Ευρωπαϊκές έρευνες για το παράνομο εμπόριο κατοικιδίων

Για να εντοπίσει κανείς το πραγματικό παράνομο εμπόριο σκύλων και γατών δεν χρειάζεται θεωρίες συνωμοσίας ούτε να ενοχοποιεί συλλήβδην όσους σώζουν αδέσποτα· αρκεί να ανατρέξει στις ευρωπαϊκές έρευνες, όπου καταγράφονται πλαστά διαβατήρια, παραποιημένοι εμβολιασμοί και ψευδείς δηλώσεις προέλευσης.

Πρόκειται για πρακτικές που επιτρέπουν σε ζώα να μετακινούνται ως εμπορεύματα, με την ηλικία, την καταγωγή και την υγειονομική τους κατάσταση να αποκρύπτονται όταν εμποδίζουν την πώληση. Στον αντίποδα βρίσκονται οι νόμιμες υιοθεσίες στο εξωτερικό, χάρη στις οποίες ζώα που γεννήθηκαν στον δρόμο, εγκαταλείφθηκαν ή περίμεναν σε καταφύγια αποκτούν οικογένεια.

Στην ευρωπαϊκή συντονισμένη επιχείρηση κατά της παράνομης διακίνησης καταγράφηκαν 467 αναφορές ύποπτης απάτης και κινήθηκαν 47 δικαστικές διαδικασίες, ενώ μεταξύ των ευρημάτων περιγράφεται η διακίνηση σκύλων από τη Σερβία με πλαστά ελληνικά ή βουλγαρικά διαβατήρια.

Ονόματα κτηνιάτρων, σφραγίδες και αριθμοί παρτίδων αντιλυσσικών εμβολίων εμφανίζονταν επανειλημμένα σε ύποπτα έγγραφα, ώστε ζώα εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης να παρουσιάζονται ως προερχόμενα από αυτήν. Ενα πλαστό ελληνικό διαβατήριο, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ελληνική προέλευση του ζώου ούτε εμπλοκή ελληνικής φιλοζωικής οργάνωσης.

Το ευρωπαϊκό δίκτυο Alert and Cooperation Network κατέγραψε το 2025 συνολικά 594 κοινοποιήσεις για σκύλους και γάτες, από τις οποίες οι 387 αφορούσαν υπόνοιες απάτης. Η νεότερη έκθεση περιλαμβάνει επίσης 215 κοινοποιήσεις σχετικές με τη Σερβία από το 2021 έως τις 4 Φεβρουαρίου 2026 και αναφορές σε δικαστικές ή διοικητικές διαδικασίες στην Ελλάδα. Δεν πρόκειται για ισάριθμα αποδεδειγμένα εγκλήματα, αλλά για καταγεγραμμένα στοιχεία που απαιτούν έρευνα, διασταύρωση και λογοδοσία.

Πώς λειτουργεί το παράνομο εμπόριο

Πώς λειτουργεί ένα κύκλωμα; Ζώα εκτρέφονται ή συγκεντρώνονται για να πωληθούν, μεταφέρονται με ψευδή στοιχεία ηλικίας ή εμβολιασμού και διοχετεύονται σε αγοραστές, ενώ εμπορικές αποστολές εμφανίζονται ως ιδιωτικά ταξίδια ώστε να αποφεύγονται οι προβλεπόμενοι έλεγχοι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει περιγράψει και περιπτώσεις καταφυγίων που φέρονταν να χρησιμοποιούν τη φιλοζωική ιδιότητά τους ως κάλυψη για παράνομες πωλήσεις, κάτι που απαιτεί διερεύνηση των συγκεκριμένων πρακτικών και όχι συλλογική ενοχοποίηση των καταφυγίων. Ούτε κάθε νόμιμη πώληση είναι παράνομο εμπόριο ούτε η ιδιότητα του φιλόζωου απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις του νόμου.

