Σε «διπλή τιμωρία» των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων στις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, στις ΗΠΑ, οδήγησε ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, υπογραμμίζει, αναλύοντας τη συμπεριφορά του αμερικανικού εκλογικού σώματος και τα αίτια πίσω από το κατακλυσμιαίο «μπλε τσουνάμι», στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», ξενυχτισμένος, την επομένη της εκλογικής αναμέτρησης, ο πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης (MIT), Τσαρλς Στιούαρτ Γ’.
Από τους πιο έγκυρους αναλυτές των εκλογικών αναμετρήσεων στις ΗΠΑ, ο συνομιλητής μας είναι ιδρυτής και διευθυντής του Election Data and Science Lab του ΜΙΤ, και συν-διευθυντής του κοινού ερευνητικού προγράμματος Caltech/MIT Voting Technology Project.
Οι ενδιάμεσες εκλογές εξελίχθηκαν σε δημοψήφισμα για τον Ντόναλντ Τραμπ, με την τιμωρητική ψήφο να επικρατεί και σε απόρθητα προπύργια των Ρεπουμπλικανών;
Αναμφίβολα! Σε γενικές γραμμές, ακόμη κι αν αφήσουμε στην άκρη τον Ντόναλντ Τραμπ, οι ενδιάμεσες εκλογές αποτελούν πάντα ένα δημοψήφισμα για τον εν ενεργεία πρόεδρο. Και, χωρίς εξαίρεση, οδηγούν σε απώλεια εδρών για το κόμμα του.
Εν προκειμένω, όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ, λόγω των δασμών και του πολέμου στο Ιράν που εκτόξευσε τις τιμές των καυσίμων, υπήρξε μη δημοφιλής πρόεδρος τη στιγμή διεξαγωγής των εκλογών. Επομένως, το κόμμα του τιμωρήθηκε διπλά, εξαιτίας του. Ταυτοχρόνως, ο ίδιος ο Τραμπ φέρει άμεση ευθύνη για πολλές από τις ήττες που υπέστησαν οι Ρεπουμπλικανοί. Αυτός επέλεξε, στο Οχάιο, τον υποψήφιο κυβερνήτη, που αποδείχθηκε εξαιρετικά αντιδημοφιλής.
Ο ίδιος επέλεξε, στη Νότια Καρολίνα, για υποψήφια την αδελφή του εκλιπόντος γερουσιαστή, όπου για πρώτη φορά, εδώ και πολύ καιρό, κέρδισε Δημοκρατικός. Ενώ στο Τέξας και στη Βόρεια Καρολίνα ώθησε εκτός κούρσας εν ενεργεία Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές, που θα είχαν επανεκλεγεί με άνεση. Συμπερασματικά, δεν έφταιξε μόνο η έλλειψη δημοτικότητας του Τραμπ, αλλά και η επιμονή του να είναι όλοι οι υποψήφιοι Ρεπουμπλικανοί πιστοί στο πρόσωπό του. Τελικά, λειτούργησε ως μια μορφή τιμωρίας για το κόμμα.
Ποιες κατηγορίες του εκλογικού σώματος «φυλλορρόησαν» προς το Δημοκρατικό Κόμμα;
Χθες βράδυ (σ.σ.: της εκλογικής Τρίτης) εργαζόμουν με μια ομάδα του CBS News, για τις αναλύσεις των αποτελεσμάτων, επιχειρώντας να εντοπίσουμε την ιδιαίτερη συμβολή των Αφροαμερικανών και των Ισπανόφωνων. Ομως, η τάση μετακίνησης υπέρ των Δημοκρατικών είναι γενικευμένη. Αφορά και τους λευκούς ψηφοφόρους. Αφορά τους ψηφοφόρους της εργατικής τάξης. Υπήρξε μια ελαφρώς μεγαλύτερη μετατόπιση μεταξύ των νεότερων ψηφοφόρων και των Ισπανόφωνων. Ωστόσο, αμφότερες οι ομάδες, ειδικά στις ενδιάμεσες εκλογές, είναι μόλις το 8% των εκλογέων.
