Ελληνες στα γκουλάγκ

Στη Σοβιετική Ένωση, το διάστημα 1936-1938 ήταν τα χρόνια που κορυφώθηκαν οι σταλινικές διώξεις, ουσιαστικά οι διώξεις του σταλινικού καθεστώτος κατά των εχθρών του, πραγματικών και φανταστικών.

Το 1937, την εποχή του «μεγάλου τρόμου», των διωγμών και της εξόντωσης εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, διεξήχθησαν δεκατέσσερις «εθνικές επιχειρήσεις» εναντίον εκπροσώπων εθνών που ζούσαν στην ΕΣΣΔ αν και υπήρχε εθνικό κράτος γι’ αυτούς εκτός των συνόρων.

Μετά τις επιχειρήσεις κατά των Πολωνών, των Γερμανών, των Ιαπώνων, των Εσθονών, των Αφγανών και των Ρουμάνων, ήρθε η σειρά της «Ελληνικής Επιχείρησης».

Τη διετία 1937-38, συνελήφθησαν με συνοπτικές διαδικασίες περίπου 14.000 Έλληνες πολίτες – στη Μόσχα, στο Ροστόφ, στο Κρασνοντάρ, στο Ντονέτσκ, στην Οδησσό, σε πολλές ακόμα πόλεις σε ολόκληρη την επικράτεια. Δικάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.

Το 80% των ανθρώπων αυτών εκτελέστηκαν κι οι υπόλοιποι στάλθηκαν στα γκουλάγκ, στα στρατόπεδα εργασίας στην κρύα και αχανή Σιβηρία – στην Κολιμά, στη Βορκουτά και αλλού.

Δεν τη γλίτωσαν ούτε οι κομμουνιστές που είχαν φύγει από την Ελλάδα, πολλοί έχοντας δραπετεύσει από τις φυλακές, για να βρουν καταφύγιο στη μεγάλη σοβιετική πατρίδα.

Οσοι μάλιστα είχαν αποδράσει από τις ελληνικές φυλακές αντιμετωπίστηκαν με μεγαλύτερη δυσπιστία, αφού οι αποδράσεις τους θεωρήθηκαν στημένες από τις μυστικές υπηρεσίες της Ελλάδας.

Σε γενικές γραμμές, βέβαια, οι κατηγορίες ήταν προσχηματικές. Μια από τις βασικές κατηγορίες ήταν ο εθνικισμός – για όσους δίδασκαν ελληνικά, είχαν ελληνικά βιβλία, μιλούσαν ξένες γλώσσες, ήταν συνδρομητές ξένων εντύπων.

Δεν ήταν δύσκολο πάντως να στηθεί μια κατηγορία, επειδή χρειαζόταν, απλώς για να πάει ο διωκόμενος στο δικαστήριο.

Ο Παναγιώτης Κωνσταντινίδης κατηγορήθηκε, επειδή «έδωσε πληροφορίες για το αεροδρόμιο του Τουαπσέ», μια κωμόπολη κοντά στο Σότσι. Μικρή λεπτομέρεια: το Τουαπσέ δεν είχε αεροδρόμιο!

Αν κάποιοι έφταναν στα στρατόπεδα, τους περίμεναν εφιαλτικές συνθήκες – όποιος έχει διαβάσει τις «Ιστορίες από την Κολιμά» του Βαρλαάμ Σαλάμοφ (εκδ. Άγρα) ξέρει. Σε γενικές γραμμές, τα στρατόπεδα είχαν εξαντλητική δουλειά στους 50 βαθμούς κάτω από το μηδέν που μετέτρεπε σύντομα τους κατάδικους σε «ζωντανούς-νεκρούς», τους οποίους στη Βορκουτά τους έθαβαν ζωντανούς.

Η μόνη ανταμοιβή όσων εργάζονταν σκληρά ήταν ότι τους έθαβαν σε ξύλινο φέρετρο. Αν και μετά το 1938, με διαταγή, καταργήθηκαν τα ξύλινα φέρετρα, για οικονομία. Εκτοτε, τους νεκρούς τους έκαιγαν ή τους έθαβαν όπου έβρισκαν λάκκο και τους σκέπαζαν με φύλλα, απλώς το κεφάλι τους έπρεπε να είναι προς Νότον.

