Ενα σπίτι για εξαρτημένες μητέρες – και τα παιδιά τους

Περπατώντας στην καρδιά των Εξαρχείων, εύκολα μπορεί κανείς να προσπεράσει την πράσινη πόρτα του τετραώροφου νεοκλασικού. Αλλωστε, δεν φέρει κανένα διακριτικό ή ένδειξη που να προϊδεάζει ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει εντός του κτιρίου. Κι όμως. Εκεί ακριβώς στεγάζεται η Μονάδα Απεξάρτησης Γυναικών και Μητέρων Εσωτερικής Διαμονής Αθήνας – η μοναδική δομή απεξάρτησης της χώρας που απευθύνεται αποκλειστικά σε γυναίκες και μητέρες με τα παιδιά τους.

Στο εσωτερικό της συνυπάρχουν, ανάμεσα στα άλλα, παιδικές κούνιες με ομάδες ψυχοθεραπείας και μικροί παιδότοποι με ομάδες τέχνης, γυμναστικής και μουσικής. «ΤΑ ΝΕΑ» βρέθηκαν στη Μονάδα και μίλησαν με τους ανθρώπους της – την προϊσταμένη και μια πρώην θεραπευόμενη – για να παρουσιάσουν το πώς λειτουργεί το μέρος το οποίο οι ίδιες χαρακτηρίζουν ως «το πρώτο τους σπίτι».

Η υποδοχή

Στην είσοδο μας υποδέχεται η Γεωργία Πολυχρονοπούλου, προϊσταμένη της Μονάδας. Το γραφείο της είναι στο ισόγειο, εκεί όπου βρίσκονται οι χώροι και άλλων ψυχολόγων και εργαζομένων. «Παρατηρείται ότι λιγότερες γυναίκες αξιοποιούν τις διαθέσιμες θεραπευτικές υπηρεσίες των προγραμμάτων απεξάρτησης, αν και αποτελούν σημαντικό ποσοστό (40%-60%) του συνόλου του πληθυσμού των εξαρτημένων ατόμων, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία. Η αναλογία μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θεραπευτικά προγράμματα είναι περίπου έξι άνδρες προς μία γυναίκα», μας λέει χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια, δε, σημειώνει ότι μεγάλο ποσοστό των γυναικών που κάνουν χρήση έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης από άνδρες, κάτι που δημιουργούσε δυσκολίες στα «μεικτά» προγράμματα.

Για τις μητέρες, συγκεκριμένα, τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα, καθώς, σύμφωνα με τη Γ. Πολυχρονοπούλου, υπάρχει ο φόβος της απώλειας της επιμέλειας των παιδιών και του στιγματισμού τους, κάτι που αποτρέπει την ένταξη σε ένα θεραπευτικό πρόγραμμα. Οπως εξήγησε η ίδια, η συγκεκριμένη Μονάδα ιδρύθηκε με σκοπό να εφαρμόσει ένα μοντέλο «ψυχολογικής απεξάρτησης με ευαισθησία για τις ιδιαίτερες ανάγκες των γυναικών – μητέρων, έναν χώρο θεραπείας όπου η γυναίκα αντιμετωπίζεται με σεβασμό, με φροντίδα, έχοντας τη δυνατότητα να έχει μαζί της και το παιδί της».

Σε αυτό το πλαίσιο, στη Μονάδα λειτουργεί το λεγόμενο «στεγνό πρόγραμμα» – δηλαδή η απεξάρτηση γίνεται χωρίς τη χορήγηση υποκατάστατων ουσιών. Στο νεοκλασικό των Εξαρχείων συντελείται η κύρια φάση της θεραπείας, με τις γυναίκες ή/και μητέρες να μένουν εκεί για διάστημα επτά με εννέα μηνών. Εχει προηγηθεί η πρώτη φάση, η οποία διαρκεί τρεις μήνες, κατά τους οποίους οι θεραπευτές υποδέχονται την εξαρτημένη γυναίκα με στόχο την ενδυνάμωση του κινήτρου της και την προετοιμασία της για το κυρίως στάδιο. Στην τελευταία δε φάση, υπάρχει η διαδικασία της επανένταξης, που διαρκεί περίπου έναν χρόνο.