Από πού ακριβώς προήλθαν οι απώλειες των Ρεπουμπλικανών;
Οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν από παντού. Συγκριτικά με τις εκλογές του 2020, δεν έχω εντοπίσει μία κατηγορία ψηφοφόρων στην οποία οι Δημοκρατικοί να μην τα πήγαν πολύ καλύτερα. Η πιο έντονη μετατόπιση παρατηρήθηκε ειδικά μεταξύ των Ρεπουμπλικανών, που δεν ενέκριναν τον Ντόναλντ Τραμπ, και μεταξύ των ανεξάρτητων ψηφοφόρων. Ο Τραμπ, ούτως ή άλλως, δεν λάμβανε ψήφους από τους Δημοκρατικούς, οπότε εκεί δεν υπήρξε μεταβολή. Αντιθέτως, υπήρξε μετατόπιση μεταξύ των Ισπανόφωνων, των νέων, των μεγαλύτερων σε ηλικία, των λευκών, των ψηφοφόρων της εργατικής τάξης, των μορφωμένων, σε όλη την επικράτεια, προς τους Δημοκρατικούς. Σε πολλές πολιτειακές νομοθετικές συνελεύσεις, παραδόξως, οι Δημοκρατικοί απέκτησαν την πλειοψηφία. Υπήρξαν επίσης Πολιτείες όπου, κατά τρόπο απροσδόκητο, οι Δημοκρατικοί κέρδισαν τις θέσεις των κυβερνητών. Αυτό αποτελεί ένδειξη για το πόσο έντονη σε όλη τη χώρα είναι η απομάκρυνση από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Η πιο «χτυπητή» βεβαίως μετατόπιση σημειώθηκε στο νότιο τμήμα της χώρας, το οποίο ήταν εχθρικό απέναντι στους Δημοκρατικούς, τα τελευταία 30 χρόνια.
Η τιμωρητική ψήφος κινητοποίησε και πολίτες που δεν ψήφιζαν σε προηγούμενες εκλογές;
Ναι. Αν και οι ενδιάμεσες εκλογές καθορίζονται κυρίως από τους σταθερούς ψηφοφόρους. Υπάρχουν όμως και οι ψηφοφόροι που αποκαλούμε ενίοτε «περιθωριακούς» ή ψηφοφόρους με χαμηλή τάση συμμετοχής, οι οποίοι χρειάζεται να κινητοποιηθούν για την κάλπη.
Τα εκλογικά κομματικά επιτελεία διαθέτουν σημαντικούς πόρους για τον εντοπισμό αυτών των δυνητικών υποστηρικτών. Πριν από τέσσερα χρόνια, δεν είχαν καταφέρει να συγκεντρώσουν τόσα πολλά κονδύλια. Οι αναποφάσιστοι κι οι «περιθωριακοί ψηφοφόροι» που τελικά κινητοποιήθηκαν έπαιξαν μεγάλο ρόλο στο αποτέλεσμα.
Αν εξετάσουμε τα διάφορα τμήματα του πληθυσμού, με βάση τα στοιχεία των exit polls, είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι περίπου το 10% με 15% των Ρεπουμπλικανών κατέληξε να ψηφίσει Δημοκρατικούς υποψηφίους για τη Γερουσία και το Κογκρέσο. Ωστόσο, η ομάδα που μετακινήθηκε μαζικά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ήταν οι μη κομματικά ενταγμένοι ή ανεξάρτητοι ψηφοφόροι.
Αυτοί αποτελούν, ουσιαστικά, τους «οριακούς» ή «μετακινούμενους» ψηφοφόρους (swing voters), οι οποίοι είναι πιο πιθανό να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, ειδικά σε εκλογικές αναμετρήσεις που χαρακτηρίζονται από ισχυρό ρεύμα αλλαγής, όπως ήταν η συγκεκριμένη. Αυτό που εκκρεμεί να κάνουμε είναι να εξετάσουμε πιο διεξοδικά τα exit polls, διότι ενδέχεται να μην έχει συμπεριληφθεί επαρκές δείγμα από συγκεκριμένες ομάδες, όπως οι Ευαγγελικοί Χριστιανοί.
Eλέγχοντας οι Δημοκρατικοί και τα δύο σώματα του Κογκρέσου θα καταφέρουν να θέσουν περιορισμούς στον Ντόναλντ Τραμπ ή με προεδρικά διατάγματα και την άσκηση βέτο θα συνεχίσει να επιβάλει τις αυθαιρεσίες του;
Δεν πρέπει να περιμένουμε από τον Ντόναλντ Τραμπ να αλλάξει τη συμπεριφορά του, θα συνεχίσει να αναλαμβάνει μονομερείς ενέργειες. Θα πρέπει παρ’ όλα αυτά να παρακολουθούμε την αντίδραση των Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο. Αυτές οι εκλογές έδειξαν ότι η αφοσίωση στον πρόεδρο Τραμπ μπορεί να έχει εκλογικό κόστος. Επομένως, ενδέχεται να υπάρξει περιορισμένη αντίσταση από τα ρεπουμπλικανικά μέλη του Κογκρέσου. Ο μεγαλύτερος αντίκτυπός της θα φανεί την περίοδο που οδηγεί προς τις προεδρικές εκλογές