Από το Επος του 1940 υπάρχουν εκατομμύρια ιστορίες ηρωισμού που έμειναν θαμμένες στη λήθη του χρόνου και αξίζουν να ακουστούν.

Ιστορίες Ελλήνων που πρόταξαν τα στήθη τους μπροστά στις σφαίρες, που έχασαν τα πόδια τους από γάγγραινα μέσα στα χιόνια και τον πάγο, που πέθαναν για να είμαστε εμείς ελεύθεροι, που δεν τρόμαξαν απέναντι στις ορδές των κατακτητών. Μία από αυτές είναι η διαποτισμένη με μπόλικη αγνή ελληνική… παράνοια ιστορία της λεγόμενης «αερομαχίας των Τρικάλων».

Οταν 12 Ελληνες πιλότοι παλιών, διαλυμένων αεροσκαφών τα οποία μετά βίας πέταγαν πολέμησαν σε ένα λυσσασμένο μακελειό με 50 αεροσκάφη της Luftwaffe, της γερμανικής πολεμικής αεροπορίας, ό,τι καλύτερο είχε να επιδείξει τότε η παγκόσμια αεροπορική τεχνολογία. Η ιστορία που θα διαβάσετε παρακάτω είναι μία από τις πιο ένδοξες και πιο τρελές, ταυτόχρονα, σελίδες της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

06.45, ξημερώματα Μεγάλης Τρίτης, 15 Απριλίου 1941. Λίγες ημέρες πριν, στις 8 Απριλίου, η Γερμανία του Χίτλερ είχε κηρύξει πόλεμο στην Ελλάδα και της είχε επιτεθεί, μαζί με την Ιταλία του Μουσολίνι, τη Βουλγαρία και την Αλβανία. Στο χωριό Βασιλική, ακριβώς ανάμεσα στα Τρίκαλα και την Καλαμπάκα, σχεδόν στη σκιά των Μετεώρων, ο παπάς ευλογούσε τα πληρώματα της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας (ΕΒΑ). Εκεί, στο μυστικό αεροδρόμιο της Βασιλικής, είχαν καταφύγει τα 12 αεροπλάνα που είχαν απομείνει από τα 158 με τα οποία μπήκε στον πόλεμο την 28η Οκτωβρίου 1940 η Ελλάδα.

Οι καταρρίψεις

Μικρή παρένθεση: η ΕΒΑ είχε 158 αεροπλάνα, από τα οποία 128 ήταν σε λειτουργία και εκ των οποίων μόλις 59 καταδιωκτικά και βομβαρδιστικά, παλαιότερης τεχνολογίας και κακών επιδόσεων. Απέναντί τους, οι Ιταλοί είχαν παρατάξει 463 αεροσκάφη πρώτης γραμμής και πολύ καλών επιδόσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι Ελληνες πιλότοι πέτυχαν 64 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις και 20 πιθανές, ενώ οι Ιταλοί μόλις 24! Τα πράγματα άλλαξαν, ωστόσο, όταν στον πόλεμο μπήκε η Γερμανία. Με περισσότερα από 1.000 αεροπλάνα οι Γερμανοί βομβάρδισαν λυσσαλέα όλα τα αεροδρόμια καταστρέφοντας όλα τα ελληνικά αεροσκάφη.

Από τα 158 αεροπλάνα της ΕΒΑ μόλις 15 φυγαδεύτηκαν στην Αφρική για να πολεμήσουν με τους Συμμάχους και να μην πέσουν στα χέρια των κατακτητών και άλλα 12 που γλίτωσαν από ολόκληρη τη χώρα αναπτύχθηκαν στο αεροδρόμιο της Βασιλικής, ένα από τα 25 «βοηθητικά αεροδρόμια εμπιστευτικού δικτύου» που κατασκευάστηκαν. Μέσα στα χωράφια, δίπλα στη δημοσιά, τη σημερινή εθνική οδό που τότε ήταν χωματόδρομος, το μυστικό αεροδρόμιο ήταν πρόχειρες εγκαταστάσεις. Η Βασιλική, το χωριό που φιλοξένησε τους τελευταίους 12 Ελληνες ήρωες ιπτάμενους του Επους του 1940, παρεμπιπτόντως, πλήρωσε βαρύ τίμημα για την ελευθερία: στις 24 Σεπτεμβρίου 1944 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής έκαψαν τα σπίτια του χωριού και εκτέλεσαν 24 κατοίκους, τους οποίους έθαψαν (κάποιους ζωντανούς) σε ομαδικούς τάφους στην περιοχή που αργότερα έγινε το γήπεδο της ομάδας των Μετεώρων. Ενας από αυτούς ήταν και ο προπάππους του γράφοντος, Θεόδωρος Φούσιας.

