Η αυξανόμενη δημοτικότητα ενός φαινομενικά αθώου φυτικού προϊόντος στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σημάνει συναγερμό στην επιστημονική κοινότητα και τις ρυθμιστικές Αρχές.
Το κράτομ, ένα εκχύλισμα από τα φύλλα του αειθαλούς δέντρου Mitragyna speciosa που φύεται στη Νοτιοανατολική Ασία, προβάλλεται συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε καταστήματα ψιλικών ως μια φυσική λύση για την ενέργεια, τη διάθεση, ακόμη και την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου.
Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από αυτό το αμφιλεγόμενο συμπλήρωμα αποδεικνύεται ιδιαίτερα σκοτεινή και επικίνδυνη, σύμφωνα με το BBC
Η επίσημη θέση της Κλινικής Μάγιο
H θέση της Κλινικής Μάγιο είναι ότι το κράτομ δεν έχει αποδειχθεί πως είναι ασφαλές ούτε έχει αποδειχτεί ότι θεραπεύει οποιαδήποτε ιατρική πάθηση.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι συνδέεται με σοβαρά ζητήματα υγείας, κίνδυνο εξάρτησης παρόμοιας με των οπιοειδών, σοβαρές παρενέργειες που περιλαμβάνουν ηπατικές βλάβες και επιληπτικές κρίσεις, καθώς και επικίνδυνες προσμίξεις με βαρέα μέταλλα και σαλμονέλα.
Από την παράδοση στη βιομηχανία των ΗΠΑ
Στη γενέτειρά του —χώρες όπως η Ταϊλάνδη, η Μαλαισία και η Ινδονησία— τα φύλλα του δέντρου χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες από παραδοσιακές κοινωνίες, κυρίως σε μορφή αφεψήματος, για τις ήπια διεγερτικές τους ιδιότητες.
Στις ΗΠΑ, ωστόσο, το προϊόν εισήλθε δυναμικά στην αγορά γύρω στο 2016 και έκτοτε διατίθεται ευρέως σε μορφή χαπιών, σκόνης ή υγρού όχι μόνο σε εξειδικευμένα καταστήματα, αλλά ακόμα και σε πρατήρια καυσίμων.
Ο 58χρονος Τζέφρι Ντίβερ, συνταξιούχος υλοτόμος από την πολιτεία της Ουάσινγκτον, περιέγραψε στο BBC τη χρήση του προϊόντος ως «θαύμα» για την ανακούφιση των πόνων στους γοφούς και τα γόνατα εν αναμονή χειρουργικών επεμβάσεων. Πληθώρα χρηστών αναφέρουν παρόμοιες εμπειρίες, θεωρώντας το προϊόν ασφαλές επειδή «προέρχεται από φυτό».
Η αμφίσημη δράση και η παγίδα της εξάρτησης
Οι φαρμακολογικές ιδιότητες του κράτομ παρουσιάζουν μια επικίνδυνη διττότητα ανάλογα με τη δοσολογία.
Σε χαμηλές δόσεις, δρα ως ισχυρό διεγερτικό, προσφέροντας εγρήγορση και ενέργεια.
Σε υψηλότερες δόσεις, λειτουργεί ως κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος, προσφέροντας ανακούφιση από τον πόνο, καταπράυνση αλλά και ευφορία, προσομοιώνοντας τη δράση των οπιοειδών.
Αυτή ακριβώς η ιδιότητα το έχει καταστήσει δημοφιλή επιλογή για άτομα που επιχειρούν να διακόψουν τον εθισμό τους στα οπιοειδή. Ωστόσο, το κράτομ συνοδεύεται από υψηλό κίνδυνο εξάρτησης.
Η μακροχρόνια χρήση μπορεί να οδηγήσει σε ανοχή, ισχυρές στερητικές κρίσεις και έντονη ψυχολογική και σωματική επιθυμία, καθιστώντας συχνά αναγκαία την ιατρική παρέμβαση με θεραπείες απεξάρτησης, ενώ επηρεάζει αρνητικά ακόμη και τα βρέφη κατά την εγκυμοσύνη.
Παρενέργειες και αυξανόμενη ανησυχία
Τα κέντρα δηλητηριάσεων στις ΗΠΑ κατέγραψαν χιλιάδες κλήσεις σχετικές με το κράτομ την περίοδο 2014–2019.
Στις γνωστές και σοβαρές παρενέργειες περιλαμβάνονται η υπέρταση, η ναυτία, ο έμετος, η απώλεια βάρους, η σοβαρή ηπατική βλάβη και οι μυϊκοί πόνοι.
Παράλληλα, προκαλεί σημαντικές νευρολογικές διαταραχές, όπως ζάλη, σύγχυση, παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, κατάθλιψη, αναπνευστικά προβλήματα και επιληπτικές κρίσεις.
Η συζήτηση γύρω από την επικινδυνότητά του αναζπυρώθηκε πρόσφατα, μετά τον εντοπισμό συσκευασιών κράτομ στην κατοχή φοιτητών που έχασαν τη ζωή τους στο Πανεπιστήμιο του Μισισίπι, γεγονός που οδήγησε τις τοπικές αρχές σε νέες προειδοποιήσεις.