Γαλλία: Εγκρίθηκε το δικαίωμα στην ευθανασία

«Ανήκει ο θάνατός μου σ’ εμένα; Είναι ένα ενοχλητικό ερώτημα, δεν είμαι βέβαιος ότι έχω την απάντηση», είχε πει, σύμφωνα με τη «Monde», ο Εμανουέλ Μακρόν σε δημοσιογράφους, τον Οκτώβριο του 2022, μέσα στο αεροπλάνο της επιστροφής έπειτα από συνάντησή του με τον Πάπα Φραγκίσκο στη Ρώμη. Τριάμισι και πλέον χρόνια αργότερα, στο πέρας μιας μακράς διαδικασίας, η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε χθες οριστικά, με 291 ψήφους υπέρ και 241 κατά, πρόταση νόμου που θεσπίζει «το δικαίωμα στη βοήθεια στον θάνατο» – αυτή ήταν η περιγραφή που επιλέχθηκε, αφού σύμφωνα με τις πληροφορίες ο γάλλος πρόεδρος «δεν συμπαθεί» ούτε τον όρο «ευθανασία» ούτε τον όρο «υποβοηθούμενη αυτοκτονία».

Οποιες λέξεις και αν χρησιμοποιήσει κανείς, όμως, η ουσία είναι πως η Γαλλία προστίθεται στις 11 χώρες, από το Βέλγιο και την Ολλανδία έως την Ελβετία, τον Καναδά και την Ουρουγουάη, όπου άνθρωποι με σοβαρές και ανίατες ασθένειες μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση, κατόπιν ιατρικής έγκρισης και με βάση διαφορετικά κριτήρια ανάλογα με τη νομοθεσία κάθε χώρας, σε θανατηφόρα ουσία.

Για την κατάκτηση μιας νέας ελευθερίας, την επιλογή του τέλους της ζωής ανεξάρτητα από το κράτος ή τις θρησκείες, έκανε λόγο η «Monde» σε κύριο άρθρο της. Αναγνωρίζοντας την αντίδραση ενός τμήματος της γαλλικής κοινής γνώμης, είτε για θρησκευτικούς λόγους είτε λόγω κριτικής στον φιλελεύθερο χαρακτήρα του, η εφημερίδα χαιρέτισε «έναν νόμο συμπόνιας που επιχειρεί να συμβιβάσει την ατομική ελευθερία με την αδελφοσύνη». Αν και η Αριστερά και οι βουλευτές του μακρονικού στρατοπέδου ψήφισαν στην πλειονότητά τους υπέρ, ενώ η Δεξιά και η Ακροδεξιά κατά, κάθε κοινοβουλευτική ομάδα άφησε τα μέλη της ελεύθερα να αποφασίσουν σε ένα ζήτημα που συνδέει το προσωπικό με το πολιτικό.

Ο Εμανουέλ Μακρόν είχε δηλώσει ήδη από το 2017 ότι τάσσεται υπέρ του να «προχωρήσει» η συζήτηση για τον υποβοηθούμενο θάνατο. Κατά την πρώτη του προεδρική θητεία, ωστόσο, δεν ανέλαβε καμία σχετική πρωτοβουλία. Ενα κομμάτι της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, βέβαια, τον πίεζε να προχωρήσει, ο ίδιος ωστόσο καθυστερούσε, ξεκινώντας, σύμφωνα με το περιβάλλον του, έναν «πολύ μακρύ προβληματισμό» σχετικά με το θέμα.

