Ενεργειακή ασφυξία στην Κούβα: Αδειάζουν τα ρεζερβουάρ, κλείνουν θέρετρα και ακυρώνονται πτήσεις

Η Κούβα αντιμετωπίζει μία από τις πιο οξείες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς έχει ξεμείνει από αεροπορικά καύσιμα και βλέπει την οικονομία της να παραλύει εν μέσω της τουριστικής περιόδου. Οι πιέσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προς τις χώρες που προμήθευαν πετρέλαιο την Αβάνα έχουν ουσιαστικά κλείσει τη στρόφιγγα, επιταχύνοντας την κατάρρευση ενός ήδη εύθραυστου οικονομικού μοντέλου.

Από την Τρίτη, η Κούβα ενημέρωσε τις διεθνείς αεροπορικές εταιρείες ότι δεν θα μπορεί να τους προμηθεύει καύσιμα τζετ τουλάχιστον έως τις 11 Μαρτίου. Η εξέλιξη αυτή αναγκάζει αμερικανικούς, ισπανικούς, παναμαϊκούς και μεξικανικούς αερομεταφορείς να πραγματοποιούν ενδιάμεσες στάσεις ανεφοδιασμού σε γειτονικά νησιά της Καραϊβικής.

Η χώρα δεν έχει λάβει ούτε σταγόνα πετρελαίου εδώ και έναν μήνα, μετά τη διακοπή των αποστολών από τη Βενεζουέλα και τις πιέσεις της Ουάσινγκτον προς το Μεξικό να σταματήσει τις δικές του προμήθειες.

Ενεργειακή ασφυξία και πλήγμα στον τουρισμό

Η τουριστική βιομηχανία, βασική πηγή σκληρού συναλλάγματος για την Κούβα, δέχεται νέο πλήγμα. Οι αφίξεις τουριστών μειώθηκαν κατά 18% το 2024 σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ ξενοδοχεία και θέρετρα κλείνουν ή υπολειτουργούν λόγω έλλειψης καυσίμων.

Στο Κάγιο Κόκο, δύο μεγάλα παραθαλάσσια συγκροτήματα έχουν ήδη αναστείλει τη λειτουργία τους, με τουρίστες να μεταφέρονται αλλού. Πολλές τουριστικές επιχειρήσεις ελέγχονται από τον στρατιωτικό όμιλο GAESA, ο οποίος βρίσκεται στη λίστα περιορισμών των ΗΠΑ, δυσχεραίνοντας περαιτέρω τις συναλλαγές.

Η κρίση επηρεάζει και άλλους τομείς: η κυβέρνηση επιβάλλει δελτίο καυσίμων, εισάγει τετραήμερη εργάσιμη εβδομάδα στις κρατικές επιχειρήσεις και αναστέλλει για έναν μήνα τα δια ζώσης μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας. Παράλληλα, ακυρώνονται πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις. Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ παρομοιάζει την κατάσταση με την «ειδική περίοδο» της δεκαετίας του 1990, όταν η χώρα βυθίστηκε στην οικονομική κρίση μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Παλιά εξάρτηση, νέοι εκβιασμοί

Για χρόνια η Κούβα στηριζόταν στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας, με αντάλλαγμα πολιτική και αντικατασκοπική συνεργασία. Ωστόσο, η κρίση στο Καράκας και οι αμερικανικές κυρώσεις αποδυνάμωσαν αυτή τη «σωσίβια λέμβο». Το Μεξικό ανέλαβε ρόλο κύριου προμηθευτή, αλλά φαίνεται να υπαναχωρεί μετά την απειλή Τραμπ για επιβολή δασμών σε χώρες που συνεχίζουν να στέλνουν πετρέλαιο στην Αβάνα.

Παρόλα αυτά, το Μεξικό έστειλε πρόσφατα 814 τόνους τροφίμων και ανθρωπιστικής βοήθειας, επιδιώκοντας διπλωματική εκτόνωση. Ο Ντίας-Κανέλ δηλώνει πρόθυμος για διάλογο με τις ΗΠΑ «χωρίς προϋποθέσεις», υπό τον όρο ότι δεν θα τεθεί θέμα αλλαγής καθεστώτος. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έχει «διαφοροποιήσει» τις πηγές καυσίμων, ενώ η Μόσχα καταδικάζει τις «ασφυκτικές τακτικές» της Ουάσινγκτον και υπόσχεται «κάθε δυνατή βοήθεια».

Η Κούβα στο χείλος ενεργειακού μπλακ άουτ

Η μακροχρόνια εξάρτηση από φθηνό εισαγόμενο πετρέλαιο έχει αφήσει ανεκσυγχρόνιστες τις σοβιετικής εποχής ενεργειακές υποδομές, προκαλώντας επαναλαμβανόμενες πολύωρες διακοπές ρεύματος σε όλη τη χώρα. Ο θερμοηλεκτρικός σταθμός Αντόνιο Μασέο στην ανατολική Κούβα λειτουργεί με εξαρτήματα που κατασκευάζονται κατά 80% επιτόπου, ενώ η παραγωγή του έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί από τα 500 MW της δεκαετίας του 1980.

Παρά τις συμφωνίες με το Πεκίνο για φωτοβολταϊκά πάρκα, η ηλιακή ενέργεια καλύπτει μόλις το 10% της ημερήσιας παραγωγής. Οι ιδιωτικές εγκαταστάσεις παραμένουν προνόμιο των πιο εύπορων, ενώ η σύμβαση με οκτώ τουρκικές πλωτές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής κατέρρευσε όταν η Αβάνα σταμάτησε τις πληρωμές. Πλέον έχει απομείνει μόνο μία φορτηγίδα, η οποία επίσης υποφέρει από έλλειψη καυσίμων, σύμφωνα με τους Financial Times.

Η οικονομία της Κούβας συρρικνώθηκε κατά 1,1% το 2023, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Οι επενδύσεις στην ενέργεια ανήλθαν στο 13% του συνόλου, έναντι 37% που κατευθύνθηκε στον τουρισμό. Στους δρόμους της Αβάνας, τα δημόσια μέσα μεταφοράς έχουν μειωθεί δραστικά, ενώ οδηγοί περιμένουν για ώρες στα πρατήρια για καύσιμα που πλέον είναι απλησίαστα για τους περισσότερους πολίτες.