«Η Ευρώπη δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένη για να αποτρέψει ή, αν χρειαστεί, να εμπλακεί σε έναν μεγάλο πόλεμο», προειδοποιεί, μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», ο ναύαρχος σερ Τζορτζ Ζαμπέλλας, ο οποίος διετέλεσε αρχηγός του Βασιλικού Ναυτικού της Βρετανίας. Ο ελληνικής – από το Καστελλόριζο – καταγωγής πρώην νατοϊκός διοικητής εκτιμά ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πληρώνουν σήμερα το τίμημα δεκαετιών περικοπών στις αμυντικές δαπάνες, υποστηρίζοντας ότι οι ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ τις ανάγκασαν «να ξυπνήσουν» και να αναλάβουν τις ευθύνες τους.
«Οχι, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι προετοιμασμένες για μια ευρείας κλίμακας πολεμική σύρραξη. Η αμερικανική “ομπρέλα” ήταν αυτή που μας προσέφερε ασφάλεια επί πολλές δεκαετίες. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όλα τα ευρωπαϊκά κράτη μείωσαν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες και επωφελήθηκαν από το λεγόμενο «μέρισμα της ειρήνης”.
Και τώρα, πληρώνουμε το τίμημα», τονίζει ο 68χρονος Ζαμπέλλας, ο οποίος ηγήθηκε του Βασιλικού Ναυτικού από το 2013 έως το 2016, από τη θέση του Πρώτου Λόρδου της Θάλασσας, όπως είναι ο επίσημος τίτλος του αρχηγού. «Πρόκειται για πολιτική επιλογή, όχι για στρατιωτική», συνεχίζει.
«Οι πολιτικοί αποφάσισαν να εξαργυρώσουν την επιταγή των αμυντικών δαπανών και να τη χρησιμοποιήσουν για άλλους σκοπούς. Τώρα, είναι εξαιρετικά σημαντικό να δαπανήσουμε χρήματα για να αναπληρώσουμε το χαμένο έδαφος. Ωστόσο, πρέπει να τα ξοδέψουμε έξυπνα». Δηλαδή, πώς πρέπει να αντιδράσει η Ευρώπη; τον ρωτάω.
«Η προσφορά των Αμερικανών ήταν εκπληκτική σε ό,τι έχει να κάνει με υποδομές, συνδεσιμότητα, πυραύλους, πυρομαχικά, επικοινωνίες. Αυτοί είναι η συγκολλητική ουσία που κρατά ενωμένο μεγάλο μέρος του ΝΑΤΟ. Επομένως, τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει τώρα να αναπτύξουν αυτές τις δυνατότητες», υπογραμμίζει. «Βέβαια, πολλές από αυτές – και αυτό είναι το πρόβλημα – είναι λιγότερο ορατές, λιγότερο ελκυστικές.
Γι’ αυτό απαιτείται πραγματικό θάρρος από τους ηγέτες της Ευρώπης για να δαπανήσουν χρήματα σε τομείς στους οποίους οι Αμερικανοί επενδύουν εδώ και πολύ καιρό». Οι ΗΠΑ, παρατηρεί, «έχουν σηκώσει μεγάλο βάρος και ο Τραμπ είχε δίκιο που άνοιξε το καπάκι, έφερε στο φως το πρόβλημα και ανάγκασε τις κυβερνήσεις να ξυπνήσουν, να συνειδητοποιήσουν την κατάσταση και να αναλάβουν τις ευθύνες τους».
Ο σερ Τζορτζ αναφέρεται σε έναν «γκρίζο» – όπως τον αποκαλεί – πόλεμο υβριδικών απειλών (κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και απειλές κατά κρίσιμων υποδομών) που βρίσκεται σε εξέλιξη. «Γκρίζος, διότι είναι εκτός λογικής άσπρου – μαύρου. Βρίσκεται κάπου στη μέση. Και είναι ευθύνη των κυβερνήσεων να μας προστατεύσουν από αυτόν τον πόλεμο που μαίνεται αυτή τη στιγμή», επισημαίνει, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να βρεθούν «ηγέτες στην Ευρώπη που να διαθέτουν τα απαραίτητα εφόδια ώστε να κατανοήσουν την τεχνολογία που είναι διαθέσιμη και να είναι προορατικοί, προκειμένου να προετοιμαστούν για το μέλλον, αντί απλώς να ανησυχούν για το παρόν».
