Ισλανδία: Στο επίκεντρο το δημοψήφισμα για την επιστροφή στην ευρωπαϊκή τροχιά

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθούν στις Βρυξέλλες το αυριανό δημοψήφισμα στην Ισλανδία, καθώς το αποτέλεσμα μπορεί να ανοίξει ξανά τον δρόμο για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι περίπου 400.000 κάτοικοι της Ισλανδίας καλούνται να απαντήσουν εάν επιθυμούν να αρχίσουν εκ νέου οι συνομιλίες για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ. Η ψηφοφορία, ωστόσο, δεν αφορά την ίδια την ένταξη, καθώς σε περίπτωση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και επίτευξης συμφωνίας θα απαιτηθεί νέο δημοψήφισμα για την έγκριση της ενδεχόμενης συνθήκης.

Από την αίτηση ένταξης στην αποχώρηση

Η Ισλανδία είχε υποβάλει αίτηση ένταξης στην ΕΕ το 2009, στον απόηχο της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης που είχε προκαλέσει την κατάρρευση του τραπεζικού της συστήματος.

Οι διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες προχώρησαν για αρκετά χρόνια, ωστόσο το Ρέικιαβικ αποφάσισε το 2015 να αποσύρει την υποψηφιότητά του, τερματίζοντας τη διαδικασία.

Ωστόσο, έντεκα χρόνια μετά, η γεωπολιτική πραγματικότητα έχει αλλάξει και η συζήτηση για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας έχει επιστρέψει στο προσκήνιο.

Η Γροιλανδία και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Καταλυτικό ρόλο σε αυτή τη μεταστροφή φαίνεται να διαδραμάτισαν οι βλέψεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, το αυτόνομο έδαφος της Δανίας.

Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε προβληματισμό στο Ρέικιαβικ, καθώς η Ισλανδία βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο του Βόρειου Ατλαντικού και βασίζεται για την άμυνά της στο ΝΑΤΟ και στη συμφωνία ασφαλείας με τις ΗΠΑ.

Οι ισλανδικές Αρχές επανέφεραν έτσι στο τραπέζι την προοπτική της ΕΕ, εκτιμώντας ότι η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή οικογένεια των 27 θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετη οικονομική και γεωπολιτική ασφάλεια.

Οι Βρυξέλλες κρατούν χαμηλούς τόνους

Στις Βρυξέλλες παρακολουθούν την ψηφοφορία με ενδιαφέρον, αποφεύγοντας ωστόσο οποιαδήποτε δημόσια παρέμβαση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως προσπάθεια επηρεασμού του εκλογικού σώματος.

Η ΕΕ έχει ζητήσει να διατηρηθεί χαμηλό προφίλ κατά τη διάρκεια της εκστρατείας. Ευρωπαίος αξιωματούχος έχει πάντως καταστήσει σαφές ότι, εφόσον οι Ισλανδοί επιλέξουν την επανέναρξη των συνομιλιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να προχωρήσει γρήγορα και εποικοδομητικά.

Για τις Βρυξέλλες, η Ισλανδία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό θετικό παράδειγμα για την ευρωπαϊκή διεύρυνση. Η τελευταία χώρα που εντάχθηκε στην ΕΕ ήταν η Κροατία το 2013, ενώ έκτοτε η Ένωση έχει βρεθεί αντιμέτωπη με το Brexit, τις δυσκολίες στην ενταξιακή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων και την εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία που αφορά την Ουκρανία.

Παράλληλα, η Ισλανδία είναι ήδη στενά συνδεδεμένη με την ΕΕ, καθώς συμμετέχει στη ζώνη Σένγκεν και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, εφαρμόζοντας μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Η «μάχη» για την αλιεία

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα βρεθούν στο τραπέζι σε περίπτωση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων θα είναι η αλιεία.

Η Ισλανδία θεωρεί τον έλεγχο των αλιευτικών πόρων ζήτημα οικονομικής ανεξαρτησίας και εθνικής κυριαρχίας. Οι Βρυξέλλες, από την άλλη, έχουν επικρίνει το Ρέικιαβικ για την υπεραλίευση σκουμπριού, ενός είδους που έχει μετακινηθεί προς βορειότερα ύδατα λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας των θαλασσών.

Ο κλάδος της αλιείας παραμένει κεντρικός για την ισλανδική οικονομία και την ταυτότητα της χώρας, μαζί με τον τουρισμό και την παραγωγή αλουμινίου.

Οι υποστηρικτές της παραμονής εκτός ΕΕ φοβούνται ότι η ένταξη στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική θα περιορίσει τον έλεγχο του Ρέικιαβικ επί των αλιευτικών ποσοστώσεων. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής πορείας υποστηρίζουν ότι τα οικονομικά και πολιτικά οφέλη θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν μια τέτοια παραχώρηση.

Στο επίκεντρο και η Ρωσία

Πέρα από την οικονομία, σημαντικό ρόλο στη συζήτηση διαδραματίζει και η ασφάλεια.

Η Ισλανδία βρίσκεται στο στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα GIUK, που συνδέει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και τη Βρετανία και θεωρείται κρίσιμο για την παρακολούθηση των ρωσικών ναυτικών κινήσεων στον Βόρειο Ατλαντικό.

Η χώρα δεν διαθέτει ένοπλες δυνάμεις και στηρίζεται στο ΝΑΤΟ και στη διμερή αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ που υπεγράφη το 1951.

Η υπουργός Εξωτερικών της Ισλανδίας έχει ξεκαθαρίσει ότι το ΝΑΤΟ και η αμυντική συνεργασία με την Ουάσινγκτον θα εξακολουθήσουν να αποτελούν τον πυρήνα της ασφάλειας της χώρας, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Ωστόσο, όπως υποστήριξε, η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει μια πολύτιμη πρόσθετη δικλίδα, κυρίως σε επίπεδο οικονομικής ασφάλειας.

Η ίδια έχει εκφράσει την απογοήτευση της Ισλανδίας για την πίεση που ασκεί η Ουάσινγκτον στη Γροιλανδία και τη Δανία, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η μεγαλύτερη ανησυχία του Ρέικιαβικ αφορά τις δραστηριότητες της Ρωσίας, τόσο στην Ουκρανία όσο και στη θάλασσα γύρω από την Ισλανδία και στον Βόρειο Ατλαντικό.

Έτσι, το αυριανό δημοψήφισμα δεν αφορά μόνο την επανέναρξη μιας παλιάς ενταξιακής διαδικασίας. Για πολλούς Ισλανδούς αποτελεί και μια ευρύτερη συζήτηση για το πού θέλει να βρίσκεται η χώρα τους μέσα σε ένα ολοένα πιο αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.