Αρχαία Πέλλα: Έτσι οι αρχαιολόγοι «είδαν» χωρίς ανασκαφές τα νότια όρια της πόλης και το λιμάνι

Τα όρια της αρχαίας Πέλλας συνεχίζουν να αποκαλύπτονται μέσα από το ερευνητικό πρόγραμμα Pella Urban Dynamics Project, που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Michigan. Το πρόγραμμα, το οποίο έχει εισέλθει στη δεύτερη πενταετία του, στοχεύει στην ανασύνθεση της ιστορίας της πόλης, στον ακριβή προσδιορισμό των ορίων της και στην ανάδειξη της εξέλιξης και της καθημερινής ζωής στην πρωτεύουσα του μακεδονικού βασιλείου.

Η έρευνα διεξάγεται υπό τη διεύθυνση της επίτιμης Διευθύντριας του ΥΠΠΟ Δρ. Ελισάβετ Τσιγαρίδα, του αρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης Δρ. Στράτου Νανόγλου, της καθηγήτριας Κλασικής Αρχαιολογίας Δρ. Lisa Nevett και του αρχαιολόγου Δρ. David Stone. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει γεωφυσική διασκόπηση, επιφανειακή και ανασκαφική έρευνα, με στόχο τη διερεύνηση του δομημένου περιβάλλοντος της αρχαίας πόλης από την ίδρυσή της έως τα ελληνιστικά χρόνια.

«Τα ελληνιστικά χρόνια τα γνωρίζουμε αρκετά καλά, καθώς η πόλη είναι ορατή μέσα από τις ανασκαφές. Αυτό που μας ενδιαφέρει πλέον είναι η πρώιμη ιστορία της Πέλλας», δηλώνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Ελισάβετ Τσιγαρίδα. «Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι ήδη από τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. είχε διαμορφωθεί ο οικοδομικός ιστός που αναγνωρίζουμε και σήμερα στην ελληνιστική πόλη. Όταν οι Μακεδόνες ίδρυσαν τη νέα πόλη προς τον νότο, κοντά στη θάλασσα, αυτή αναπτύχθηκε με αυτόν τον πολεοδομικό σχεδιασμό», εξηγεί.

Η ίδια προσθέτει ότι η παλαιότερη Πέλλα βρίσκεται κάτω από την ελληνιστική πόλη και έχει σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό της. Ωστόσο, τα έως τώρα στοιχεία δείχνουν πως η Πέλλα προϋπήρχε της ίδρυσης της μακεδονικής πόλης, αν και η μορφή της παραμένει άγνωστη.

Η συμβολή της γεωφυσικής διασκόπησης

Καθοριστικό εργαλείο της έρευνας αποτελεί η γεωφυσική διασκόπηση, η οποία επιτρέπει στους αρχαιολόγους να «βλέπουν» κάτω από το έδαφος χωρίς εκτεταμένες ανασκαφές. Οι έρευνες της προηγούμενης πενταετίας είχαν ιδιαίτερα σημαντικά αποτελέσματα, καθώς οι επιστήμονες εντόπισαν τα νότια όρια της πόλης και προσδιόρισαν τη θέση της αρχαίας ακτογραμμής, όταν η θάλασσα έφθανε πολύ πιο κοντά στην Πέλλα.

«Με τη γεωφυσική διασκόπηση μπορέσαμε να εντοπίσουμε ακόμη και κτήρια που πιθανότατα σχετίζονται με τις εγκαταστάσεις του αρχαίου λιμανιού. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, ήταν ότι εκεί όπου η διασκόπηση έδειχνε πως σταματούν τα κτήρια, σταματούσαν και τα ευρήματα της επιφανειακής έρευνας. Από εκεί και πέρα δεν υπήρχαν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας, γεγονός που επιβεβαιώνει πως σε εκείνο το σημείο βρισκόταν η θάλασσα», σημειώνει η κ. Τσιγαρίδα.

Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Πέλλα

Παράλληλα με τον εντοπισμό των ορίων, οι αρχαιολόγοι επιχειρούν να φωτίσουν τον τρόπο ζωής των κατοίκων. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιείται ανασκαφή μιας κατοικίας, με τη συμμετοχή φοιτητών, όπου εφαρμόζονται σύγχρονες μέθοδοι δειγματοληψίας και αναλύσεων εδάφους, για τον εντοπισμό ακόμη και ιχνών τροφών ή οργανικών υλικών.

Οι ερευνητές εξετάζουν τη διάταξη των χώρων, τις μετατροπές και τις διαφορετικές χρήσεις των δωματίων, προκειμένου να ανασυνθέσουν την κοινωνική οργάνωση και την καθημερινότητα των κατοίκων. «Η αρχαιολογία σήμερα εστιάζει πολύ περισσότερο στον άνθρωπο. Δεν μας ενδιαφέρει μόνο το σπίτι ως κατασκευή, αλλά το πώς ζούσαν οι άνθρωποι μέσα σε αυτό», επισημαίνει η διευθύντρια του project.

Η επιφανειακή έρευνα δείχνει ότι η πυκνότητα των ευρημάτων διαφέρει από γειτονιά σε γειτονιά, κάτι που επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίζουν περιοχές με εντονότερη δημόσια ή οικιστική δραστηριότητα και να σχηματίζουν πληρέστερη εικόνα για τη λειτουργία της αρχαίας πόλης.

Διεθνής συνεργασία και εξωστρέφεια

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν φοιτητές από το Πανεπιστήμιο του Michigan, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πανεπιστήμια της Ευρώπης. Συνεργάζονται επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων η καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Σουλτάνα Βαλαμώτη, με στόχο τη μελέτη των φυτών, των καρπών και της διατροφής των κατοίκων της αρχαίας Πέλλας.

Η διεθνής αυτή συνεργασία ενισχύει την εξωστρέφεια της περιοχής, καθώς κάθε καλοκαίρι η σύγχρονη Πέλλα γεμίζει νέους ερευνητές από όλο τον κόσμο. Δημιουργείται έτσι ένα ζωντανό επιστημονικό περιβάλλον, όπου ανταλλάσσονται γνώσεις, εμπειρίες και νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τη μελέτη του αρχαίου κόσμου.

*Φωτογραφίες Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας – Archaeological Museum of Pella