Οι προϋποθέσεις

Στη Μονάδα και συνολικά στο πρόγραμμα γίνονται δεκτές γυναίκες που έχουν απευθυνθεί οικειοθελώς στους υπευθύνους και, ανεξαρτήτως εθνικότητας, μιλούν την ελληνική γλώσσα και διαθέτουν ΑΜΚΑ. «Αυτό γίνεται διότι το πρόγραμμά μας βασίζεται στην ψυχοθεραπεία, βασική προϋπόθεση για την οποία είναι η βασική συνεννόηση στα ελληνικά», εξηγεί η Γ. Πολυχρονοπούλου. Επίσης, οι γυναίκες που γίνονται δεκτές πρέπει να παραμένουν «καθαρές» από ουσίες – κι αυτό είναι κάτι που ελέγχεται με τακτικές ουροληψίες.

Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι το γεγονός ότι στον χώρο φιλοξενούνται, επίσης, τα παιδιά τους – από τη βρεφική ηλικία έως εκείνη των πεντέμισι ετών. Υπάρχουν γι’ αυτό ειδικά διαμορφωμένοι χώροι που διασφαλίζουν τη δημιουργική τους απασχόληση, ενώ στις μητέρες δίνεται δωμάτιο στο οποίο μπορούν να διαβιούν μαζί με το παιδί τους. Οσα δε από αυτά πηγαίνουν στις πρώτες τάξεις του σχολείου ή σε βρεφονηπιακό σταθμό, τα συνοδεύει θεραπευτής της Μονάδας. Οι γυναίκες που μετέχουν στο πρόγραμμα επιτρέπεται να βγαίνουν από τη δομή μία φορά την εβδομάδα, στο πλαίσιο της ομάδας γυμναστικής, με συνοδεία του γυμναστή.

Οση ώρα διαρκεί η συζήτηση με τη Γ. Πολυχρονοπούλου, είναι παρούσα και η Μελπομένη Ελευθερίου (η ίδια αρνήθηκε να φωτογραφιστεί), η οποία ολοκλήρωσε το πρόγραμμα πριν από περίπου τέσσερα χρόνια. Ηδη από τα 13 της είχε διαπιστωθεί ο εθισμός της στο αλκοόλ, ενώ στη συνέχεια πέρασε στα ναρκωτικά, κάνοντας χρήση ηρωίνης. Το 2018 γέννησε το πρώτο της παιδί. Τότε έγινε και η πρώτη επαφή με τη Μονάδα.

Η μαρτυρία

«Αρχικά δεν τα κατάφερα και συνέχισα τη χρήση», λέει στα «ΝΕΑ» σήμερα, στα 42 της. Το 2020 χρειάστηκε να νοσηλευτεί για έναν μήνα, όταν έπεσε σε κώμα από υπερβολική δόση. «Εκεί άντεξα με τη φωτογραφία του παιδιού μου. Ακόμα και αν είσαι σε χρήση, το αγαπάς το παιδί σου», σημειώνει συγκινημένη.

Αυτό το περιστατικό έγινε η αφορμή για να αλλάξει τη ζωή της και έτσι το 2021 μπήκε στη Μονάδα – την οποία χαρακτηρίζει ως «το σπίτι της». Στην αρχή δεν της επιτρεπόταν να δει την κόρη της – είχε χάσει την προσωρινή επιμέλειά της, γι’ αυτό δεν έμενε μαζί της. «Εδώ με βοήθησαν και κάθε εβδομάδα τής μιλούσα μέσω βιντεοκλήσης και για όσο ήταν στην Αθήνα την έβλεπα και από κοντά μία φορά τον μήνα».

Περιγράφει πως αν δεν είχε αυτή την επαφή με το παιδί της δεν θα μπορούσε να «κόψει» από τις εξαρτήσεις της. Τον Μάιο του 2022, πέρασε στη φάση της επανένταξης. Τελείωσε το Λύκειο και έδωσε Πανελλαδικές Εξετάσεις, πετυχαίνοντας στο Τμήμα Ψυχολογίας στο Πάντειο, όπου συνεχίζει να σπουδάζει και σήμερα. Τα τελευταία δύο χρόνια μένει μαζί με την κόρη της, έχοντας πάρει την επιμέλειά της, και είναι έγκυος στο δεύτερο παιδί της. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη στιγμή που μου είπαν ότι θα δω το παιδί μου», λέει.