Οι δύο πυροσβέστες που έχασαν τη ζωή τους στη μεγάλη πυρκαγιά του Ρεθύμνου δεν βρέθηκαν αντιμέτωποι απλώς με μια ακόμη δασική φωτιά.
Βρέθηκαν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ίδια η πυρκαγιά μεταβαλλόταν διαρκώς, αποκτώντας απρόβλεπτη και εξαιρετικά βίαιη συμπεριφορά.
Οι πρώτες πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι το πυροσβεστικό όχημα εγκλωβίστηκε όταν το μέτωπο άλλαξε αιφνιδιαστικά κατεύθυνση, περικυκλώνοντάς το.
11 και πλέον μποφόρ
Την ώρα εκείνη στην περιοχή έπνεαν θυελλώδεις άνεμοι που κατά τόπους προσέγγιζαν τα 11 μποφόρ, ενώ η ιδιαίτερα δύσκολη μορφολογία του νοτίου Ρεθύμνου –με συνεχείς χαράδρες, ρεματιές, απότομες πλαγιές και στενά περάσματα– δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για εξαιρετικά επικίνδυνη συμπεριφορά της φωτιάς.
Οι πυρκαγιές αυτού του τύπου δεν εξαπλώνονται πάντοτε γραμμικά.
Ειδικοί επιστήμονες που μίλησαν στα ΝΕΑ διευκρίνησαν πως όταν η θερμική ενέργεια μιας μεγάλης πυρκαγιάς συνδυαστεί με πολύ ισχυρούς ανέμους και έντονο ανάγλυφο, δημιουργούνται έντονες στροβιλώδεις κινήσεις του αέρα.
Οι θερμές αέριες μάζες ανέρχονται με τεράστια ταχύτητα, ενώ ψυχρότερος αέρας εισέρχεται βίαια από τα πλάγια για να τροφοδοτήσει την καύση.
Σύμμαχος της φωτιάς το ανάγλυφο
Σε περιοχές με χαράδρες και πλαγιές, οι ροές αυτές μπορούν να αλλάζουν κατεύθυνση μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, προκαλώντας ξαφνικές αναζωπυρώσεις ή ακόμη και περιστροφικές κινήσεις των φλογών.
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτά τα φαινόμενα «ακραία συμπεριφορά πυρκαγιάς».
Σε ορισμένες περιπτώσεις σχηματίζονται ακόμη και πύρινοι στρόβιλοι , δηλαδή περιστρεφόμενες στήλες φλόγας και υπέρθερμου αέρα, οι οποίες μπορούν να εκτοξεύσουν καύτρες εκατοντάδες μέτρα μπροστά από το κύριο μέτωπο και να αλλάξουν απότομα τη γεωμετρία της πυρκαγιάς.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι συνέβη κάτι τέτοιο στο Ρέθυμνο.
Ωστόσο, οι συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή ήταν τέτοιες ώστε ευνοούσαν την ανάπτυξη έντονης και απρόβλεπτης δυναμικής της φωτιάς.
Έμπειροι δασοπυροσβέστες περιγράφουν ότι σε τέτοιες περιπτώσεις η φωτιά «αναπνέει».
Δεν κινείται σαν ένα ενιαίο μέτωπο, αλλά δημιουργεί πολλαπλούς βραχίονες που επιταχύνονται, επιβραδύνονται και αλλάζουν πορεία ανάλογα με τον άνεμο και το ανάγλυφο.
Στους επιχειρησιακούς χάρτες η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται πολλές φορές με καμπύλες που κλείνουν γύρω από ένα σημείο, σχηματίζοντας ένα χαρακτηριστικό «πέταλο».
Όταν οι δύο πλευρές του μετώπου ενωθούν, δημιουργείται μια εξαιρετικά επικίνδυνη ζώνη εγκλωβισμού, από την οποία η διαφυγή γίνεται σχεδόν αδύνατη.
Ο θάνατος των 19
Το φαινόμενο αυτό έχει καταγραφεί σε αρκετές από τις μεγαλύτερες τραγωδίες δασοπυρόσβεσης παγκοσμίως. Στο Γιάρνελ Χιλ της Αριζόνα το 2013, δεκαεννέα επίλεκτοι πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους όταν η φωτιά άλλαξε κατεύθυνση μέσα σε λίγα λεπτά.
.
Στη φωτιά στο Σάουθ Κάνιον στο Κολοράντο το 1994 και στην φωτιά στην Καρ της Καλιφόρνιας το 2018, οι έρευνες έδειξαν ότι η αλληλεπίδραση ανέμου, τοπογραφίας και της ίδιας της πυρκαγιάς δημιούργησε εξαιρετικά βίαιες συνθήκες, με ριπές θερμού αέρα, αιφνίδιες επιταχύνσεις του μετώπου και έντονη στροβιλότητα.
Το νότιο Ρέθυμνο διαθέτει ανάγλυφο που ευνοεί τέτοιου είδους φαινόμενα.
Οι απότομες πλαγιές λειτουργούν σαν φυσικές καμινάδες, επιταχύνοντας την ανοδική κίνηση των θερμών αερίων, ενώ οι χαράδρες καναλιζάρουν τους ισχυρούς ανέμους, αυξάνοντας τοπικά την έντασή τους. Όταν η φωτιά εισέλθει σε τέτοιο περιβάλλον, μπορεί να αποκτήσει τη δική της ατμοσφαιρική κυκλοφορία και να μεταβληθεί από ένα προβλέψιμο μέτωπο σε ένα δυναμικό σύστημα που αλλάζει συνεχώς μορφή.