Καταπατημένα ακίνητα Δημοσίου: Στα αζήτητα η ρύθμιση παρά τις εκπτώσεις και τις άτοκες δόσεις

Γύρισαν την πλάτη στη ρύθμιση για την εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου οι ιδιώτες, παρά τις εκπτώσεις που φθάνουν ακόμη και το 80% του τιμήματος και τη δυνατότητα αποπληρωμής σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις. Οι αυστηρές προϋποθέσεις, το πλήθος των δικαιολογητικών αλλά και το κόστος εξαγοράς φαίνεται ότι λειτουργούν αποτρεπτικά, την ώρα που αρκετοί καταπατητές επιλέγουν τον δρόμο των δικαστηρίων για να διεκδικήσουν την κυριότητα των ακινήτων.

Η εικόνα αποτυπώνεται και στα στοιχεία. Σύμφωνα με πληροφορίες, από τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2024, όταν άνοιξε η διαδικασία, μέχρι σήμερα στην ψηφιακή πλατφόρμα βρίσκονται περίπου 12.000 αιτήσεις, πολλές από τις οποίες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, έναντι περίπου 90.000 καταπατημένων εκτάσεων. Και όλα αυτά ενώ η προθεσμία για την εκδήλωση ενδιαφέροντος εκπνέει στις 11 Σεπτεμβρίου 2026.

Με την προθεσμία να μετρά αντίστροφα και τη συμμετοχή να παραμένει χαμηλή, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχουν φθάσει αιτήματα για παράταση της διαδικασίας. Η Ένωση Ιδιοκτητών Ακινήτων Δωδεκανήσου ζητά όχι μόνο περισσότερο χρόνο αλλά και αλλαγές στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο. Όπως επισημαίνει, οι ιδιαίτερες ιδιοκτησιακές και κτηματολογικές συνθήκες στα Δωδεκάνησα καθιστούν σε αρκετές περιπτώσεις εξαιρετικά δύσκολη ή ακόμη και αδύνατη την εφαρμογή των υφιστάμενων διατάξεων. Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι η απαίτηση προηγούμενης δήλωσης του ακινήτου στο Ε9, όταν δεν υπάρχει ΚΑΕΚ, αυτοτελής κτηματολογική μερίδα ή άλλα στοιχεία που είναι αναγκαία για την ταυτοποίησή του.

Για τον λόγο αυτό ζητείται νέα ουσιαστική παράταση της προθεσμίας, ειδική μεταβατική ρύθμιση για τα Δωδεκάνησα αλλά και εξαίρεση από την υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης στο Ε9 στις περιπτώσεις στις οποίες αποδεικνύεται αντικειμενική αδυναμία. Παράλληλα, προτείνεται να μπορεί η μακροχρόνια κατοχή του ακινήτου να αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο μέσο.

Η διαδικασία

Με την υποβολή της αίτησης στην ψηφιακή πλατφόρμα οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να καταβάλουν παράβολο 300 ευρώ. Το ποσό συμψηφίζεται με το τίμημα της εξαγοράς, ενώ επιστρέφεται εφόσον η αίτηση απορριφθεί.

Μαζί με την αίτηση απαιτείται σειρά δικαιολογητικών. Μεταξύ άλλων, χρειάζονται τοπογραφικό διάγραμμα του προς εξαγορά δημοσίου ακινήτου με δήλωση μηχανικού, φύλλο προσδιορισμού της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή γηπέδου, βεβαίωση όρων δόμησης από την αρμόδια υπηρεσία, οικοδομική άδεια εφόσον υπάρχει, τίτλοι από τους οποίους προκύπτει η κατοχή και συνοδευτικό σημείωμα στο οποίο αυτή αποτυπώνεται.  Στον φάκελο πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται υπεύθυνη δήλωση για την έκταση των προς εξαγορά ακινήτων, έγγραφο από το οποίο προκύπτει η χρήση του ακινήτου, καθώς και αντίγραφα των εντύπων Ε1 και Ε9.

Προϋποθέσεις

Το «κλειδί» για να ανοίξει η πόρτα της εξαγοράς είναι η μακροχρόνια κατοχή. Δικαίωμα εξαγοράς έχει όποιος κατέχει αδιάλειπτα το ακίνητο για τουλάχιστον 30 χρόνια με τίτλο ή για τουλάχιστον 40 χρόνια χωρίς τίτλο.

Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται ο ενδιαφερόμενος να χρησιμοποιεί το ακίνητο ως κύρια κατοικία ή βοηθητικό χώρο αυτής ή για την άσκηση τουριστικής, βιοτεχνικής, βιομηχανικής, εμπορικής ή αγροτικής δραστηριότητας. Παράλληλα, το ακίνητο θα πρέπει να έχει δηλωθεί στο Ε9 για τα πέντε τελευταία χρόνια που προηγούνται της αίτησης. Σημειώνεται ότι  έχει καταργηθεί η προϋπόθεση ύπαρξης κτίσματος για την υποβολή αίτησης εξαγοράς. Ωστόσο, δεν επιτρέπεται η εξαγορά ακινήτου στο οποίο υπάρχει αυθαίρετο κτίσμα.

Εφόσον η αίτηση περάσει από το «φίλτρο» της αρμόδιας επιτροπής και εγκριθεί,  εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής, το οποίο κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο. Σε αυτό περιγράφεται το προς εξαγορά ακίνητο, με το εμβαδόν και τα όριά του, αναγράφονται τα στοιχεία του αιτούντος και προσδιορίζονται το τίμημα καθώς και τα ποσά της εφάπαξ ή τμηματικής καταβολής.

Οι εκπτώσεις έως 80%

Η αφετηρία για τον υπολογισμό του τιμήματος είναι το 100% της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή του γηπέδου. Από εκεί και πέρα, ανάλογα με την περίπτωση, ενεργοποιούνται σημαντικές εκπτώσεις.  Το τίμημα μειώνεται κατά 50% όταν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί με πρωτόδικη δικαστική απόφαση ως κύριος του ακινήτου ή όταν έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και έχει ασκηθεί αγωγή από το Δημόσιο ή δεν έχει ακόμη παρέλθει η προθεσμία για την άσκησή της.Η έκπτωση ανεβαίνει στο 70% για όσους έχουν ασκήσει ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης σχετικά με την αναγνώριση της κυριότητας του ακινήτου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022. Το μεγαλύτερο «κούρεμα», κατά 80%, προβλέπεται για ακίνητα τα οποία καλύπτουν τις στεγαστικές ανάγκες του αιτούντος ή του αρχικού δικαιοπαρόχου και συνδέονται με μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964.

Μετά τις εκπτώσεις, ο ιδιώτης έχει τη δυνατότητα είτε να καταβάλει εφάπαξ το ποσό εξασφαλίζοντας πρόσθετη έκπτωση 10% είτε να το εξοφλήσει σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, με την κάθε δόση να μην μπορεί να είναι μικρότερη από 100 ευρώ.