Εντοπίστηκε βακτήριο χολέρας στον Ασωπό ποταμό – Η έρευνα του ΠΑΚΟΕ

Το ΠΑΚΟΕ προειδοποιεί για πιθανούς κινδύνους από την ποιότητα των υδάτων του Ασωπού ποταμού, καθώς, σύμφωνα με τα ευρήματά του, σε δείγματα από τα Οινόφυτα, το Συκάμινο και τις εκβολές του εντοπίστηκαν βακτήρια του γένους Vibrio, στο οποίο ανήκει και το βακτήριο που προκαλεί τη χολέρα.

Το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών, ζητά από τους κατοίκους και τις δημοτικές αρχές να λάβουν μέτρα προστασίας, ενώ καλεί τους δήμους να ελέγξουν τις εκροές λυμάτων.

«Επίσης, οι δημοτικές αρχές πρέπει άμεσα να καθαρίσουν τα σημεία και να ελέγξουν τις εκροές αγωγών βοθρολυμάτων. Είναι πάρα πολύ επικίνδυνο ζήτημα» αναφέρεται στην σχετική ανακοίνωση.

Η ανακοίνωση του ΠΑΚΟΕ

«Η παρουσία και η αφθονία των βακτηρίων του γένους Vibrio (Δονάκια) —οργανισμών με τεράστιο οικολογικό και βιοτεχνολογικό ενδιαφέρον, αλλά και σημαντικών παθογόνων για τον άνθρωπο— στον επιβαρυμένο υδάτινο ορίζοντα του Ασωπού ποταμού επηρεάζονται άμεσα από ένα πλέγμα φυσικοχημικών και ανθρωπογενών περιβαλλοντικών παραμέτρων. Ο Ασωπός αποτελεί ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα λόγω της έντονης βιομηχανικής ρύπανσης (κυρίως με βαρέα μέταλλα όπως το εξασθενές χρώμιο) και των αγροτικών απορροών, γεγονός που διαφοροποιεί τη συμπεριφορά των μικροβιακών κοινοτήτων σε σχέση με λιγότερο επιβαρυμένα υδάτινα σώματα.

Το Γένος Vibrio: Ταξινόμηση, Μορφολογία και η Κλινική Σημασία των Κυριότερων Ειδών του

Απομονώθηκε για πρώτη φορά το 1854 από τον Filippo Pacini.

Πρόκειται για μια ομάδα Gram-αρνητικών βακτηρίων με χαρακτηριστικό σχήμα καμπύλης ράβδου (κόμματος). Είναι κατ’ εξοχήν υδρόβιοι μικροοργανισμοί, οι οποίοι ανευρίσκονται σε θαλάσσια και υφάλμυρα νερά, διότι πολλά από αυτά τα είδη είναι αλόφιλα (απαιτούν αλάτι για να αναπτυχθούν. Τα περισσότερα είδη είναι αερόβια ή προαιρετικά αναερόβια και παρουσιάζουν κινητικότητα χάρη σε ένα πολικό βλεφαρίδιο.

Αν και πολλά είδη είναι αβλαβή, το γένος περιλαμβάνει σημαντικά παθογόνα για τον άνθρωπο, με κυριότερο το Vibrio cholerae (Δονάκιο της χολέρας), το οποίο προκαλεί τη νόσο της χολέρας.  Άλλα αξιοσημείωτα είδη είναι το Vibrio vulnificus και το Vibrio parahaemolyticus, τα οποία συνδέονται με γαστρεντερίτιδες, λοιμώξεις τραυμάτων και σηψαιμία, συνήθως μετά από καταγραφή μολυσμένων θαλασσινών ή έκθεση πληγών σε θαλασσινό νερό.