Οι μονομάχοι

Εκείνο το ξημέρωμα όλο το χωριό ήταν στο πόδι. Από νωρίς οι αεροπόροι είχαν πηδήξει μέσα στα αεροπλάνα τους και τα είχαν να δουλεύουν στην παγωνιά για να ζεσταθούν. Τα αεροπλάνα ήταν: πέντε Gladiator της 21ης Μοίρας Καταδίωξης με τους σμηναγούς Ιωάννη Κέλλα (ο οποίος εκτελούσε χρέη μοίραρχου), Κωνσταντίνο Χόνδρο, Δημήτριο Σκαλτσογιάννη, Ιωάννη Παπαδημητρίου και τον υποσμηναγό Ιωάννη Κατσαρό· πέντε PZL P.24 της 22ης Μοίρας Καταδίωξης με τον σμηναγό Γιώργο Δούκα, τον ανθυποσμηναγό Βασίλειο Κοντογεώργο, τον αρχισμηνία Επαμεινώνδα Δάγγουλα και τους επισμηνίες Παναγιώτη Αργυρόπουλο και Λεωνίδα Κατσαρέλη· και τέλος, δύο γαλλικής κατασκευής καταδιωκτικά Bloch MB-151 με τον υποσμηναγό Παναγιώτη Οικονομόπουλο και τον επισμηνία Γεώργιο Μόκκα. Τα εναπομείναντα ελληνικά αεροσκάφη ήταν σε πραγματικά άθλια κατάσταση. Μπαρουτοκαπνισμένα από τις συνεχείς μάχες από την 28η Οκτωβρίου 1940 έως και εκείνη τη μέρα, είχαν τρύπες παντού, κάποια μισά φτερά, διαρροές, συνεχή μηχανικά προβλήματα και μαστίζονταν -φυσικά- από έλλειψη ανταλλακτικών. Ηταν πολλές οι φορές που δεν έπαιρναν μπρος λόγω του κρύου. Εκείνο το πρωί πήραν μπρος και τα 12, χωρίς να «γκρινιάξουν». Λες και ήξεραν κι εκείνα ότι θα έδιναν την τελευταία τους ηρωική παράσταση.

Από νωρίς υπήρχε η πληροφορία ότι θα περάσουν γερμανικά αεροπλάνα. Και το ίδιο νωρίς επιβεβαιώθηκε ότι από τα Αντιχάσια Ορη και με κατεύθυνση τα Τρίκαλα πλησίαζαν 18 γερμανικά Junkers Ju-87 Stukas. Οι Ελληνες πιλότοι πήραν αμέσως εντολή απογείωσης. Κατά κάποιες πηγές, πριν καν δοθεί εντολή, ο Σερραίος Μόκκας απογειώθηκε με το ΜΒ-151 του, με σκοπό να τα βάλει μόνος του με τα Stukas! Αυτό που δεν γνώριζε, ωστόσο, όπως και οι υπόλοιποι συμπολεμιστές του, ήταν ότι τα Stukas ήταν 20 και συνοδεύονταν από 30 ακόμα γερμανικά αεροσκάφη, τα παντοδύναμα Messerschmitt Bf 109.

Επρόκειτο για την II./JG 27 (II. Gruppe / Jagdgeschwader 27), μία από τις πιο διάσημες κύριες υπομονάδες (Gruppe) της περίφημης γερμανικής πτέρυγας καταδιωκτικών JG 27 «Afrika» της Luftwaffe που υποστήριξαν τον στρατάρχη Ερβιν Ρόμελ στην Αφρική, ενώ σκόρπισαν τον τρόμο σε Γαλλία, Βαλκάνια, Ανατολική Μεσόγειο, ενώ υπερασπίστηκαν τον Χίτλερ μέχρι την πτώση του στη Γερμανία το 1945. Διοικητής τους, ο Γκούσταβ Ζίγκφριντ Ρόντελ, ένας από τους πιο επιτυχημένους πιλότους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με 97 επιτυχημένες καταρρίψεις. O Μόκκας με το καταδιωκτικό του βρέθηκε πίσω από τα γερμανικά Stukas και προκάλεσε πανικό καταρρίπτοντας τρία από αυτά (το ένα επιβεβαιωμένα). Τα Bf 109 που κατέβηκαν χαμηλά άρχισαν να καταδιώκουν τα ελληνικά μαχητικά που είχαν στο μεταξύ μπει στη μάχη.

Εστίασαν όμως στο αεροπλάνο του Μόκκα το οποίο είχε προκαλέσει χάος στις τάξεις τους. Τρία Bf 109 του είχαν πάρει την ουρά, το είχαν γαζώσει με σφαίρες κι αυτό δεν έλεγε να πέσει!

