Η Πυροσβεστική δεν είναι γένους θηλυκού

Το κορίτσι ήθελε όταν μεγαλώσει να οδηγά πυροσβεστικό όχημα. Δεν είχε δει, όμως, ποτέ γυναίκα στη θέση του οδηγού κι αναρωτήθηκε αν ένα τέτοιο επάγγελμα ήταν πράγματι ανοιχτό και για εκείνη. Οταν ρώτησε, απογοητεύθηκε. Η εικόνα των ευρωπαϊκών πυροσβεστικών σωμάτων παραμένει – παρά την πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών – έντονα ανδροκρατούμενη. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν μικρό ποσοστό του επιχειρησιακού προσωπικού. Η πραγματικότητα αυτή έχει οδηγήσει κυβερνήσεις και πυροσβεστικά σώματα στην αναζήτηση πολιτικών που θα διευρύνουν τη δεξαμενή των υποψηφίων και θα προσελκύσουν περισσότερες γυναίκες.

Απογοητευτικά τα νούμερα

Στη Γαλλία, το 2022 υπηρετούσαν 2.657 γυναίκες ως επαγγελματίες πυροσβέστριες, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 6,31% του προσωπικού. Ανάλογη, αλλά ακόμη εντονότερη, είναι η εικόνα στη Γερμανία, όπου το 2022 οι γυναίκες αποτελούσαν μόλις το 2,7% των επαγγελματιών πυροσβεστών.

Στις εθελοντικές υπηρεσίες το ποσοστό έφθανε το 11,93%, ενώ στις οργανώσεις νεολαίας πλησίαζε το 32%. Η τελευταία αυτή σύγκριση δείχνει ότι το ενδιαφέρον των κοριτσιών για την πυρόσβεση υπάρχει ήδη από τις μικρότερες ηλικίες, αλλά ένα μεγάλο μέρος του χάνεται στη μετάβαση από τις οργανώσεις νεολαίας και τον εθελοντισμό στην επαγγελματική υπηρεσία. Στην Αυστρία, όπου η πυρόσβεση στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στον εθελοντισμό, οι γυναίκες αποτελούσαν το 10,1% το 2024, όταν ο αριθμός τους έφθασε τις 36.003.

Ιδιαίτερη είναι η περίπτωση της Σλοβενίας, λόγω της μακράς παράδοσης των εθελοντικών πυροσβεστικών ενώσεων. Η γυναικεία συμμετοχή σε αυτές είναι αισθητή, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με την παρουσία στην επαγγελματική πυρόσβεση αφού στα τέλη του 2021 το επάγγελμα του πυροσβέστη ασκούσαν 1.085 άνδρες και μόλις τρεις γυναίκες. Η απόσταση ανάμεσα στον εθελοντισμό και την επαγγελματική υπηρεσία εμφανίζεται, συνεπώς, σχεδόν απόλυτη.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αρκετές πυροσβεστικές υπηρεσίες έχουν αναγνωρίσει θεσμικά τη χαμηλή γυναικεία συμμετοχή και εφαρμόζουν προγράμματα θετικής δράσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι παρακάμπτονται τα κριτήρια επιλογής ή ότι οι υποψήφιες απαλλάσσονται από τις απαιτούμενες εξετάσεις. Το 2023, οι άνδρες αποτελούσαν περίπου το 90% όσων υπηρετούσαν σε πυροσβεστικούς ρόλους, ενώ τον Μάρτιο του 2024 οι γυναίκες αντιστοιχούσαν μόλις στο 9,3% των απασχολουμένων ως πυροσβεστών.

Στην Ιταλία, η δημόσια και συνδικαλιστική συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στις ελλείψεις προσωπικού, στις αμοιβές, στις συνθήκες εργασίας και στην ανάγκη ανανέωσης των υπηρεσιών. Tον Μάρτιο του 2026 υπηρετούσαν στο σώμα 2.454 γυναίκες.

Από αυτές, μόλις 550 εργάζονταν στην επιχειρησιακή πρώτη γραμμή ως πυροσβέστριες, επικεφαλής πληρωμάτων ή αξιωματικοί. Στην Ισπανία, δεν υπάρχει ενιαία επίσημη απογραφή των πυροσβεστών ανά φύλο, καθώς οι υπηρεσίες υπάγονται σε διαφορετικά επίπεδα της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης. Οι διαθέσιμες καταγραφές υπολογίζουν τις γυναίκες σε λιγότερο από το 1% του προσωπικού.

Οι διαμαρτυρίες των τελευταίων ετών έφεραν ελάχιστο αποτέλεσμα. Στη Γαλλία οι γυναίκες πυροσβέστριες έφθασαν τις 57.753 στο τέλος του 2025, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 4%, ενώ στην Αυστρία οι γυναίκες αντιπροσώπευαν πλέον περίπου το 11% του συνολικού δυναμικού. Στην Αγγλία, τον Μάρτιο του 2025, οι γυναίκες αποτελούσαν το 9,7% των απασχολούμενων πυροσβεστών, έναντι 7% πέντε χρόνια νωρίτερα. Στη Σκωτία, όμως, το αντίστοιχο ποσοστό στο επιχειρησιακό προσωπικό πλήρους απασχόλησης παρέμενε το 2026 κοντά στο 6%. Στην Καταλωνία, παρά την εφαρμογή της ποσόστωσης του 40% στις νέες προκηρύξεις, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 2025 μόλις το 3% του σώματος.

Τα στερεότυπα

Η υποεκπροσώπηση δεν αρχίζει την ημέρα των εξετάσεων. Τα στερεότυπα γύρω από τη σωματική δύναμη, η αντίληψη της πυρόσβεσης ως «ανδρικού επαγγέλματος», η έλλειψη γυναικείων προτύπων, οι απαιτητικές βάρδιες και οι δυσκολίες συνδυασμού εργασίας και οικογενειακών υποχρεώσεων λειτουργούν αποτρεπτικά.

Προστίθενται πρακτικά προβλήματα: εγκαταστάσεις σχεδιασμένες για σχεδόν αποκλειστικά ανδρικό προσωπικό, προστατευτικός εξοπλισμός που δεν εφαρμόζει σωστά σε διαφορετικούς σωματότυπους και εργασιακές κουλτούρες στις οποίες οι γυναίκες παραμένουν εξαιρέσεις. Τέτοιες ελλείψεις δεν αποτελούν απλώς ζήτημα άνεσης· η σωστή εφαρμογή του προστατευτικού εξοπλισμού συνδέεται άμεσα με την επιχειρησιακή ασφάλεια.

Το ζήτημα αποκτά έτσι σαφή πολιτική διάσταση. Η θέση των γυναικών στις πυροσβεστικές υπηρεσίες δεν είναι πλέον μόνο θέμα αριθμητικών ποσοστών. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιλαμβάνεται την ισότητα ευκαιριών, τις συνθήκες υπό τις οποίες θεωρεί θεμιτή τη θετική διάκριση και τα όρια που θέτει ανάμεσα στη διόρθωση μιας ιστορικής ανισορροπίας και στην προστασία της αξιοκρατίας. Η φωτιά δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες· το πραγματικό ερώτημα είναι εάν οι θεσμοί που τη μάχονται εξακολουθούν να κάνουν.