Τα κύρια είδη του γένους Vibrio και η σημασία τους (Main Body):

=> ΚΛΙΝΙΚΆ ΣΗΜΑΝΤΙΚΆ ΠΑΘΟΓΌΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΆΝΘΡΩΠΟ:

* Vibrio cholerae: Ο αιτιολογικός παράγοντας της χολέρας. Από τους πάνω από 200 ορότυπους του βακτηρίου, μόνο τα στελέχη O1 και O139 προκαλούν επιδημίες.
Η κύρια πηγή μόλυνσης και μετάδοσης του βακτηρίου Vibrio cholerae (δονάκιο της χολέρας) είναι το μολυσμένο νερό και τα τρόφιμα. Το βακτήριο αποβάλλεται και μέσω της αποχέτευσης (βοθρολύματα) μολύνει το περιβάλλον. Μπορεί να επιβιώσει ελεύθερα σε υδάτινα περιβάλλοντα, συνδεδεμένο συχνά με πλαγκτόν ή το κέλυφος οστρακοειδών, ακόμη και χωρίς άμεση ανθρώπινη κοπρανώδη μόλυνση.

* Vibrio vulnificus: Προκαλεί σοβαρές λοιμώξεις τραυμάτων και πρωτοπαθή σηψαιμία, συχνά μέσω κατανάλωσης μολυσμένων θαλασσινών ή έκθεσης πληγών σε θαλασσινό νερό (πολύ υψηλό ποσοστό θνητότητας).

* Vibrio parahaemolyticus: Η κύρια αιτία γαστρεντερίτιδας που σχετίζεται με την κατανάλωση ωμών ή ατελώς μαγειρεμένων θαλασσινών (π.χ. στρείδια).

=> ΠΑΘΟΓΌΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΈΡΓΕΙΑ (ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΌ ΕΝΔΙΑΦΈΡΟΝ):

* Vibrio anguillarum και Vibrio harveyi: Προκαλούν δοντίωση (vibriosis) σε ψάρια και γαρίδες, προκαλώντας τεράστιες οικονομικές απώλειες στις ιχθυοκαλλιέργειες.

 => ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΉ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΉ ΣΗΜΑΣΊΑ:

* Vibrio fischeri (πλέον Aliivibrio fischeri): Παράγει φυσικό μπλε-πράσινο φως μέσω του οπερονίου lux. Η εκπομπή φωτός ελέγχεται από την επικοινωνία των βακτηρίων μεταξύ τους (quorum sensing).  Ζει σε αμοιβαία επωφελή σχέση με θαλάσσιους οργανισμούς, με πιο γνωστό παράδειγμα τον καλαμαράκι-καλαμάρι Euprymna scolopes (Hawaiian bobtail squid), στο ειδικό φωτεινό όργανο του οποίου προσφέρει καμουφλάζ (αντι-σκίαση). Ευδοκιμεί σε αλατότητα περίπου 20g/L και θερμοκρασίες 24–28 °C. Χρησιμοποιείται ευρέως σε περιβαλλοντικές δοκιμές τοξικότητας (π.χ. βάσει προτύπων ISO), όπου η μείωση της φυσικής του φωταύγειας δείχνει την παρουσία τοξικών ουσιών σε νερά και απόβλητα».

Η έρευνα του ΠΑΚΟΕ

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, η παρούσα μελέτη αφορά την απομόνωση και τον εντοπισμό βακτηρίων του γένους Vibrio σε περιβαλλοντικά δείγματα υδάτων από την περιοχή του Ασωπού ποταμού. Η μικροβιολογική ανάλυση πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο του ΠΑΚΟΕ.

«Η συλλογή των περιβαλλοντικών δειγμάτων υδάτων πραγματοποιήθηκε από την περιοχή του Ασωπού ποταμού. Η δειγματοληψία έγινε από διαφορετικά, προεπιλεγμένα σημεία του ποταμού, με σκοπό την αξιολόγηση της χωρικής κατανομής και της παρουσίας του μικροβιακού φορτίου. Τα δείγματα συλλέχθηκαν σε αποστειρωμένα φιαλίδια των [250 mL], τηρώντας αυστηρά όλους τους κανόνες ασηψίας. Κατά τη διάρκεια της δειγματοληψίας. Στη συνέχεια, τα δείγματα τοποθετήθηκαν άμεσα σε ισοθερμικά δοχεία με παγοκύστες (υπό ψύξη) και μεταφέρθηκαν στο μικροβιολογικό εργαστήριο του ΠΑΚΟΕ προς ανάλυση, εντός 6 ωρών από τη λήψη τους.

