Η πατρίδα ευγνωμονούσα

Στις 4 Νοεμβρίου του 1995, ένας ισραηλινός εξτρεμιστής, ονόματι Γιγκάλ Αμίρ, δολοφόνησε στο Τελ Αβίβ τον πρωθυπουργό Γιτζάκ Ράμπιν, πυροβολώντας τον τρεις φορές έπειτα από συγκέντρωση υπέρ της ειρηνευτικής διαδικασίας. Ο Αμίρ αντιδρούσε στη Συμφωνία του Οσλο και ειδικά στην πολιτική του Ράμπιν για διαπραγμάτευση με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) και παραχώρηση περιορισμένης αυτοδιοίκησης στους Παλαιστινίους.

Υποστήριζε ότι ο Ράμπιν έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια του Ισραήλ και παραχωρούσε εδάφη που ο ίδιος θεωρούσε ότι ανήκαν δικαιωματικά στον εβραϊκό λαό. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, αλλά λίγο αργότερα πέθανε. Ο Αμίρ συνελήφθη αμέσως, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για τη δολοφονία και παραμένει φυλακισμένος.

Παραμένει, επίσης, πολίτης του Ισραήλ. Το 1996, το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας απέρριψε αίτημα να του αφαιρεθεί η υπηκοότητα: έκρινε ότι η αντιμετώπιση ενός τόσο σοβαρού εγκλήματος πρέπει να γίνεται μέσω του ποινικού δικαίου και όχι με την αφαίρεση ενός τέτοιου θεμελιώδους δικαιώματος.

Υπάρχει βέβαια νόμος στο Ισραήλ, και μάλιστα από το 1952, που επιτρέπει, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, την αφαίρεση της υπηκοότητας για «παραβίαση πίστης προς το κράτος». Το σχετικό πλαίσιο αφορά ιδιαίτερα σοβαρά αδικήματα, όπως η τρομοκρατία, η προδοσία και η σοβαρή κατασκοπεία. Στην πράξη, εντούτοις, είναι ελάχιστες οι φορές που έχει εφαρμοστεί η συγκεκριμένη διάταξη, η οποία έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές, η πιο πρόσφατη το 2023. Και ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχει αφαιρεθεί η υπηκοότητα από εβραίο ισραηλινό πολίτη. Αλλά αυτό μπορεί σύντομα να αλλάξει.

Ακολουθώντας το παράδειγμα που πρώτος έδωσε ο ισραηλινός υπουργός Πολιτισμού, Μίκι Ζοχάρ, ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει απειλήσει τουλάχιστον δύο φορές να αφαιρέσει την υπηκοότητα του Γιουβάλ Αβραάμ και της Ρέιτσελ Σορ, των βραβευμένων με Οσκαρ δημιουργών του ντοκιμαντέρ «Καμία άλλη γη». Το νέο τους έργο, με θέμα τη δράση του ισραηλινού στρατού στη Γάζα, απέσπασε στις αρχές του μήνα ένα 25λεπτο χειροκρότημα-ρεκόρ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και στη συνέχεια κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής. Η ταινία βασίζεται σε μαρτυρίες 24 ισραηλινών στρατιωτών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών οι οποίοι συμμετείχαν στην παρακολούθηση και στην επιλογή στόχων στη Γάζα. Ο τίτλος της, «NAZA», είναι εβραϊκό ακρωνύμιο του όρου «παράπλευρες απώλειες» και χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον αριθμό των θανάτων αμάχων που επιτρέπεται να προκύψουν από πλήγμα εναντίον συγκεκριμένου στρατιωτικού στόχου: οι άνθρωποι που μιλούν στο ντοκιμαντέρ λένε ότι είχαν εγκριθεί δείκτες ΝΑΖΑ 100, 200, 300, ακόμα και 500 για πλήγματα εναντίον στόχων υψηλής αξίας.

