Η επιστροφή της Μις Μαρπλ

Υπάρχουν ήρωες που μπορείς να δανειστείς και ήρωες που, πριν καν τους αγγίξεις, σε κοιτούν ήδη καχύποπτα πάνω από τα γυαλιά τους. Η Μις Μαρπλ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Πενήντα χρόνια μετά την τελευταία της υπόθεση, η ηλικιωμένη κυρία του Σεντ Μέρι Μιντ επιστρέφει σε καινούργιο μυθιστόρημα, όχι όμως από την πένα της Αγκαθα Κρίστι.

Αυτή τη φορά το νήμα το κρατά η Λούσι Φόλεϊ, συγγραφέας των δημοφιλών αστυνομικών μυθιστορημάτων «Η λίστα» και «Το καταφύγιο», η οποία ανέλαβε ένα εγχείρημα που μοιάζει ταυτόχρονα με τιμή και με παγίδα: να γράψει την πρώτη ολοκληρωμένη νέα περιπέτεια της Μις Μαρπλ. Το αποτέλεσμα είναι το «Φόνος στις Αλπεις» (Murder at the Grand Alpine Hotel), μια ιστορία που μεταφέρει την ηρωίδα από το γνώριμο αγγλικό χωριό της στις χιονισμένες Αλπεις. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά στις 22 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Χρήστου Καψάλη.

Η ίδια η Φόλεϊ, γράφοντας στην εφημερίδα «Guardian», αποκαλύπτει ότι η πρώτη της σκέψη όταν δέχθηκε την πρόταση ήταν η γιαγιά της. Εκείνη υπήρξε ο δικός της πρώτος οδηγός στον κόσμο της Κρίστι και, όπως διαπιστώνει σήμερα η συγγραφέας, είχε κάτι από Μαρπλ: αγαπούσε το πλέξιμο και την κηπουρική, διέθετε οξύτατο μυαλό, έλυνε αστραπιαία τα δύσκολα σταυρόλεξα και, κυρίως, καταλάβαινε τους ανθρώπους. Η καλοσύνη της δεν απέκλειε μια πιο σκληρή πλευρά – εκείνη τη λεπτή, σχεδόν αόρατη αποφασιστικότητα που έκανε τη Μις Μαρπλ τόσο επικίνδυνα αποτελεσματική.

Η Τζέιν Μαρπλ εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1927, στο διήγημα «Κάθε Τρίτη κι ένα έγκλημα», και τρία χρόνια αργότερα μπήκε στα βιβλιοπωλεία με το «Ο παραβάτης της έβδομης εντολής». Στη διάρκεια της λογοτεχνικής της ζωής θα πρωταγωνιστούσε σε 12 από τα 66 αστυνομικά μυθιστορήματα της Κρίστι και σε 20 από τα 160 διηγήματά της. Κι όμως, παρά την τεράστια δημοφιλία της, κανείς μέχρι σήμερα δεν είχε επιχειρήσει να συνεχίσει επισήμως την ιστορία της. Η περίπτωση του Ηρακλή Πουαρό είχε προηγούμενο: από το 2013 η Σόφι Χάνα γράφει εγκεκριμένες νέες περιπέτειες του βέλγου ντετέκτιβ. Η Μαρπλ, αντίθετα, παρέμενε ανέγγιχτη. Μέχρι τώρα.

