Κακός ύπνος και αυξημένος καρδιακός κίνδυνος

Ο ύπνος δεν είναι μια απλή συνήθεια ή λειτουργία του οργανισμού ώστε να ξεκουραστεί. Ολο και περισσότερα δεδομένα καταλήγουν ότι ο κακός ύπνος συνδέεται με μια σειρά από προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων αυξημένος κίνδυνος για εκδήλωση υψηλής αρτηριακής πίεσης, διαβήτη και παχυσαρκίας. Πρόσφατα, όμως, μία ακόμη έρευνα ήρθε να προστεθεί στην ούτως ή άλλως μακρά αυτή λίστα, καθώς συνδέει τα προβλήματα ύπνου με την υγεία της καρδιάς.

Ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά; Η δυσκολία να αποκοιμηθεί κανείς, οι μη ικανοποιητικές ώρες ύπνου (λιγότερες από έξι ώρες τη νύχτα) ή το πολύ πρωινό ξύπνημα είναι πιθανό ακόμη και να τριπλασιάσουν τις πιθανότητες καρδιοπάθειας, με τα ευρήματα αυτά να αναδεικνύουν τη σημασία του επαρκούς ύπνου.

Αναλυτικότερα και σύμφωνα με όσα αναφέρονται σε πρόσφατο δημοσίευμα της Ιατρικής Σχολής του Harvard, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από 7.483 ενηλίκους (μελέτη «Midlife in the United States»), που μεταξύ άλλων περιείχαν πληροφορίες σχετικά με τις συνήθειες ύπνου τους αλλά και λεπτομέρειες σχετικά με την υγεία της καρδιάς τους. Μάλιστα, ορισμένοι εξ αυτών (663 συμμετέχοντες) χρησιμοποίησαν μια συσκευή καρπού, που κατέγραφε τη δραστηριότητα του ύπνου τους κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Μια σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν τα 53 έτη, με τους ερευνητές να επιλέγουν να εστιάσουν στη μέση ηλικία. Η αιτία; Κατά κανόνα σε αυτό το στάδιο της ζωής τους τα άτομα βιώνουν ποικίλες και στρεσογόνες εμπειρίες ζωής στην εργασία ή/και στην προσωπική – οικογενειακή ζωή τους. Είναι, επίσης, η περίοδος στην οποία η καρδιά παρουσιάζει σημάδια φθοράς (π.χ. αθηροσκλήρωση), ενώ εμφανίζονται και προβλήματα ύπνου που σχετίζονται με την ηλικία.

Η βαθμολογία

Οι ερευνητές, σύμφωνα πάντα με το ίδιο δημοσίευμα, αξιολόγησαν την ποιότητα του ύπνου μέσω ενός συνδυαστικού δείκτη που εξέταζε πολλές παραμέτρους, όπως:

• Κανονικότητα (αν οι συμμετέχοντες κοιμόντουσαν περισσότερες ώρες τις εργάσιμες ημέρες σε σχέση με τις μη εργάσιμες).
• Ικανοποίηση (αν είχαν δυσκολία να αποκοιμηθούν, αν ξυπνούσαν μέσα στη νύχτα ή νωρίς το πρωί και δεν μπορούσαν να ξανακοιμηθούν ή αν ένιωθαν υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας).
• Εγρήγορση (πόσο συχνά έπαιρναν έναν… υπνάκο για πάνω από πέντε λεπτά).
• Αποδοτικότητα (πόσο χρόνο χρειάζονταν για να αποκοιμηθούν το βράδυ).
• Διάρκεια (πόσες ώρες κοιμόντουσαν κατά μέσο όρο κάθε νύχτα).