Ο επισμηνίας Μόκκας έχει πλήξει το γόητρο της Luftwaffe, η οποία, όπως υπερηφανευόταν κι ο Χίτλερ, αρκούσε μόνο να εμφανιστεί και να τρέψει σε φυγή τους αντιπάλους της. Ο Μόκκας όχι μόνο δεχόταν τα χτυπήματα των ανώτερων γερμανικών αεροσκαφών, όχι μόνο τούς τα επέστρεφε χτυπώντας κι αυτός, αλλά και είχε καταρρίψει Stukas!

Χαριστική βολή

Ενώ πάνω από τη Βασιλική γίνονταν τρομερές αερομαχίες μεταξύ των 50 γερμανικών και των 12 ελληνικών αεροσκαφών, ο Ρόντελ θα έδινε τελικά τη χαριστική βολή στο ελληνικό καταδιωκτικό που είχαν στοχεύσει τα περισσότερα γερμανικά αεροπλάνα. Με μια βολή από το πυροβόλο του, ο Ρόντελ θα αχρηστεύσει τα πηδάλια του Μόκκα και θα σκοτώσει τον ίδιο μέσα στο πιλοτήριο. Στις 06.50, όπως περιγράφεται στα γερμανικά αρχεία, το Bloch του Μόκκα θα πέσει σε κάποιο χωράφι αφήνοντας πίσω του ένα πένθιμο μαύρο σπιράλ καπνών στον ουρανό της Βασιλικής.

Ο επισμηνίας Γεώργιος Μόκκας, ο οποίος θα αφήσει την τελευταία του πνοή στα χώματα της Βασιλικής, είναι ο πρώτος και μοναδικός Ελληνας πιλότος που κατάφερε να καταρρίψει Stukas και ο τελευταίος πεσόντας Ελληνας αεροπόρος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο επισμηνίας Λεωνίδας Κατσαρέλης ρίχνεται επίσης στη μάχη σαν λιοντάρι, με το PZL του που είχε τα διακριτικά Δ107. Αυτό που περιγράφεται ως συγκλονιστικό από τη συμμετοχή του Κατσαρέλη στη συγκεκριμένη αερομαχία ήταν η αυτοθυσία του. Κυνηγούσε να καταρρίψει ένα Stukas ενώ τον κυνηγούσαν τέσσερα Messerschmitt!

Εδώ, υπάρχουν δύο εκδοχές για τον βαρύ τραυματισμό του, ενώ βέβαιο είναι ότι κατέρριψε ένα Messerschmitt 109 (άλλο ένα Messerschmitt 109 κατέρριψε ο επισμηνίας Αργυρόπουλος): το Δ107 έγινε κόσκινο από τα γερμανικά βλήματα και μόνο όταν τυλίχτηκε στις φλόγες ο επισμηνίας, βαριά τραυματισμένος, το εγκατέλειψε πηδώντας με αλεξίπτωτο.

Κατά μια άλλη, ο Κατσαρέλης προσπάθησε να προσγειώσει το βαριά λαβωμένο αεροπλάνο του σε χωράφι, αλλά σε ύψος 50 μέτρων αυτό ανεφλέγη και έπεσε. Ο επισμηνίας απεγκλωβίστηκε την τελευταία στιγμή.

Παρασύνθημα

Ο Οικονομόπουλος καταρρίφθηκε στις 07.01 και στις 07.04 οι Γερμανοί καταγράφουν την κατάρριψη του μοίραρχου, του σμηναγού Ιωάννη Κέλλα. Με τον σμηναγό που είχε το ψευδώνυμο «Αετός των Τρικάλων», καθώς είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στα Τρίκαλα, συνέβη το εξής παράδοξο: το αεροπλάνο του είχε γίνει κυριολεκτικά σουρωτήρι, αφού δεν υπήρχε σημείο του που να μην ήταν χτυπημένο.

Ο ίδιος είχε χτυπηθεί μέσα στο πιλοτήριο και φαινόταν να αιμορραγεί. Καταγράφηκε να πέφτει από ύψος 40-50 μέτρων από το κόκπιτ του αεροπλάνου σε κάποια δέντρα, ενώ τα γερμανικά αεροσκάφη συνέχισαν να τον χτυπούν ακόμα και στο έδαφος, μέχρι το αεροπλάνο του να καεί ολοσχερώς, οπότε θεωρήθηκε νεκρός. Φανταστείτε λοιπόν την έκπληξη των ντόπιων όταν το βράδυ είδαν τον Κέλλα να επιστρέφει περπατώντας, τραυματισμένος στο μάτι και το πόδι! Παρεμπιπτόντως, ο Κέλλας δραπέτευσε και ηγήθηκε, μεταξύ άλλων, τολμηρής αεροπορικής επίθεσης στις 28 Οκτωβρίου 1942 εναντίον του στρατηγείου του ιταλικού 20ού Σώματος Στρατού στο Ελ Αλαμέιν.

