- Advertisement -
Ως ερευνητής γιατί θεωρείτε πως έχει σημασία η ενασχόληση με ιστορικές περιόδους χωρών της Νότιας Αμερικής και η ανάλυση ή προσέγγιση των κοινωνικών μετασχηματισμών τους;
Η ιστορική και πολιτική πορεία κάποιων νοτιοαμερικανικών κρατών και ιδιαίτερα της Χιλής προσιδιάζει, έστω και με διαφοροποιήσεις, στην αντίστοιχη νοτιοευρωπαϊκών κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Από τον Μεσοπόλεμο και κατά τις δεκαετίες του ’40 και του ’50, οι κοινωνίες αυτές βίωσαν έναν παραγωγικό και οικονομικό μετασχηματισμό που αναδιαμόρφωσε την κοινωνική τους σύνθεση, μεταβάλλοντας αντίστοιχα τις πολιτικές και κοινωνικές διεκδικήσεις, καθώς και τις πολιτικές δυνάμεις που μπορούσαν να τις εκφράσουν.
Αργότερα, αρχής γενομένης από τη Χιλή μετά το 1973, οι χώρες του νότιου κώνου της Νότιας Αμερικής έγιναν τα πρώτα «πειραματικά» πεδία εφαρμογής νεοφιλελεύθερων πολιτικών, με στόχο τη μετάβαση του παγκόσμιου καπιταλισμού προς ένα νέο οικονομικό υπόδειγμα απελευθέρωσης των αγορών και χρηματοπιστωτικής παγκοσμιοποίησης.
Το νεοφιλελεύθερο αυτό παράδειγμα διαχύθηκε στη συνέχεια στον αγγλοσαξονικό κόσμο, στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, επιβεβαιώνοντας τη βαθιά αλληλεπίδραση των κοινωνικών και πολιτικών μετασχηματισμών της Νότιας Αμερικής με τον δυτικό κόσμο.
Οδεύουμε σε ημέρες που τιμάμε την επέτειο της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου του 1973. Ένα σύνθημα των τότε φοιτητών αφορούσε – πέραν της Ταϊλάνδης – και τη Χιλή, και το πραξικόπημα της 11ης Σεπτέμβρη από τον Πινοτσέτ. Πώς ιστορικά οι εδώ νέοι είδαν εκείνα τα γεγονότα και με ποια συσχέτιση θεωρείτε;
Ήταν πολλά τα στοιχεία που συνέδεαν τους Έλληνες νέους και φοιτητές της περιόδου της χούντας και της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου με το πραξικόπημα της Χιλής.
Πέραν της χρονικής εγγύτητας των γεγονότων, αμφότερες οι δημοκρατικές και αριστερές γενιές νέων της εποχής στην Ελλάδα ταυτίστηκαν με τις αντίστοιχες στη Χιλή, αφού είχαν πολλά κοινά οράματα για μια δικαιότερη κοινωνία, με δημοκρατικά ιδανικά, και για την ομαλή λειτουργία ενός κράτους δικαίου, απαλλαγμένου από τα μεγάλα θεσμικά, οικονομικά και πολιτικά «βαρίδια», τα οποία άλλωστε επέφεραν και στις δύο χώρες το ίδιο συντριπτικό χτύπημα με την κατάλυση του κοινοβουλευτισμού, στην Ελλάδα το 1967 και στη Χιλή το 1973, δύο μόλις μήνες πριν από την Εξέγερση του Νοεμβρίου.
Έχετε γράψει («Η Χιλή του Πινοτσέτ» από τις εκδ. Τόπος) για το πείραμα του Αλιέντε και το οδυνηρό τέλος – κατέληξε σε πραξικόπημα και δικτατορία σχεδόν 20 ετών. Πώς διαφοροποιήθηκε η προσπάθεια της κυβέρνησης της Λαϊκής Ενότητας από μια συμβατική απόπειρα «σοσιαλισμού εντός των τειχών α λα Ευρώπης»;
Στη Χιλή, η προσπάθεια επικράτησης του σοσιαλισμού δεν «ήρθε φορτωμένη στα σοβιετικά καμιόνια», όπως έλεγε ο Φιντέλ Κάστρο για την Ανατολική Ευρώπη, ούτε όμως και μέσω ένοπλης αντιπαράθεσης.
Η συνεχής λειτουργία των κοινοβουλευτικών θεσμών, η μη ανάμειξη των Ενόπλων Δυνάμεων στη νομή της εξουσίας από τη δεκαετία του ’30 και η δυνατότητα νόμιμης δραστηριοποίησης της Αριστεράς έστρεψαν τις αριστερές πολιτικές δυνάμεις στην προσπάθεια ανάληψης της εξουσίας μέσω των εκλογικών διαδικασιών, όπως συνέβη στη Δυτική Ευρώπη και τελικά έγινε το 1970.
Η νίκη της Λαϊκής Ενότητας ανέτρεψε την αντίληψη που είχε ενισχυθεί και από την Κουβανική Επανάσταση του 1959, ότι η επικράτηση της Αριστεράς ήταν δυνατή μόνο μέσω του ένοπλου αγώνα.
Βεβαίως, η κυβέρνηση Αλιέντε δεν επεδίωκε την άμεση ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος, αλλά ο στόχος της για έναν βαθμιαίο σοσιαλιστικό μετασχηματισμό, εμφανώς πιο προωθημένος από τις αντίστοιχες επιδιώξεις της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, ήταν αρκετός για να προκαλέσει την αντίδραση των μέχρι πρότινος κυρίαρχων πολιτικών και οικονομικών κύκλων.