Έπρεπε, πάντως, να καταγραφεί πράξη ταφής, συνήθως τυπική, που έγινε στερεότυπη: «Ο κρατούμενος ενταφιάστηκε μέσα σε ξύλινο φέρετρο, με το κεφάλι προς Νότον. Βάθος λάκκου: 1,5 μέτρο». Αν και ήταν αδύνατον να ανοίξει λάκκος 1,5 μέτρου με σκαπάνη στο παγωμένο χώμα.

Τα παραπάνω και πολλά άλλα είναι καταγεγραμμένα σε ένα μοναδικό βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε. Έχει τίτλο «Έλληνες πολίτες στα γκουλάγκ» και υπότιτλο «Ένα βιβλίο που διαβάζεται δύσκολα». Συγγραφέας είναι ο συστηματικός ερευνητής επί δεκαετίες του θέματος Ιβάν Τζούχα, που έχει γεννηθεί σε ελληνικό χωριό, κοντά στη Μαριούπολη.

Το βιβλίο το έχουν μεταφράσει ο (αξέχαστος φίλος μας) Δημήτρης Τριανταφυλλίδης και ο Κώστας Μαυρόπουλος, έχει πρόλογο του Γιώργου Καραμπελιά και κυκλοφορεί στις Εναλλακτικές Εκδόσεις.

Αλλά, κυρίως, έχει απίθανες λεπτομέρειες για υποθέσεις που σου σηκώνεται η τρίχα. Γιατί, π.χ., κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία όλοι οι Έλληνες του Κιέβου; Επειδή «είχαν αλληλογραφία με συγγενείς τους στο εξωτερικό, μοίραζαν και αστικές εφημερίδες, μεταξύ των οποίων και τον “Ριζοσπάστη”».

ΠΑΣΟΚ (μ-λ)

Άκουσα, με συγκρατημένη τη διάθεση για γέλιο, τον εκπρόσωπο του ΠΑΣΟΚ, Κώστα Τσουκαλά, ο οποίος δήλωσε στο ραδιόφωνο των Παραπολιτικών ότι «το ΠΑΣΟΚ θα συμμετέχει (θα συμμετάσχει ήθελε να πει) σε κυβέρνηση συνεργασίας μόνο αν είναι πρώτο κόμμα, με πρωθυπουργό τον Νίκο Ανδρουλάκη».

Που σημαίνει ότι θα δώσει το ΠΑΣΟΚ το νόημα της συνεργασίας, που εκείνο θέλει. Η φράση αυτή, μάλιστα, είναι η απάντηση του εκπροσώπου στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος είπε ότι η ΝΔ μπορεί να συνεργαστεί κυβερνητικά μόνο με το ΠΑΣΟΚ.

Η φράση του Πρωθυπουργού, βεβαίως, σημαίνει ότι, κατά την άποψή του, από όλη την αντιπολίτευση, μόνο το ΠΑΣΟΚ έχει κυβερνητική κουλτούρα διαχείρισης της οικονομίας, της κοινωνίας και των διεθνών σχέσεων της χώρας.

Ο εκπρόσωπος, πάλι, που ως φαίνεται έχει την κουλτούρα ενός υπερβατικού ΠΑΣΟΚ (μ-λ), πιστεύει πως οι δημόσιοι διαξιφισμοί είναι για το θεαθήναι κι ό,τι λέει ο Πρωθυπουργός έχει στόχο τον χώρο του Κέντρου – γι’ αυτό και πιστώνει στην κυβέρνηση τη Λατινοπούλου. Πιστεύει μάλιστα ότι το Κέντρο έχει εγκαταλείψει τον Μητσοτάκη. Διαβάζει ο εκπρόσωπος κάτι, έστω τις δημοσκοπήσεις;

Βέβαια, ο εκπρόσωπος, και τρίτο να βγει το ΠΑΣΟΚ, πιθανότατα θα είναι στη Βουλή – όπου, όπως τραγούδαγε ο Σαββόπουλος, «τι να φταίν’ οι εκπρόσωποι, έρημοι κι απρόσωποι».