Ένα νέο αμερικανικό σχέδιο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία προβλέπει την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη χορήγηση εκτεταμένου επενδυτικού πακέτου, με αντάλλαγμα την εγκατάλειψη της προοπτικής ένταξής της στο ΝΑΤΟ, σύμφωνα με δημοσίευμα του βρετανικού περιοδικού Economist.
Στο πλαίσιο του σχεδίου, προτείνεται επίσης η δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στο Ντονμπάς, στην ανατολική Ουκρανία, που περιλαμβάνει τις περιφέρειες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ.
Από ρωσικής πλευράς, το σχέδιο φέρεται να προσφέρει εμπορικές συμφωνίες με αμερικανικές εταιρείες, χαλάρωση κυρώσεων και αποκατάσταση πολιτικών σχέσεων με την Ουάσινγκτον.
Επιπλέον, το πακέτο περιλαμβάνει την επανέναρξη των εξαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της επαναλειτουργίας των αγωγών Nord Stream.
Σύμφωνα με τον Economist, Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερωθεί για το γενικό πλαίσιο των προτάσεων, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουν όλες τις λεπτομέρειες του αμερικανικού σχεδίου. Το Κίεβο δεν έχει ακόμη αποφανθεί αν αποδέχεται ή όχι τους όρους.
Ένας Ουκρανός αξιωματούχος σχολίασε στο περιοδικό πως υπάρχει ανησυχία ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ίσως προχωρήσουν σε οικονομικές συμφωνίες με τη Μόσχα πριν την επίτευξη ειρήνης. Σε αυτό το ενδεχόμενο, σύμφωνα με την ουκρανική πλευρά, η Ρωσία θα μπορούσε να αποκομίσει οφέλη, ενώ οι εχθροπραξίες θα συνεχιζόταν.
Το Κίεβο ζητά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας
Το αμερικανικό σχέδιο ήρθε στη δημοσιότητα μετά από κρίσιμες συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις 20 Οκτωβρίου στο Όσλο, με τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και Ευρωπαίων ηγετών.
Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην ασφάλεια της Ουκρανίας, τα εδαφικά ζητήματα, τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τις οικονομικές προοπτικές μετά τον πόλεμο.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά την κυριαρχία της Ουκρανίας, τις εγγυήσεις ασφαλείας, την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και την ανοικοδόμηση της χώρας. Η δεύτερη αφορά ένα ξεχωριστό πλαίσιο για τη Ρωσία και τις μελλοντικές ρυθμίσεις ασφαλείας.
Στις 21 Οκτωβρίου, ο Στιβ Γουίτκοφ συναντήθηκε με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη. Μετά τη συνάντηση αυτή, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον είχε ενημερώσει το Κίεβο πως η Μόσχα ήταν ανοιχτή σε επανέναρξη τριμερών διαπραγματεύσεων με τη συμμετοχή Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ.
Επίσης, ο Ουκρανός πρόεδρος εκτίμησε ότι οι διαπραγματευτικές ομάδες θα μπορούσαν να συναντηθούν έως τις αρχές Νοεμβρίου, χωρίς να έχει οριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία.
Το Κρεμλίνο γνωστοποίησε στη συνέχεια ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είναι καταρχήν έτοιμος να επαναλάβει τις συνομιλίες στα μέσα Νοεμβρίου. Ο Ντμίτρι Πέσκοφ ανέφερε πως οι τριμερείς συνομιλίες ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας αναμένεται να επαναρχίσουν εντός των δύο πρώτων εβδομάδων του επόμενου μήνα στο Άμπου Ντάμπι.
Εγγυήσεις ασφάλειας στα πρότυπα του ΝΑΤΟ
Από την πλευρά της, η ουκρανική κυβέρνηση επιδιώκει δεσμεύσεις ασφαλείας με πρακτική εφαρμογή, όχι απλώς πολιτικές διαβεβαιώσεις.
Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η Ουκρανία διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ εγγυήσεις ασφαλείας στα πρότυπα του Άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, οι οποίες θα εγκριθούν από το αμερικανικό Κογκρέσο. Το Άρθρο 5 ορίζει πως μια ένοπλη επίθεση σε κράτος μέλος θεωρείται επίθεση εναντίον όλων των συμμάχων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει παρουσιάσει την ένταξη στο ΝΑΤΟ, τις διμερείς εγγυήσεις από τις ΗΠΑ και τη συμμετοχή της ευρωπαϊκής «Συμμαχίας των Προθύμων» ως συμπληρωματικά στοιχεία του πλαισίου ασφαλείας που επιδιώκει για τη χώρα του.
Ως τώρα, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική συμφωνία για τις συγκεκριμένες εγγυήσεις.
Η ένταξη στην ΕΕ και τα όρια της αμερικανικής επιρροής
Παρά τις πληροφορίες για το περιεχόμενο της αμερικανικής πρότασης, η προσφορά ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ δεν σημαίνει άμεση προσχώρηση ή αυτόματη απόκτηση καθεστώτος κράτους μέλους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν την αρμοδιότητα να αποφασίσουν για την ένταξη μιας χώρας στην ΕΕ.
Σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες διεύρυνσης, η διαδικασία απαιτεί ενταξιακές διαπραγματεύσεις, τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ομόφωνη έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ και επικύρωση της συνθήκης προσχώρησης από όλα τα κράτη μέλη και την υποψήφια χώρα.
Προηγούμενο ειρηνευτικό σχέδιο με αμερικανική υποστήριξη φέρεται να προέβλεπε πιθανή ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ τον Ιανουάριο του 2027, μαζί με εδαφικές παραχωρήσεις και ενδεχόμενες αλλαγές στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ. Ωστόσο, επρόκειτο για προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και όχι για συμφωνημένη ημερομηνία ένταξης.
Το εμπόδιο της Ευρώπης στην επαναλειτουργία του Nord Stream
Η επανέναρξη των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη θα απαιτούσε αποφάσεις από την ίδια την ΕΕ.
Τον Ιανουάριο του 2026, η ΕΕ υιοθέτησε νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας ρωσικού LNG προβλέπεται να τερματιστούν από τον Ιανουάριο του 2027, ενώ οι εισαγωγές μέσω αγωγών θα σταματήσουν από το φθινόπωρο του ίδιου έτους.
Όσον αφορά τους αγωγούς Nord Stream, η γερμανική κυβέρνηση έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην επαναλειτουργία τους, ενώ υπόκεινται και σε αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Συνεπώς, το υπό συζήτηση αμερικανικό πακέτο περιλαμβάνει ανταλλάγματα που η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να εξασφαλίσει μονομερώς. Τόσο η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ όσο και η ενδεχόμενη επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά απαιτούν τη συμφωνία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, παράλληλα με μια ειρηνευτική διευθέτηση αποδεκτή από το Κίεβο και τη Μόσχα.