«Είναι φυσικό το Πεντάγωνο, μετά τον πόλεμο στο Ιράν, να επανεξετάζει τη στρατηγική σημασία της στρατιωτικής αρχιτεκτονικής, που επί δεκαετίες έχτισαν οι ΗΠΑ στον Κόλπο», επισημαίνει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» η Τζάσμιν Μ. Ελ-Γκαμάλ, πρώην σύμβουλος του υπουργείου Αμυνας των ΗΠΑ, επί προεδρίας Μπάρακ Ομπάμα, και επισκέπτρια ερευνήτρια στο πρόγραμμα Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. Η εταιρεία της Averos Strategies παρέχει γεωπολιτικές συμβουλές σε ηγέτες και διεθνείς οργανισμούς.
Το μνημόνιο συνεργασίας ΗΠΑ – Ιράν έληξε, χωρίς νέα συμφωνία. Τι μπορεί να συμβεί στο «μέτωπο» του Ιράν και των πυρηνικών του στο εξής;
Ιστορικά, δεν ήταν ποτέ προς το συμφέρον των ΗΠΑ να διεξάγουν πόλεμο με το Ιράν ή να έχουν αστάθεια στη Μέση Ανατολή, γι’ αυτό και οι πρόεδροι που ακολούθησαν τον Τζορτζ Μπους έδωσαν προτεραιότητα στη διπλωματία έναντι της στρατιωτικής δράσης. Ουδείς αμερικανός πρόεδρος ήθελε να μπει σε πόλεμο με το Ιράν, ακριβώς λόγω του φόβου του τέλματος στο οποίο βρίσκεται εγκλωβισμένος σήμερα ο πρόεδρος Τραμπ.
Ο πρώην υπουργός Αμυνας, Ρόμπερτ Γκέιτς, υπό τον οποίο υπηρέτησα το 2009, αντιτάχθηκε σε έναν πόλεμο με το Ιράν διαβλέποντας τον κίνδυνο να οδηγήσει σε ανάφλεξη και μεγάλο περιφερειακό πόλεμο. Ο Τραμπ δεν υπολόγισε σωστά τη φύση του πολέμου που διεξάγει στο Ιράν. Δεν έχει μόνο παρερμηνεύσει την ανάγκη των Ιρανών να επιβιώσουν ως σύστημα, έχει επίσης υποτιμήσει την ικανότητά τους να «αντιδράσουν», συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, καθώς και την επιθυμία τους να μετατοπίσουν την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή μακριά από τις ΗΠΑ.
Η ρητορική του Τραμπ ήταν επίσης σταθερά ασύμβατη με τις ενέργειες των ΗΠΑ, γεγονός που έχει οδηγήσει τους Ιρανούς να πιστεύουν ότι ο αμερικανός πρόεδρος δεν είναι σε θέση να ασκήσει το μέγεθος της στρατιωτικής πίεσης που θα προκαλούσε αλλαγή συμπεριφοράς ή αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Και παρακολουθούμε ένα επικίνδυνο παίγνιο δειλίας, με κάθε πλευρά να πιστεύει ότι είναι ικανή να ξεπεράσει την άλλη. Το Ιράν, ωστόσο, έχει φανεί πρόθυμο να διαπραγματευτεί με συγκεκριμένους όρους, για τα πυρηνικά, όπως έκανε με την κυβέρνηση Ομπάμα. Η διαφορά σήμερα είναι ο εκατέρωθεν μαξιμαλισμός. Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει στον μηδενικό εμπλουτισμό, κάτι που οι Ιρανοί θεωρούν θεμελιώδες δικαίωμά τους.
Ορθώς το Πεντάγωνο εξετάζει το ενδεχόμενο μικρότερης στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στον Κόλπο μόλις τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράν;
Η Ουάσιγκτον συνειδητοποίησε ότι δεν μπορεί να διατηρεί επ’ αόριστον τις μέγιστες στρατιωτικές δεσμεύσεις της στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τον Ινδο-Ειρηνικό, ταυτόχρονα, χωρίς να κάνει επιλογές, έχοντας δαπανήσει σημαντικό ποσό από τα περιουσιακά στοιχεία της στη Μέση Ανατολή, τους τελευταίους έξι μήνες. Οι επιπτώσεις του κόστους του πολέμου στο Ιράν ξεπερνούν, πάντως, το ζήτημα της στρατιωτικής στάσης των ΗΠΑ και βρίσκονται στην καρδιά της συζήτησης για τη διαφοροποίηση της ασφάλειας στον Κόλπο. Δεν πρόκειται ούτε για εγκατάλειψη της περιοχής από τις ΗΠΑ ούτε για μετατόπιση των περιφερειακών εταίρων τους, αλλά για έναν ρεαλιστικό υπολογισμό και από τις δύο πλευρές για τον πιο αποτελεσματικό και βιώσιμο τρόπο προόδου όσον αφορά την ασφάλειά τους.
Ο πόλεμος έχει, ωστόσο, υπονομεύσει, θεωρείτε, αμετάκλητα τον ηγεμονικό γεωπολιτικό ρόλο της Ουάσιγκτον στην περιοχή; Μπορεί να ωφελήσει μακροπρόθεσμα την Τεχεράνη, παρ’ όλη την αποδυνάμωση και του δικτύου των πληρεξουσίων της;
Οσο το δίκτυο των πληρεξουσίων αποδυναμώνεται και διαταράσσεται, η Τεχεράνη έχει μεγαλύτερο κίνητρο να αυξήσει το κόστος της σύγκρουσης, προκειμένου να επιβιώσει ως κυβέρνηση και σύστημα. Το Ιράν προσπαθεί πάντως να σφυρηλατήσει νέες συμφωνίες με κράτη της περιοχής και να αναγκάσει τις ΗΠΑ να μειώσουν τη στρατιωτική τους παρουσία και έτσι να χάσουν την επιρροή τους στην περιοχή.
Η «Συμφωνία της Μέκκας» μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας με ποιο τρόπο μπορεί να αναδιατάξει τις ισορροπίες;
Μέχρι στιγμής, αυτό παραμένει ασαφές. Ενώ η συμφωνία αναφέρει ότι μια επίθεση εναντίον ενός συνιστά επίθεση εναντίον όλων, καθιστώντας παράλληλα σαφές ότι πρόκειται για ένα αμυντικό σύμφωνο που αποσκοπεί στη συλλογική αποτροπή, το κείμενό της δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Αναφορές ότι κράτη όπως η Αίγυπτος και η Συρία εξετάζουν το ενδεχόμενο να ενταχθούν θα μπορούσαν να έχουν όντως επιπτώσεις.
Η επιλογή του Ντόναλντ Τραμπ να ξεκινήσει τον πόλεμο στο Ιράν θα έχει αντίκτυπο ορατό στις προσεχείς ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ;
Ο πρόεδρος Τραμπ βρίσκεται στο χαμηλότερο ποσοστό αποδοχής του, συγκριτικά, μεταξύ των δύο θητειών του, έχει πέσει στο 33%, αποκαλύπτοντας τη βαθιά δυσαρέσκεια του αμερικανικού εκλογικού σώματος για τον πόλεμο στο Ιράν και τον επακόλουθο οικονομικό αντίκτυπο. Αυτό αναμένεται ασφαλώς να επηρεάσει αρνητικά τους Ρεπουμπλικάνους κατά τη διάρκεια των ενδιάμεσων εκλογών. Θα επηρεάσει επίσης και κάτι ακόμη. Το ζήτημα της στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ προς το Ισραήλ.