να λέει τόσα πολλά. Οτι μερικές φορές η θεραπεία ξεκινά απλώς από το να μη νιώθει κάποιος μόνος.