Ως απάντηση, ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι θέλει να προωθήσει νέα νομοθεσία, που θα επιτρέπει την αφαίρεση υπηκοότητας από ανθρώπους που, κατά την κυβέρνησή του, «δυσφημούν» το Ισραήλ ή τους στρατιώτες του στο εξωτερικό. Ακόμη και ο Πούτιν, όταν θέσπισε δυνατότητα αφαίρεσης της ρωσικής υπηκοότητας για «δυσφήμηση» του ρωσικού στρατού, την περιόρισε στους πολιτογραφημένους ρώσους πολίτες – όχι σε όσους έχουν αποκτήσει τη ρωσική υπηκοότητα εκ γενετής. «Αν αφαιρεθεί η υπηκοότητα από τη Σορ και τον Αβραάμ, τότε τι αξία έχει η ισραηλινή υπηκοότητα;», αναρωτήθηκε ο γνωστός αρθρογράφος της «Haaretz», Ρόγκελ Αλφερ. «Αν η Σορ και ο Αβραάμ δεν δικαιούνται να είναι ισραηλινοί πολίτες, τότε ούτε εγώ το δικαιούμαι. Ούτε πολλά μέλη της συντακτικής ομάδας της “Haaretz” και οι αναγνώστες της. Η επίθεση του Ζοχάρ κατά της Σορ και του Αβραάμ, όπως και η ευρύτερη επίθεση από τα μέσα ενημέρωσης και το πολιτικό κατεστημένο, είναι επίθεση εναντίον όλων μας. Ολοι διωκόμαστε επειδή αντιτιθέμεθα στη βαρβαρότητα». Ολες τις μορφές της βαρβαρότητας, συμπεριλαμβανομένης της τρομοκρατικής επίθεσης της Χαμάς από την οποία ξεκίνησε, στις 7 Οκτωβρίου του 2023, αυτός ο κύκλος βίας: είναι θλιβερό αλλά αναγκαίο να επαναλαμβάνουμε τα αυτονόητα.

Από την πλευρά του, και προκειμένου να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, ο Νετανιάχου παρομοίασε την περασμένη Παρασκευή το «NAZA» με «την εκτόξευση δεκάδων βαλλιστικών πυραύλων» εναντίον του Ισραήλ. Ο Αβραάμ αναφέρθηκε ευθέως στο σχόλιο αυτό το Σάββατο, κατά τη συζήτηση που ακολούθησε την προβολή του ντοκιμαντέρ στο φεστιβάλ κινηματογράφου της Νέας Υόρκης, μιλώντας για «ποινικοποίηση της δημοσιογραφίας». Σε άλλη συνέντευξη, ο ίδιος ξεκαθάρισε πως οι επιθέσεις του Νετανιάχου συνιστούν υποκίνηση σε δολοφονία: «Είναι προφανές τι κάνεις σε ανθρώπους που εκτοξεύουν βαλλιστικούς πυραύλους. Τους σκοτώνεις». Ακροδεξιοί ακτιβιστές έχουν ήδη καλέσει σε βία εναντίον των κινηματογραφιστών.

Η ταινία αναμένεται να κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα στις κινηματογραφικές αίθουσες 55 χωρών και στη συνέχεια, τον Νοέμβριο, να διατεθεί δωρεάν διαδικτυακά σε όλο τον κόσμο.  «Στόχος μας είναι να τη δουν οι Ισραηλινοί. Σε λίγες εβδομάδες θα είναι διαθέσιμη σε όλους και ελπίζουμε ότι τότε η προσοχή θα στραφεί στο περιεχόμενό της και όχι σε όλα όσα την περιβάλλουν». Αβραάμ και Σορ παραμένουν εκτός Ισραήλ. Δεν θέλουν να αυτοεξοριστούν, θέλουν να επιστρέψουν. Βλέποντάς τους, όμως, ακούγοντάς τους, αντιλαμβάνεσαι τον δισταγμό, τον φόβο τους. Το κακό που έχει κάνει στη χώρα του ο Νετανιάχου, ούτε ο Γιγκάλ Αμίρ.