Πολλά χρόνια αργότερα, ο ανθυποσμηναγός και μετέπειτα πτέραρχος Ιωάννης Κατσαρός περιέγραφε την αερομαχία των Τρικάλων σε ραδιοφωνική παραγωγή του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας: «Η τελευταία αερομαχία ήταν λιγάκι σκληρή. Δηλαδή ήμασταν στα Τρίκαλα το βράδυ, μας βομβάρδισαν οι Γερμανοί. Είχανε πάρει φωτιά στην πλατεία των Τρικάλων κάτι μαγαζιά. Το πρωί σηκωθήκαμε, πήγαμε στο αεροδρόμιο και μας ειδοποίησαν από την αεράμυνα της εποχής εκείνης, διά ζώσης φωνής δηλαδή, ότι έρχονται γερμανικά αεροπλάνα.

Απογειωθήκαμε με ό,τι αεροπλάνα υπήρχαν, όλων των Μοιρών: τέσσερα ή πέντε Gladiators με αρχηγό τον Κέλλα, μερικά PZL, τέσσερα αν δεν απατώμαι, και ένα ή δύο Bloch.

Ηταν πραγματικά ένας σχηματισμός Yunkers 87, τα οποία συνοδεύονταν από καμιά 25αριά Messerschsmitt 109. Ηταν Μεγάλη Τρίτη του ’41. Απογειωθήκαμε, όπως σας είπα, συναντήσαμε τα Yunkers 87 – δεν είχαμε δει ακόμα τα Messerschmitt. Επιτεθήκαμε στα Yunkers 87. Ρίξαμε δύο από αυτά, το ένα βεβαίως έπεσε, ο χειριστής και ο παρατηρητής πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τους δικούς μας. Το άλλο το χτυπήσαμε, δεν το είδα εγώ να πέφτει.

Τώρα, δεν θα σας πω για τη δική μου περίπτωση, θα σας πω για την περίπτωση του Κέλλα, τον οποίο είχαν βάλει στη μέση δύο Messerschmitt και τον κυνηγήσανε. Επιτίθεται ο Κέλλας και κατέβαινε χαμηλά εις το ύψος σχεδόν του εδάφους για να μπορέσει να γλιτώσει από τα 109 με διάφορους ελιγμούς Στο τέλος έπεσε ο Κέλλας. Τα γερμανικά αεροπλάνα δεν σταμάτησαν με την πτώση, αλλά συνέχισαν να τον πολυβολούν μέχρις ότου κάηκε το αεροπλάνο.

Εμείς, τσακισμένοι βέβαια, με διάφορες αβαρίες προσγειωθήκαμε στο αεροδρόμιο και σε λίγο μάς διέταξαν να φύγουμε και να πάμε σ’ ένα αεροδρόμιο το οποίο ήταν κοντά στο Δαδί. Επήγαμε εκεί και βεβαίως ο Κέλλας σκοτωμένος. Δεν υπήρχε πιθανότης να ζήση ένας άνθρωπος τον οποίο κυνηγούσαν δύο Messerschmitt, ο οποίος έπεσε και τα εχθρικά συνέχισαν να τον πολυβολούν μέχρι που πήρε φωτιά το αεροπλάνο.

Το βράδυ, λοιπόν, παρά το γεγονός ότι τον αγαπούσαμε όλοι, ήταν ο διοικητής της Μοίρας μας κι απ’ τα λίγα παλικάρια που έχω δει στη ζωή μου, στην Αεροπορία το βράδυ λοιπόν τον βάλαμε παρασύνθημα. “Παρασύνθημα ΚΕΛΛΑΣ”. Και βεβαίως, ήμασταν όλοι λυπημένοι γιατί χάσαμε ένα παλικάρι κι έναν πολύ καλό φίλο.

Το βράδυ, εκεί που ήμασταν μαζεμένοι και κλαίγαμε τη μοίρα μας -εν τω μεταξύ, υποχωρούσαμε έτσι- βλέπουμε τον Κέλλα να καταφθάνει μ’ έναν επίδεσμο στο κεφάλι. Καταλαβαίνετε βέβαια ποια ήταν η χαρά μας όταν είδαμε τον διοικητή της Μοίρας μας μετά από αυτή την καταστροφή να ζει!».

Είκοσι λεπτά διήρκεσε η αερομαχία, σύμφωνα με τα αρχεία της Πολεμικής μας Αεροπορίας. Τότε ήταν που τα εναπομείναντα έξι ελληνικά αεροπλάνα, αφού οι πιλότοι μας αντιλήφθηκαν το μάταιο της συνέχισης της εμπλοκής, εγκατέλειψαν. Κατέληξαν τελικά στο Δαδί Φωκίδας. Αμέσως μετά την αερομαχία, ο γερμανικός σχηματισμός κατευθύνθηκε προς τα Τρίκαλα, όπου κατέστρεψε το κέντρο της πόλης.