Δεν νομίζω ότι θα υπάρξει κλιμάκωση στα ελληνοτουρκικά
Ερωτώμενος για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, δηλώνει αισιόδοξος, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι ένα επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει αστάθεια. «Σίγουρα υπάρχουν ζητήματα που σχετίζονται με τη μετανάστευση τα οποία έχουν προκαλέσει μεγάλη ένταση. Αυτά τα δύο κράτη βρίσκονται σε αντιπαράθεση εδώ και πολλές δεκαετίες.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η αστάθεια που προκαλείται από το ένα ή το άλλο περιστατικό. Ωστόσο, η διπλωματία μειώνει πάντα τον κίνδυνο της στρατιωτικής σύγκρουσης. Πιστεύω, λοιπόν, ότι αμφότερες οι χώρες έχουν μια πολύ ώριμη αντίληψη για το γενικότερο πλαίσιο της κατάστασης και για τον τρόπο με τον οποίο εντάσσονται στην ευρύτερη ευρωπαϊκή και ΝΑΤΟϊκή οικογένεια. Από αυτή την άποψη, είμαι πολύ πιο αισιόδοξος για το μέλλον απ’ ό,τι ήμουν πριν από 15, 20 ή 30 χρόνια.
Δεν νομίζω ότι θα υπάρξει σημαντική κλιμάκωση». Αναφερόμενος στον ρόλο της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, σημειώνει ότι «το ΝΑΤΟ ανέχεται τις ελληνοτουρκικές διαφορές εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Εχει μεγάλη εμπειρία σε αυτό. Και θα προσπαθήσει αμέσως να αποκλιμακώσει τυχόν εντάσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη μία ή την άλλη πλευρά».
«Το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό είναι πολύ ικανό»
Σχολιάζοντας την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στα Στενά του Ορμούζ, ο πρώην αρχηγός του Βασιλικού Ναυτικού εκτιμά ότι «πρέπει να επιτευχθεί μια λύση μέσω διαπραγμάτευσης και χρήσης διπλωματικών μέσων, όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό. Αν καταφύγεις αποκλειστικά στα στρατιωτικά μέσα για να επιβάλεις τη διέλευση των πλοίων, τότε θα είσαι πάντα ευάλωτος σε τυχόν αλλαγή των συνθηκών».
Ο Ζαμπέλλας, ο οποίος έχει διατελέσει διοικητής της Ενιαίας Ναυτικής Διοίκησης του ΝΑΤΟ (MARCOM), υποστηρίζει ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να μετάσχει σε έναν διεθνή συνασπισμό στην περιοχή. «Το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό είναι πολύ ικανό. Μπορεί πάντα να μετάσχει σε μια συμμαχία για να προσφέρει βοήθεια. Η Ελλάδα έχει τεράστια εμπορικά συμφέροντα όσον αφορά τη διέλευση των πλοίων. Εναπόκειται στους μεμονωμένους πλοιοκτήτες να αποφασίσουν ποιο είναι το κόστος και το τίμημα αυτής της δραστηριότητας. Η ίδια η αγορά θα αποφασίσει».
«Η ΤΝ θα επηρεάσει τη ζωή μας δραματικά»
Ο ναύαρχος Ζαμπέλλας, ο οποίος σήμερα κατέχει διευθυντικές θέσεις σε εταιρείες τεχνολογίας, προειδοποιεί και για τις σαρωτικές αλλαγές που επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη. «Το γιγαντιαίο κύμα της AI που μας κατακλύζει εξελίσσεται με έναν σχεδόν δαρβινικό τρόπο: πρόκειται για φυσική εξέλιξη της τεχνολογίας που δημιούργησαν οι άνθρωποι. Τώρα ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις συνέπειες της ίδιας μας της δημιουργικότητας» τονίζει, προβλέποντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη «θα επηρεάσει την ζωή μας δραματικά και με τρόπο μη αναστρέψιμο. Θα επηρεάσει, σε τεράστιο βαθμό, τη δημοκρατία, την απασχόληση και τη στάση των ανθρώπων απέναντι στις προκλήσεις της ζωής».
Οι ελληνικές ρίζες ενός βρετανού ναυάρχου
Ο Ζαμπέλλας γεννήθηκε στο Σουόνσι της Ουαλίας, αλλά μεγάλωσε στη Νότια Ροδεσία – τη σημερινή Ζιμπάμπουε – όπου ο πατέρας του υπηρετούσε ως διευθυντής μιας περιφερειακής ιατρικής μονάδας. «Οταν ξέσπασε ο εμφύλιος, κατέστη σαφές ότι η χώρα ήταν πολύ επικίνδυνη για να ζει κανείς. Ετσι, ο πατέρας μου έστειλε τον αδελφό μου κι εμένα στο Λονδίνο», θυμάται.