Ας δούμε, όμως, τη διαδρομή ενός αδέσποτου που σώζεται: περισυλλέγεται, εξετάζεται από κτηνίατρο, σημαίνεται και καταγράφεται, φιλοξενείται και, όταν βρεθεί κατάλληλη οικογένεια στη Γερμανία ή αλλού, ακολουθεί η υιοθεσία.

Ο Ν. 4830/2021 επιτρέπει ρητά τις υιοθεσίες από κατοίκους και οργανώσεις του εξωτερικού, με σύμβαση, ενημέρωση του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς και τήρηση των προβλεπόμενων κτηνιατρικών διαδικασιών, ενώ απαγορεύει τίμημα για το ζώο, επιτρέποντας μόνο αποδεδειγμένες σχετικές δαπάνες. Ο υποψήφιος κηδεμόνας οφείλει να αξιολογείται, η μετακίνηση να γίνεται νόμιμα και η τύχη του ζώου να παρακολουθείται, γιατί η υιοθεσία δεν σημαίνει απουσία ελέγχων.

Υπάρχει μάλιστα μία διάκριση που συχνά παραβλέπεται: μια διασυνοριακή υιοθεσία δεν αποτελεί αυτομάτως «μη εμπορική μετακίνηση» επειδή δεν υπάρχει κέρδος, αφού ο ευρωπαϊκός ορισμός αφορά μετακινήσεις χωρίς πώληση ή μεταβίβαση κυριότητας. Οι υιοθεσίες οφείλουν να υπάγονται στο κατάλληλο υγειονομικό καθεστώς και στις απαιτήσεις του TRACES όπου εφαρμόζονται, χωρίς αυτό να τις μετατρέπει σε εμπορία. Η τήρηση των κανόνων προστατεύει τα ζώα, τις οικογένειες που τα υποδέχονται και τους εθελοντές που τα φροντίζουν.

Καταγγελίες, ενδείξεις και αποδείξεις

Αφορμή για τη νέα συζήτηση αποτέλεσαν οι αναρτήσεις της δικηγόρου και υποψήφιας βουλεύτριας της ΝΔ Ελενας Φλώρου, η οποία αρχικά αναφέρθηκε σε ζώα με «τραγική τύχη» και στη συνέχεια διευκρίνισε ότι αγνοεί την τύχη τους, επικαλούμενη καταγγελίες για μη νόμιμες μετακινήσεις και δηλώνοντας ότι στηρίζει τις νόμιμες υιοθεσίες.

Κάθε καταγγελία οφείλει να ελέγχεται, αλλά άλλο είναι η καταγγελία, άλλο η ένδειξη και άλλο η αποδεδειγμένη παράνομη πράξη· η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία όταν οι ισχυρισμοί διατυπώνονται δημόσια από νομικό. Η άγνοια για την τύχη ενός ζώου επιβάλλει αναζήτηση και έλεγχο, δεν αποδεικνύει αυτομάτως εμπορία.

Περισσότεροι έλεγχοι, όχι περισσότερες εικασίες

Ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός 2026/1818, με βασικές διατάξεις που εφαρμόζονται από το 2028, ενισχύει την ευζωία και την ιχνηλασιμότητα σκύλων και γατών, ακολουθώντας μια κατεύθυνση που θα έπρεπε να είναι αυτονόητη: καλύτερη τεκμηρίωση, αποτελεσματικότεροι έλεγχοι, πραγματική λογοδοσία.

Αυτά χρειάζονται και για να εντοπίζονται οι διακινητές που παραποιούν την ταυτότητα ενός ζώου για να το πουλήσουν και για να προστατεύονται οι νόμιμες υιοθεσίες που του προσφέρουν σπίτι. Αν τα εξισώσουμε, θολώνουμε την πραγματική παρανομία και αφήνουμε εκτεθειμένα τα αδέσποτα που περιμένουν ακόμη μια οικογένεια.