Τι κωλύματα συναντούσε η χιλιανή κυβέρνηση κατά τη νομοθέτηση ή κατά τη δρομολόγηση τομών, όπως οι εθνικοποιήσεις;
Η κυβέρνηση Αλιέντε προχώρησε σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις, αλλά συνάντησε ισχυρές αντιστάσεις ευρισκόμενη απέναντι σε ένα ισχυρότατο πολιτικό, θεσμικό, νομικό και οικονομικό status quo καθώς και σε ένα κοινοβούλιο που ελεγχόταν από την αντιπολίτευση.
Προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ ενός εχθρικού κατεστημένου και των αυξημένων προσδοκιών των υποστηρικτών της, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να υποχωρήσει σε αρκετές μεταρρυθμίσεις.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν εθνικοποιήσεις που δεν ολοκληρώθηκαν, κοινωνικές πολιτικές που δεν προχώρησαν στο επιθυμητό εύρος, αλλά και η πρόθεση συμμετοχής των εργαζομένων στη διαχείριση των παραγωγικών μονάδων, η οποία δεν υλοποιήθηκε στον βαθμό που επιδιωκόταν.
Ως γενική εκτίμηση, τι επιπτώσεις είχε η αποτυχία εκείνου του εγχειρήματος και ποιος ο ρόλος ιδεολογικά του νεοφιλελευθερισμού;
Σε αντίθεση με τον μύθο περί «οικονομικού θαύματος» της εποχής Πινοτσέτ, η Χιλή κατέστη όμηρος των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων από τη δεκαετία του ’80, ενώ η οικονομική ανάπτυξη δεν ήταν παρά η αργή ανάκαμψη από δύο περιόδους τεράστιας οικονομικής κρίσης.
Τα οφέλη καρπώθηκε ένα μικρό μέρος της κοινωνίας, ενώ η παραγωγική βάση αποσαθρώθηκε και οι κοινωνικές ανισότητες εκτοξεύθηκαν. Προκειμένου να καμφθούν οι αντιδράσεις από αυτό το τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος, υπήρξε ανάγκη εξαιρετικά βίαιης καταστολής των κοινωνικών και πολιτικών αντιστάσεων, αποσάθρωσης του εργατικού κινήματος και αποδυνάμωσης των συλλογικών διεκδικήσεων.
Αυτό το παράδειγμα πολιτικής, όμως, αποτέλεσε πολύτιμη παρακαταθήκη, γιατί κατέδειξε μια νέα κατεύθυνση προς την οικονομική και πολιτική συσσώρευση ισχύος, απαλλαγμένης όσο το δυνατόν περισσότερο από τις πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες και διεκδικήσεις.
Ποια επίδραση είχε η προσπάθεια ιδεολογικής παρέμβασης των Chicago Boys από τα τέλη των 60s στη Λατινική Αμερική;
Το πρόγραμμα των Chicago Boys θεωρούνταν πολύ ριζοσπαστικό και είχε απορριφθεί ως τέτοιο έως και το 1975, όταν η δικτατορία αντιμετώπισε μια τεράστια οικονομική κρίση, την οποία σε μεγάλο βαθμό είχε δημιουργήσει το θεσμικό και οικονομικό κατεστημένο που την υποστήριξε.
Μπορεί στη Χιλή το δόγμα τους να παρέμεινε κραταιό τουλάχιστον μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, αλλά αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές κυβερνήσεις της εποχής στην περιοχή με δεξιό ή ακροδεξιό πρόσημο δεν προχώρησαν σε τόσο ευρείες νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, είτε λόγω διαφορετικών προτεραιοτήτων είτε επειδή είδαν γρήγορα την αποτυχία και τις βαθύτατες επιπτώσεις τους στη Χιλή.
Παρ’ όλα αυτά, η επιρροή των ιδεών των οικονομολόγων του Σικάγου παρέμεινε ισχυρή, αφού αποτέλεσε παράδειγμα για τις οικονομικές ελίτ και τις πολιτικές δυνάμεις που τις υποστήριζαν, ακριβώς επειδή έδινε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ακραίας μετατόπισης ισχύος υπέρ του κεφαλαίου έναντι της εργασίας.
Ο νεοφιλελευθερισμός είναι δόγμα που και σήμερα έχει ανθεκτικότητα στις ΗΠΑ, δεδομένου πως είδαμε και ανάποδες πολιτικές από την τραμπική διοίκηση, όπως οι δασμοί;
Γκροτέσκες φιγούρες όπως ο Τραμπ μάς υπενθυμίζουν ότι ο νεοφιλελευθερισμός, παρά τις διακηρύξεις του περί ελεύθερης αγοράς και περιορισμένου κράτους, δεν διστάζει να τις παρακάμπτει, όταν διακυβεύονται ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.
Η επιβολή δασμών από την Ουάσιγκτον αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της επιλεκτικής προσήλωσης στις αρχές της αγοράς.
Το ίδιο συνέβη και στη Χιλή του Πινοτσέτ, όπου η ελεύθερη αγορά, σε αντίθεση με τις διακηρύξεις, χρειάστηκε επανειλημμένα την κρατική παρέμβαση, με κορυφαίο παράδειγμα την κρατικοποίηση των ζημιών του ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να διασωθούν οι οικονομικές ελίτ. Ίσως ακριβώς αυτή η ευελιξία να εξηγεί εν μέρει και τη διαχρονική ανθεκτικότητα του νεοφιλελεύθερου δόγματος.
Comments are closed.