Ένας απολογισμός και η αρχή μιας νέας εποχής

Στο τέλος του Αυγούστου τελειώνει τυπικά η εκταμίευση των τεράστιων πόρων που δόθηκαν στην χώρα μας, όπως και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Δημιούργημα της περιπέτειας της πανδημίας του κορονοϊού που τραυμάτισε όλες τις οικονομίες, ιδιαίτερα όμως τις πιο αδύναμες όπως η ελληνική – που γι’ αυτό έλαβε από τις ισχυρότερες ενισχύσεις του Ταμείου. Το αποτύπωμα που άφησαν οι σωτήριοι αυτοί πόροι στην ελληνική οικονομία εξελίχθηκαν σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης για τους έλληνες πολιτικούς, με στόχο την εκλογική πελατεία τους, όσο οι εκλογές πλησιάζουν μέσα στους επόμενους μήνες.

Δεν θα παραθέσω εδώ πασίγνωστους αριθμούς, στοιχεία κατανομών και την αντίστοιχη σκανδαλολογία που έχουν ήδη δει δημοσιότητα επανειλημμένα. Τα συμπεράσματα μιλούν από μόνα τους: η συνεισφορά του ΤΑΑ στην επενδυτική δραστηριότητα, και επακόλουθα στη διατήρηση του ετήσιου ρυθμού ανάπτυξης του ΑΕΠ άνω του 2% είναι δεδομένη. Η επίπτωση στην πολυσυζητημένη μεταβολή του παραγωγικού μοντέλου της οικονομίας, πολύ λιγότερο.

Θα προσπαθήσω ωστόσο να καταθέσω σκέψεις εποικοδομητικές, βασισμένες σε πικρές διαπιστώσεις. Για παράδειγμα, η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας έχει παραμείνει στάσιμη στο 54% του μέσου όρου της ΕΕ. Στην ανταγωνιστικότητα, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Επετηρίδας Ανταγωνιστικότητας του IMD η χώρα μας βρίσκεται στην 50ή θέση επί συνόλου 69 οικονομιών, με βάση 330 κριτήρια. Κοινή είναι η διαπίστωση ότι οι ισχυρισμοί για μεταρρυθμίσεις στη γεμάτη στρεβλώσεις ελληνική οικονομία δεν έχουν δικαιωθεί στο βαθμό που θα μπορούσαν, παρά την εξωτερική βοήθεια και τις ενδελεχείς μελέτες που έγιναν τα τελευταία χρόνια.

Η επόμενη μέρα, λοιπόν, προβλέπεται ιδιαίτερα απαιτητική. Στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (2028-2035) της ΕΕ, υπάρχει η προσδοκία για συνέχιση της λογικής του ΤΑΑ με βάση τον κοινό δανεισμό. Όμως οι αντιστάσεις των «φειδωλών» χωρών είναι ισχυρές. Προσπάθειες να παραταθεί για μια ακόμη χρονιά η λειτουργία του τωρινού Ταμείου – όπως η σχετική γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – είναι αμφίβολο αν θα προχωρήσουν. Στη χώρα μας προγραμματίζεται η χρηματοδότηση επενδύσεων και άλλων διαρθρωτικών πρωτοβουλιών με την συνδρομή της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.

Όμως, υπάρχει αληθινά συνεκτική στρατηγική για την βελτίωση του μείγματος των επενδύσεων ή για την αντιμετώπιση τραυματιστικών για την κοινωνική συνοχή στρεβλώσεων; Υπάρχει οποιαδήποτε πρόνοια για ένα ποσοστό συναίνεσης στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των σχετικών δράσεων; Μέσα στο ζοφερό τοπίο των παγκόσμιων αναταράξεων και των πολέμων στη γειτονιά μας, θα βρεθεί η απαιτούμενη σταθερή δύναμη για ένα τολμηρότερο και πιο γρήγορα υλοποιήσιμο σχέδιο συνέχισης της ανάκαμψης, με συνέπεια και διάρκεια; Με σκοπό την μείωση των ανισοτήτων, το προσπέρασμα των φιλολαϊκών φορολογικών ημιμέτρων, την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που συνεχίζουν να είναι πολύ ευάλωτες;

Βλέπουμε ήδη το φαινόμενο της εξαγοράς τους από μεγάλα ξένα επενδυτικά ταμεία, που συνήθως απορροφούν την χαρακτηριστική ταυτότητά τους. Αυτό μας οδηγεί στη μεγάλη ανοιχτή ακόμη συζήτηση της στρατηγικής που θα θέλαμε να ακολουθήσουμε. Ποια θα είναι η πολιτική μας σε σχέση με το επιθυμητό μέγεθος των επιχειρήσεων; Θέλουμε να κρατήσουμε τα χαρακτηριστικά της ελληνικής παραγωγής ή προτιμούμε να ενταχθεί σε διεθνείς αλυσίδες, με κριτήριο την εξασφάλιση βιωσιμότητας;

Αναμφισβήτητα, πολλά θα εξαρτηθούν και από τη στάση της ΕΕ, που αντιμετωπίζει ως πολιτική οντότητα ανάλογες προκλήσεις. Όμως κομβικό ρόλο θα παίξει η ουσιαστική ελληνική διαπραγματευτική στάση στις σχετικές διεργασίες. Θα προχωρήσει η πρωτοβουλία για μονιμοποίηση ενός Ταμείου με επενδυτική/αναπτυξιακή στόχευση όπως είχε επισημανθεί – και χειροκροτηθεί – από τις εκθέσεις Λέττα και Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα;

Είναι ξεκάθαρο ότι μια νέα εποχή προκλήσεων και ευκαιριών ξεπροβάλλει. Η αισιοδοξία θα έπρεπε να επικρατήσει. Όμως, αν δεν σοβαρευτούμε αληθινά σαν κοινωνία και πολιτική ηγεσία, κανένα Ταμείο δεν μπορεί να μας βοηθήσει, καθώς θα συνεχίσουμε να ματαιοπονούμε κλεισμένοι στον μικρόκοσμό μας.

*Η Αλεξάνδρα Κ. Βοβολίνη είναι εκδότρια