Μετά το πέρας του εμπλουτισμού, πραγματοποιήθηκε απευθείας επίστρωση από τον ζωμό APW στην επιφάνεια του στερεού εκλεκτικού θρεπτικού υποστρώματος TCBS (Thiosulfate–Citrate–Bile Salts–Sucrose) agar. Η επίστρωση έγινε με τη μέθοδο των εξαντλητικών γραμμών με τη χρήση αποστειρωμένου κρίκου (κρίκος εμβολιασμού), με σκοπό τη λήψη μεμονωμένων αποικιών. Τα τριβλία TCBS επωάστηκαν σε αερόβιες συνθήκες στους [π.χ. 35°C – 37°C] για [24] ώρες.

Το υπόστρωμα που χρησιμοποιήσαμε είναι προφανώς το TCBS (Thiosulfate–Citrate–Bile Salts–Sucrose) agar, το οποίο είναι το κατ’ εξοχήν εκλεκτικό υπόστρωμα για Vibrio.

• Κίτρινες αποικίες: Σημαίνει ότι τα βακτήρια ζυμώνουν τη σακχαρόζη(παράγουν οξύ, το οποίο αλλάζει το χρώμα του δείκτη pH σε κίτρινο).
  • Πιθανά είδη: Vibrio cholerae (το πιο γνωστό), Vibrio alginolyticus, Vibrio fluvialis.
• Πράσινες αποικίες: Σημαίνει ότι τα βακτήρια δεν ζυμώνουν τη σακχαρόζη.
  • Πιθανά είδη: Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificus.

Μετά την ολοκλήρωση της επώασης των δειγμάτων στο εκλεκτικό υπόστρωμα TCBS agar, πραγματοποιήθηκε μακροσκοπική αξιολόγηση των τριβλίων για τον εντοπισμό αποικιών του γένους Vibrio. Η παρουσία του γένους επιβεβαιώθηκε από την ανάπτυξη χαρακτηριστικών κίτρινων (Suckrose-positive) και πράσινων (Sucrose-negative) αποικιών σε συγκεκριμένες θέσεις  δειγματοληψίας.

Στον παρακάτω Πίνακα παρουσιάζονται συγκεντρωτικά τα αποτελέσματα των αναλύσεων από το μικροβιολογικό εργαστήριο του ΠΑΚΟΕ για όλα τα σημεία ελέγχου στον Ασωπό ποταμό:

Πίνακας [Y].1: Αποτελέσματα απομόνωσης στελεχών Vibrio σε TCBS agar από τον Ασωπό ποταμό.

Σημείωση: Το σύμβολο (+) υποδηλώνει παρουσία/ανάπτυξη, ενώ το (-) υποδηλώνει απουσία.

Όπως προκύπτει από τον Πίνακα , από τα συνολικά 12 σημεία που εξετάστηκαν, τα 5 εμφάνισαν θετικό αποτέλεσμα για την παρουσία βακτηρίων Vibrio.. Στο σημείο 5, 6, 9, 10 παρατηρήθηκαν αποκλειστικά πράσινες αποικίες (όπως Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificus), ενώ στο σημείο 2 και 4 υπήρξε μικτή ανάπτυξη και των δύο τύπων αποικιών ((και το V. cholerae ή το V. alginolyticus))

---

Συμπεράσματα

Η  κλιματική αλλαγή (αύξηση της θερμοκρασίας) σε συνδυασμό με τη διαχρονική βιομηχανική επιβάρυνση του Ασωπού μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης παθογόνων στελεχών Vibrio με ανθεκτικότητα σε πολλαπλά αντιβιοτικά.

Η κλιματική αλλαγή, η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών και ακραία καιρικά φαινόμενα (π.χ. τυφώνες) έχουν οδηγήσει σε ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια. Τα βακτήρια Vibrio είναι θερμόφιλοι μικροοργανισμοί. Η ιδανική θερμοκρασία για την ανάπτυξή τους είναι άνω των 17°C–20°C.

Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, η άνοδος της θερμοκρασίας στον Ασωπό προκαλεί κατακόρυφη αύξηση (έκρηξη) των πληθυσμών τους, ενώ τον χειμώνα οι πληθυσμοί μειώνονται δραστικά ή τα βακτήρια εισέρχονται σε μια βιώσιμη αλλά μη καλλιεργήσιμη κατάσταση (VBNC – Viable But Non-Culturable).

Αν και πολλά είδη Vibrio (π.χ. V. cholerae, V. vulnificus, V. parahaemolyticus) είναι κατεξοχήν θαλάσσια ή υφάλμυρα, επιβιώνουν και πολλαπλασιάζονται σε εσωτερικά ύδατα με αυξημένη αγωγιμότητα.

Οι εισροή βιομηχανικών αποβλήτων και η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων που οδηγεί σε υφαλμύρινση (εισβολή θαλασσινού νερού στον υδροφόρο ορίζοντα κοντά στις εκβολές) δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες αλατότητας για τη σταθερή παρουσία του γένους.

Ο Ασωπός είναι επιβαρυμένος με υψηλές συγκεντρώσεις εξασθενούς χρωμίου [Cr(VI)] και άλλων βαρέων μετάλλων. Μελέτες έχουν δείξει ότι πολλά στελέχη Vibrio αναπτύσσουν μηχανισμούς ανθεκτικότητας στα βαρέα μέταλλα.

Η πίεση επιλογής από τα μέταλλα συχνά συνδέεται με την ανάπτυξη ανθεκτικότητας και σε αντιβιοτικά (co-resistance), καθιστώντας τα συγκεκριμένα βακτήρια δυνητικά πιο επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία.

Οι αγροτικές δραστηριότητες γύρω από τη λεκάνη απορροής του Ασωπού διοχετεύουν στο νερό μεγάλα ποσά αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων. Το υψηλό οργανικό φορτίο προκαλεί ευτροφισμό και ευνοεί την ανάπτυξη του φυτοπλαγκτού και του ζωοπλαγκτού (π.χ. κωπήποδα). Τα βακτήρια Vibrio προσκολλώνται συχνά στο χιτινώδες κέλυφος του ζωοπλαγκτού, χρησιμοποιώντας το ως υπόστρωμα και πηγή τροφής, γεγονός που αυξάνει τη συγκέντρωσή τους στο νερό.

Αν και είναι προαιρετικά αναερόβια, η μείωση του διαλυμένου οξυγόνου (ανοξικές συνθήκες) που προκαλείται από την αποσύνθεση της οργανικής ύλης στον επιβαρυμένο ποταμό, δεν εμποδίζει την ανάπτυξή τους, δίνοντάς τους πλεονέκτημα έναντι άλλων υποχρεωτικά αερόβιων μικροοργανισμών.

Προφυλάξεις για τα παθογόνα είδη του γένους Vibrio

Η προστασία από τα παθογόνα είδη του γένους Vibrio (όπως το Vibrio choleraeπου προκαλεί τη χολέρα και τα Vibrio vulnificus και Vibrio parahaemolyticus) βασίζεται κυρίως στην προσεκτική κατανάλωση θαλασσινών και στην προστασία των ανοιχτών πληγών από το θαλασσινό νερό. Τα βακτήρια αυτά ευδοκιμούν σε ζεστά, παράκτια θαλασσινά ή υφάλμυρα νερά.