Φοιτητής της Ιατρικής ακόμη, ο πατέρας του, Μιχάλης Ζαμπέλλας, εγκατέλειψε την Αθήνα κατά τη γερμανική εισβολή του 1941 και εντάχθηκε στο Υγειονομικό Σώμα του Βρετανικού Στρατού στη Βόρεια Αφρική. Μετά τον πόλεμο, επέστρεψε στην Ελλάδα για να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Αργότερα, μετανάστευσε στη Βρετανία και, με τη γαλλοσκωτσέζα σύζυγό του και τα παιδιά τους, έζησαν στην Ουαλία, στην Αφρική και, κατόπιν στο Μπάκιγχαμσιρ της Αγγλίας.
Τον ρωτάω πόσο έντονο ήταν το ελληνικό στοιχείο ενόσω μεγάλωνε. «Αν ρωτάς αν σήμερα παίζει ελληνική μουσική στο σπίτι μου, η απάντηση είναι ναι», αποκρίνεται γελώντας. «Φοβάμαι, βέβαια, ότι έχω μείνει κολλημένος στα τραγούδια που ακούγονταν στις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου!» προσθέτει και θυμάται ότι έζησε «μια ευτυχισμένη ζωή που περιείχε στοιχεία από την ελληνική παράδοση.
Φέρνω ακόμη στον νου τα υπέροχα νησιά, τη θάλασσα, τα χρώματα και το φως της Ελλάδας. Ενας θείος μου έχτισε ένα μικρό μπανγκαλόου στην Εύβοια. Πηγαίναμε εκεί για περίπου 30 χρόνια. Είχε γίνει το δεύτερο σπίτι μας». Μιλάει, άραγε, ελληνικά; «Μιλάω λίγο, πολύ λίγο!» απαντά, γελώντας, στη γλώσσα μας.
36 χρόνια καριέρα στο Βασιλικό Ναυτικό
Ο σερ Τζορτζ σπούδασε Αεροναυτική και Αεροδιαστημική Μηχανική στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον. Τη λαμπρή 36ετή καριέρα του στο Βασιλικό Ναυτικό, που ξεκίνησε το 1980, την οφείλει σε μια απρόσμενη συνάντηση.
«Δεν είχα καμία απολύτως επιθυμία να καταταγώ στον Στρατό. Στόχος μου ήταν να κάνω καριέρα ως αεροναυπηγός. Μια μέρα, όμως, κάποιοι πιλότοι του Ναυτικού επισκέφθηκαν το εργοστάσιο όπου δούλευα. Μίλησα μαζί τους και σκέφτηκα ότι η ζωή τους είναι πολύ καλύτερη και πιο συναρπαστική από τη δική μου. Πολύ γρήγορα, υπέβαλα την παραίτησή μου – απόφαση που δεν άρεσε καθόλου στην εταιρεία που με εργοδοτούσε επί πέντε χρόνια. Μου είπαν ότι θα αποτύχω και ότι δεν θα γίνω ποτέ πιλότος. Ευτυχώς, αυτό δεν συνέβη ποτέ!».
Το 2012, ο Ζαμπέλλας χρίστηκε ιππότης του Τάγματος του Μπαθ. Διετέλεσε σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ επί ναυτικών θεμάτων και, από το 2023, φέρει τον τίτλο του Επίτιμου Σταβλάρχη του βασιλιά Καρόλου.
Το 2024, διορίστηκε Λόρδος Φύλακας των Πέντε Λιμένων και Διοικητής του Κάστρου του Ντόβερ, μία από τις υψηλότερες τιμές που απονέμει σε πολίτη ο βρετανός μονάρχης. Η καταγωγή του προσέδωσε μια ξεχωριστή διάσταση και στη σχέση του με τη βασιλική οικογένεια. «Κατά κάποιον τρόπο, γνώριζαν ότι ήμουν ένα ασυνήθιστο πλάσμα μέσα στο Βασιλικό Ναυτικό: ένας ναύαρχος που ήταν Ελληνας!».
Έχοντας γνωριστεί προσωπικά μαζί τους, θυμάται την «εντυπωσιακή σοφία» της Ελισάβετ, ενώ περιγράφει τον Κάρολο ως άνθρωπο «με μεγάλη ενσυναίσθηση, που κατανοεί τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι άνθρωποι και ξέρει να ακούει. Και, βέβαια, έχει ζωντανούς δεσμούς με την Ελλάδα» – όπως, φυσικά, και ο ίδιος ο Ζαμπέλλας: «Πάντα θα θυμάμαι ότι είμαι o γιος ενός έλληνα γιατρού που μετανάστευσε σε αυτή τη χώρα. Είμαι πολύ περήφανος για την ελληνική καταγωγή μου και με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι είχα το προνόμιο και την τύχη να κάνω μια τέτοια καριέρα».