Μόνο μετά την επανεκλογή του δημιουργήθηκε μία «συνέλευση πολιτών για το τέλος της ζωής», η οποία τάχθηκε με ευρεία πλειοψηφία (75,6%) υπέρ της θεσμοθέτησης της ενεργού βοήθειας στον θάνατο. Το νομοσχέδιο για «το τέλος της ζωής» κατατέθηκε στην Εθνοσυνέλευση στις 10 Απριλίου 2024. Δύο μήνες μετά, όμως, το σώμα διαλύθηκε, η Γαλλία οδηγήθηκε σε πρόωρες εκλογές και έκτοτε, άλλαξε τέσσερις πρωθυπουργούς – εξού και η καθυστέρηση στην ψήφιση ενός κειμένου που εγκρίθηκε τρεις φορές από την Εθνοσυνέλευση και απορρίφθηκε άλλες τόσες από τη Γερουσία, με αποτέλεσμα να περιέλθει, χθες, ο τελευταίος λόγος στην Εθνοσυνέλευση.

Ερωτήματα

Οι (θυελλώδεις) συζητήσεις για το νομοσχέδιο επικεντρώθηκαν σε τρία βασικά ερωτήματα. Μέχρι ποιο σημείο πρέπει να αναγνωρίζεται η ατομική ελευθερία κάποιου να αποφασίζει για τον θάνατό του, ώστε αυτή να μην εξελιχθεί σε ένα άνευ όρων δικαίωμα; Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι ένα πρόσωπο διαθέτει πλήρη και πραγματική αυτονομία λήψης αποφάσεων ώστε να ζητήσει τον τερματισμό της ζωής του; Πώς μπορούν να προστατευθούν οι πιο ευάλωτοι; Το κείμενο θέτει μια σειρά από «δικλίδες ασφαλείας». Ο ενδιαφερόμενος πρέπει να είναι ενήλικος, γάλλος υπήκοος, να πάσχει από «σοβαρή και ανίατη πάθηση» η οποία «θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο» και να βιώνει «συνεχή σωματική ή ψυχολογική οδύνη που συνδέεται με αυτή την πάθηση», «δεν ανταποκρίνεται στις θεραπείες ή είναι αφόρητη». Θέλοντας να αποτρέψουν το ενδεχόμενο αιτήματα για βοήθεια στον θάνατο να υποβάλλονται λόγω έλλειψης πρόσβασης σε ανακουφιστική φροντίδα, οι βουλευτές φρόντισαν να ψηφιστεί ήδη από την άνοιξη νομοσχέδιο για την ισότιμη πρόσβαση σε αυτή – το κείμενο που που ψηφίστηκε χθες προβλέπει ότι «ο γιατρός διασφαλίζει» πως κάθε πρόσωπο που ζητάει βοήθεια για να πεθάνει «μπορεί να έχει πρόσβαση σε ανακουφιστική φροντίδα», «εφόσον το ζητήσει».

Για να έχει πρόσβαση στον υποβοηθούμενο θάνατο, το κείμενο προβλέπει ότι το πρόσωπο που το ζητάει πρέπει να είναι «σε θέση να εκφράσει τη βούλησή του ελεύθερα και πλήρως ενημερωμένα». Οι γιατροί και οι νοσηλευτές που δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία θα μπορούν να επικαλούνται ρήτρα συνείδησης. Οσο για την αρχική ιδέα να έχει ο ασθενής την επιλογή μεταξύ υποβοηθούμενης αυτοκτονίας και ευθανασίας, αυτή απορρίφθηκε: η αρχή θα είναι η αυτοχορήγηση της θανατηφόρας ουσίας· η χορήγησή της από γιατρό ή επαγγελματία υγείας θα αποτελεί εξαίρεση, που θα αφορά μόνο ασθενείς σωματικά ανήμπορους να πραγματοποιήσουν μόνοι τους την πράξη.

Επόμενος σταθμός για το νομοσχέδιο: το Συνταγματικό Συμβούλιο. Ο γάλλος πρωθυπουργός, Σεμπαστιάν Λεκορνί, γνωστοποίησε προχθές πως θα παραπέμψει το κείμενο στο σώμα αυτό – μια κίνηση που αφενός αποσκοπεί στη νομική θωράκισή του, αφετέρου συνιστά μια παραχώρηση προς τη Γερουσία, λίγους μήνες πριν από τη συζήτηση του προϋπολογισμού.