Ακολουθούν τα βασικά μέτρα προφύλαξης χωρισμένα σε κατηγορίες:

 Ασφάλεια Τροφίμων & Κατανάλωση Θαλασσινών

• Αποφυγή ωμών θαλασσινών: Μην καταναλώνετε ωμά ή μισοψημένα κοχύλια, στρείδια, μύδια και άλλα οστρακοειδή.
• Σωστό μαγείρεμα: Μαγειρεύετε τα οστρακοειδή μέχρι να ανοίξουν τα κελύφη τους και συνεχίστε το βράσιμο για ακόμα 3-5 λεπτά. Απορρίψτε όσα δεν άνοιξαν κατά το μαγείρεμα.
• Πρόληψη επιμολύνσεων: Κρατάτε τα ωμά θαλασσινά μακριά από μαγειρεμένα τρόφιμα. Πλένετε σχολαστικά τα χέρια, τα μαχαίρια και τις επιφάνειες κοπής μετά από κάθε επαφή με ωμά αλιεύματα.

Κολύμβηση & Επαφή με το Θαλασσινό Νερό

• Προστασία πληγών: Μην μπαίνετε στη θάλασσα ή σε υφάλμυρα νερά αν έχετε ανοιχτές πληγές, κοψίματα, γρατζουνιές ή πρόσφατα τατουάζ.
• Αδιάβροχη κάλυψη: Αν η επαφή με το νερό είναι απαραίτητη, καλύψτε πλήρως την πληγή με ένα απολύτως στεγανό, αδιάβροχο επίθεμα.
• Σχολαστικό πλύσιμο: Αν μια πληγή έρθει σε επαφή με θαλασσινό νερό ή με χυμούς από ωμά θαλασσινά, πλύντε την αμέσως με άφθονο καθαρό νερό και σαπούνι.

Ομάδες Υψηλού Κινδύνου

Ορισμένοι άνθρωποι διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο για σοβαρή και απειλητική για τη ζωή λοίμωξη (ειδικά από Vibrio vulnificus). Οι παραπάνω προφυλάξεις πρέπει να τηρούνται με απόλυτη αυστηρότητα από άτομα με:

• Χρόνια ηπατική νόσο (κίρρωση, ηπατίτιδα).
• Σιδηροχρωμάτωση (αυξημένα επίπεδα σιδήρου στο αίμα).
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (λόγω καρκίνου, HIV, λήψης ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων).
• Χρόνιο σακχαρώδη διαβήτη ή νεφρική νόσο.

Η καθαριότητα, η σωστή αποχέτευση και η πρόσβαση σε ασφαλές νερό αποτελούν τα πρωταρχικά και πιο αποτελεσματικά μέτρα για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης από το βακτήριο Vibrio cholerae, το οποίο προκαλεί τη χολέρα.

Η μετάδοση του βακτηρίου γίνεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, δηλαδή όταν κάποιος καταναλώσει νερό ή τρόφιμα που έχουν μολυνθεί από κόπρανα ενός ασθενούς. Για τον λόγο αυτό, οι διεθνείς οργανισμοί υγείας δίνουν προτεραιότητα στη στρατηγική WASH (Water, Sanitation, Hygiene / Νερό, Αποχέτευση, Υγιεινή):

Οι 3 Πυλώνες της Πρόληψης

• Ασφαλές και Καθαρό Νερό: Η κατανάλωση εμφιαλωμένου, φιλτραρισμένου ή βρασμένου νερού (βράσιμο για τουλάχιστον 1 λεπτό) εξουδετερώνει το βακτήριο και αποτρέπει τη βασικότερη πηγή μόλυνσης.
• Σωστή Αποχέτευση (Sanitation): Η ασφαλής διαχείριση και απόρριψη των λυμάτων εμποδίζει το βακτήριο Vibrio cholerae να καταλήξει στον υδροφόρο ορίζοντα ή σε καλλιέργειες.
• Προσωπική Υγιεινή (Hygiene): Το τακτικό πλύσιμο των χεριών με καθαρό νερό και σαπούνι πριν από το φαγητό ή την προετοιμασία τροφής και μετά τη χρήση της τουαλέτας διακόπτει την αλυσίδα μετάδοσης.
• Εμβολιασμό: Για άτομα που ταξιδεύουν ή ζουν σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο ή έξαρση της νόσου, υπάρχουν διαθέσιμα από του στόματος εμβόλια που προσφέρουν επιπλέον προστασία».