Ισπανία: Τα «χωριά Ποτέμκιν» της μεταναστευτικής κρίσης

Στη Θέουτα με «τρόπο μαγικό» οι μετανάστες εγκατέλειψαν τις παραλίες, οι αυτοσχέδιοι καταυλισμοί απομακρύνθηκαν και κάποιες σκηνές που παρέμειναν κρύφτηκαν πίσω από ψηλούς φράχτες λίγο πριν από την ιστορική επίσκεψη του Φελίπε ΣΤ΄ και της Λετίθια, την πρώτη ισπανού βασιλιά στον θύλακο από το 2007.

Εκεί όπου πριν από λίγες εβδομάδες έβλεπες πεινασμένα παιδιά και χιλιάδες απελπισμένους ανθρώπους να κοιμούνται στην ύπαιθρο, στόχος ήταν το βασιλικό ζεύγος να συναντήσει μια πόλη που επιχειρεί να επιστρέψει στην κανονικότητα, με ισπανικές σημαίες να κυματίζουν και τις παραλίες να έχουν καθαριστεί σχολαστικά. Το σκηνικό θύμιζε τα «χωριά Ποτέμκιν»: μια εικόνα τακτοποιημένης πραγματικότητας που δεν αποτυπώνει κατ’ ανάγκην όσα συμβαίνουν πίσω από την πρόσοψη.

Οι μετανάστες δεν εξαφανίστηκαν, μετακινήθηκαν από το οπτικό πεδίο των επισκεπτών, σε κέντρα υποδοχής, στρατιωτικές εκτάσεις, ιδιωτικά καταλύματα και δρόμους απομακρυσμένων συνοικιών. Και η βασιλική επίσκεψη, πέρα από την υψηλή συμβολική και διπλωματική της σημασία, αναδεικνύεται σε δοκιμασία για την αξιοπιστία των Αρχών, την κοινωνική συνοχή και την ικανότητα της κυβέρνησης να διαχειριστεί μια κρίση που παραμένει ανοιχτή, λίγες εβδομάδες πριν από τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.

Η χθεσινή άφιξη του Φελίπε και της Λετίθια στη Θέουτα ήρθε δυόμισι μήνες μετά τη μαζική είσοδο περίπου 70.000 έως 72.000 ανθρώπων από το Μαρόκο, στις 30 και 31 Ιουλίου. Για τους περίπου 80.000 κατοίκους του ισπανικού θυλάκου στη βορειοαφρικανική ακτή, η μαζική διέλευση αποτέλεσε σοκ. Η πλειονότητα των αφιχθέντων επέστρεψε στο Μαρόκο τις ώρες που ακολούθησαν, όμως χιλιάδες παρέμειναν στην πόλη, πολλοί χωρίς σταθερή στέγη και με περιορισμένη πρόσβαση σε βασικά αγαθά.

Η προετοιμασία για την επίσκεψη του βασιλικού ζεύγους έφερε στο προσκήνιο μια λιγότερο ορατή πλευρά της διαχείρισης της κρίσης. Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Monde», στις 11 Οκτωβρίου, περίπου 350 χωροφύλακες και στρατιωτικοί συμμετείχαν στην εκκένωση της παραλιακής λεωφόρου Γουάνο, όπου προηγουμένως διέμεναν περίπου 500 μετανάστες. Λίγο αργότερα, μπουλντόζες απομάκρυναν τα υπολείμματα των καταυλισμών, ενώ οι πρόχειρες τουαλέτες και οι αυτοσχέδιοι πάγκοι εξαφανίστηκαν. Αντίστοιχες επιχειρήσεις είχαν προηγηθεί στις παραλίες Μπενίτεθ και Τραμπολίν, όπου χιλιάδες άνθρωποι είχαν στήσει καταλύματα από χαρτόνι, μπαμπού και μουσαμάδες.

Η εικόνα της άδειας ακτογραμμής, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα λύθηκε. Μετανάστες μεταφέρθηκαν σε κέντρο υποδοχής στο λιμάνι – άνοιξε στις 18 Σεπτεμβρίου – κι άλλοι σε προσωρινό καταυλισμό σε στρατιωτική έκταση, χωρίς οι λευκές σκηνές του να είναι ορατές από τον δρόμο. Αλλοι εξακολουθούν να κοιμούνται σε αποθήκες ή σε υπαίθριους χώρους, ενώ εκατοντάδες βρίσκονται σε συνοικίες όπως το Ελ Πρίνσιπε και το Λος Ροσάλες.

Σύμφωνα με το αρμόδιο υπουργείο, από τις αρχές Αυγούστου εγκατέλειψαν τη Θέουτα περίπου 12.000 μετανάστες, εκ των οποίων 11.500 «οικειοθελώς» και 500 μέσω διαδικασιών απέλασης. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τουλάχιστον το 80% όσων έφτασαν στα τέλη Ιουλίου επέστρεψε μέσα στις επόμενες τρεις ημέρες. Παράλληλα, οι Αρχές έχουν δημιουργήσει δέκα καταφύγια έκτακτης ανάγκης με συνολική δυναμικότητα 7.400 κλινών και είκοσι δομές φιλοξενίας ανηλίκων με 2.800 κλίνες.

Η επίσκεψη του βασιλικού ζεύγους έχει ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, ακόμη κι αν προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις. Κάποιοι θεωρούν ότι θα έπρεπε να είχε επισκεφθεί το πεδίο από την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα της κρίσης, άλλοι είδαν μια ευκαιρία ανάκτησης της εμπιστοσύνης τους στο κράτος. Ο συντηρητικός πρόεδρος της Θέουτα Χουάν Χεσούς Βίβας δήλωσε ότι η παρουσία του βασιλικού ζεύγους φέρνει «ελπίδα σε έναν τόπο που την έχει μεγάλη ανάγκη».

Βέβαιον είναι ότι πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη ισπανού μονάρχη στη Θέουτα μετά το 2007, όταν ο Χουάν Κάρλος είχε μεταβεί στον θύλακο, προκαλώντας τότε διπλωματική κρίση με το Ραμπάτ.

Στο εσωτερικό, η μεταναστευτική κρίση έχει ήδη μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η αντιπολίτευση καταλογίζει στον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ ότι δεν υπερασπίστηκε επαρκώς την Ισπανία απέναντι στο Μαρόκο, ενώ ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο τον κατηγόρησε ότι ψεύδεται για τα αίτια της μαζικής διέλευσης και επέδειξε «επιπολαιότητα» στον χειρισμό της κρίσης.