Επιπρόσθετα, στοχεύοντας στην αξιολόγηση της καρδιαγγειακής υγείας, οι ερευνητές έθεσαν στους συμμετέχοντες ερωτήσεις όπως:

• «Εχετε ποτέ παρουσιάσει καρδιολογικό πρόβλημα, το οποίο υποψιάστηκε ή επιβεβαίωσε ο γιατρός;».
• «Εχετε ποτέ παρουσιάσει έντονο πόνο στο μπροστινό μέρος του στήθους που διήρκεσε μισή ώρα ή περισσότερο;».

Στην περίπτωση που οι εθελοντές έδιναν έστω και μία θετική απάντηση σε οποιαδήποτε από τις δύο ερωτήσεις, τότε το πρωτόκολλο προέβλεπε επιπλέον ερωτήσεις σχετικά με τη διάγνωση – αν δηλαδή πρόκειται για στηθάγχη, έμφραγμα, καρδιακή ανεπάρκεια, κολπική μαρμαρυγή κ.ά.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Παράλληλα, όμως, οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως το οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας, το κάπνισμα, η φυσική δραστηριότητα, το φύλο και η φυλή.

Και τι διαπίστωσαν; Βρήκαν ότι κάθε επιπλέον αύξηση στα αυτοαναφερόμενα προβλήματα ύπνου συνδεόταν με 54% αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας σε σύγκριση με εκείνους που κοιμούνται σαν… πουλάκια.

Ωστόσο, η αύξηση του κινδύνου ήταν πολύ μεγαλύτερη (141%!) σε άτομα για τα οποία υπήρχαν τόσο αυτοαναφορές όσο και σχετικά δεδομένα από τη συσκευή καρπού – την οποία είχαν συναινέσει να φορούν για συγκεκριμένο διάστημα.

Σε κάθε περίπτωση, οι συντάκτες της μελέτης τονίζουν ότι η συγκεκριμένη έρευνα είναι παρατηρητική, επομένως δεν μπορεί να αποδείξει με βεβαιότητα τη συσχέτιση του ύπνου με την καρδιά. Εντούτοις, οι ειδικοί της Ιατρικής Σχολής του Harvard συμβουλεύουν τα άτομα που δυσκολεύονται να αποκοιμηθούν ή που ξυπνάνε μέσα στη νύχτα, χωρίς να μπορούν έπειτα να κλείσουν μάτι, να δοκιμάσουν απλές αλλαγές στη νυχτερινή ρουτίνα τους που μπορεί να τους βοηθήσουν.

Μεταβολισµός

Πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι ο ύπνος παίζει σημαντικό ρόλο όχι μόνο στη διατήρηση της καλής υγείας της καρδιάς αλλά και στη ρύθμιση του σωματικού βάρους και του μεταβολισμού. Απόδειξη; Ατομα που κοιμούνται συστηματικά λιγότερο από 6 ώρες τη νύχτα φαίνεται να έχουν αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, ενώ έχει παρατηρηθεί ότι ακόμη και ο υπερβολικά πολύς ύπνος σχετίζεται με υψηλότερο σωματικό βάρος. Οι παρατηρήσεις αυτές έχουν οδηγήσει τους επιστήμονες να θεωρούν ότι αυτό συνδέεται με ορμονικές αλλαγές (π.χ. μείωση της λεπτίνης), αλλά και με αυξημένη πρόσληψη θερμίδων λόγω κόπωσης και αλλαγών στη συμπεριφορά.

Αντίστοιχα, ισχυρά δεδομένα δείχνουν σύνδεση μεταξύ ανεπαρκούς ύπνου και αυξημένου κινδύνου για διαβήτη τύπου 2. Ο ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ύπνος φαίνεται να επηρεάζει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και να αυξάνει την αντίσταση σε αυτήν, κάτι που αποτελεί βασικό μηχανισμό στην ανάπτυξη διαβήτη. Επιπλέον, όχι μόνο η διάρκεια αλλά και η ποιότητα και η σταθερότητα του ύπνου (π.χ. ακανόνιστο ωράριο) φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στον μεταβολικό κίνδυνο.