Η Φόλεϊ γνωρίζει καλά ότι η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι ο φόνος αλλά η μίμηση. «Υπήρχε μόνο μία Αγκαθα Κρίστι», είναι ουσιαστικά το αξίωμα με το οποίο ξεκίνησε. Δεν θέλησε να μιμηθεί μηχανικά τη φωνή και το ύφος της προκατόχου της. Ηθελε ένα βιβλίο που να συνομιλεί με την Κρίστι χωρίς να προσποιείται ότι είναι η Κρίστι. Ενα βιβλίο που να στέκεται πάνω στα παλιά ίχνη, αλλά να αφήνει και τα δικά του. Το αποφασιστικό στοιχείο βρέθηκε, σχεδόν σαν κρυμμένο χαρτί μέσα σε παλιά τράπουλα, στην ίδια την ιστορία της Κρίστι. Η Φόλεϊ ανακάλυψε ότι το «Εγκλημα στον Νείλο» είχε αρχικά σχεδιαστεί ως υπόθεση της Μις Μαρπλ. Εκεί βρήκε τη δική της αφετηρία. Αν ο Πουαρό μπορούσε να ταξιδεύει στη Ριβιέρα, στην Αίγυπτο, στα ελληνικά νησιά και στις Δολομίτες, γιατί να μην αποκτήσει και η Μαρπλ το δικό της μακρινό τοπίο; Ετσι η κυρία που όλοι έχουν συνηθίσει να φαντάζονται ανάμεσα σε πλεκτά, κήπους και αγγλικά σπίτια βρίσκεται αυτή τη φορά ψηλά στις ελβετικές Αλπεις, στο πολυτελές Grand Alpine Hotel, με το χιόνι να απλώνεται έξω από τα παράθυρα.

Η «υπερδύναμή» της

Η μετακίνηση δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι και ένας τρόπος να ξαναδιαβαστεί η ίδια η Μις Μαρπλ. Η Φόλεϊ λέει πως ως νεότερη αναγνώστρια θεωρούσε τον κόσμο της μικρότερο από εκείνον του Πουαρό. Μεγαλώνοντας, όμως, ανακάλυψε πόσο ριζοσπαστική ήταν η σύλληψη της Κρίστι: μια ηλικιωμένη ανύπαντρη γυναίκα, σχεδόν αόρατη για τους γύρω της, να αποδεικνύεται ο πιο οξυδερκής άνθρωπος στο δωμάτιο. Η αδυναμία της γίνεται πλεονέκτημα· η κοινωνική της αορατότητα, ένα είδος υπερδύναμης.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται ίσως και η πιο σύγχρονη διάσταση του εγχειρήματος. Η νέα Μαρπλ δεν επιστρέφει απλώς για να λύσει έναν ακόμη φόνο. Επιστρέφει σε μια εποχή που εξακολουθεί να φοβάται τα γηρατειά και να αντιμετωπίζει τους ηλικιωμένους σαν ανθρώπους που βρίσκονται στο περιθώριο της σκηνής. Η Φόλεϊ θέλει να συνομιλήσει με αυτή την αορατότητα, αλλά και με μια άλλη, πολύ σημερινή πραγματικότητα: τους ισχυρούς άνδρες που πιστεύουν ότι μπορούν να ξαναγράψουν το παρελθόν, να σβήσουν τις ευθύνες τους και να αφήσουν τις πράξεις τους πίσω από μια βαριά πόρτα.

Και τότε η Μις Μαρπλ κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα. Παρατηρεί. Ακούει. Περιμένει. Δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή της, ούτε να επιδείξει εξουσία. Αρκεί να αφήσει τους άλλους να μιλούν και, κυρίως, να πιστεύουν ότι δεν τους προσέχει κανείς. Ισως γι’ αυτό η επιστροφή της να μοιάζει λιγότερο με αναβίωση ενός παλιού λογοτεχνικού προσώπου και περισσότερο με επιστροφή μιας πολύ παλιάς αλήθειας: ότι οι άνθρωποι αποκαλύπτονται περισσότερο όταν νομίζουν πως κανείς δεν τους κοιτάζει. Η Αγκάθα Κρίστι έδινε στους ενόχους το αναπόφευκτο τέλος τους. Η Λούσι Φόλεϊ παίρνει τώρα το ίδιο νήμα και το περνά μέσα από το χιόνι των Αλπεων. Και κάπου εκεί, ανάμεσα στις χιονισμένες πλαγιές και στους διαδρόμους ενός πολυτελούς ξενοδοχείου, μια μικρή ηλικιωμένη κυρία μάλλον χαμογελά. Γιατί ξέρει ήδη κάτι που οι υπόλοιποι θα χρειαστούν ολόκληρο το μυθιστόρημα για να καταλάβουν.