Μόλις τρεις εβδομάδες μετά την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η εκεχειρία δείχνει να κινδυνεύει με πλήρη κατάρρευση, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, όπου η ναυσιπλοΐα έχει ξανά σχεδόν παγώσει. Το χθεσινό ήταν το δεύτερο συνεχές 24ωρο αμερικανών βομβαρδισμών κατά ιρανικών στόχων, αντιποίνων της Τεχεράνης κατά αμερικανικών βάσεων στο Κατάρ, στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, αλλά και στην Ιορδανία (όπου αναχαιτίστηκαν οκτώ πύραυλοι) και εκατέρωθεν απειλών για πιο σκληρά πλήγματα.
Αυτά, δε, ανήμερα της κηδείας του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη του Ιράν αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μετά την οποία αναμενόταν να επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις…
Μιλώντας στο Axios, αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η τρέχουσα κλιμάκωση θα μπορούσε να διαρκέσει μία ή δύο ημέρες, μία εβδομάδα ή έναν μήνα, ανάλογα με το αν το Ιράν θα συνεχίσει τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ. «Θα τους δώσουμε ένα μάθημα, για να καταλάβουν ότι δεν αστειευόμαστε», ανέφερε, στο φόντο αντιφατικών μηνυμάτων από τον Ντόναλντ Τραμπ. Από τη δήλωση ότι η εκεχειρία «έληξε» που έκανε στην Άγκυρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ άφησε χθες τα ξημερώματα ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης.
Ιρανοί αξιωματούχοι «τηλεφώνησαν πριν από λίγο» και «θέλουν πάρα πολύ να καταλήξουν σε συμφωνία», είπε σε δημοσιογράφους στο Air Force One, που τον συνόδευαν στο ταξίδι επιστροφής από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ. Αλλά «δεν ξέρω αν θα την τιμήσουν», είπε. «Είναι κάπως τρελοί, για να είμαι ειλικρινής», τόνισε, επαναλαμβάνοντας ότι «είμαι ο Νο1 στόχος του Ιράν», εν μέσω ερωτημάτων για τις εναλλαγές στη χρήση του παλιού και του νέου προεδρικού αεροσκάφους κατά την επιστροφή από την Τουρκία στις ΗΠΑ, μέσω Βρετανίας.
«Κατάφωρο έγκλημα πολέμου» χαρακτήρισε από την πλευρά του το Ιράν τις χθεσινές αμερικανικές επιθέσεις, αναφέροντας 14 νεκρούς και 78 τραυματίες σε πέντε επαρχίες και πλήγματα σε πολιτικές υποδομές. Μεταξύ αυτών στην περίμετρο του ρωσικής κατασκευής πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής στο Μπουσέρ και σε δύο σιδηροδρομικές γέφυρες που οδηγούν στην ιερή πόλη Μασχάντ, στο βορειοανατολικό Ιράν, γενέτειρα του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, λίγες ώρες πριν ολοκληρωθούν χθες εκεί οι εξαήμερες επικήδειες τελετές, με την τοποθέτηση του φερέτρου του στο μαυσωλείο του ιμάμη Ρεζά, τον ιερότερο τόπο λατρείας στο Ιράν.
Πλήθη κόσμου συμμετείχαν στη νεκρώσιμη πομπή, ωστόσο με τον Μοτζαμπά Χαμενεΐ, γιο και διάδοχο του εκλιπόντος, άφαντο. Πολεμικά αεροσκάφη έκαναν εναέριες περιπολίες πάνω από την περιοχή, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων Fars. Σε τεράστιο πανό στην πρόσοψη κτιρίου αναγραφόταν: «Θα σκοτώσουμε τον Τραμπ».
Επιστροφή στη διπλωματία ζήτησε χθες το Κατάρ, που φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική βάση στη Μέση Ανατολή και μεσολαβεί, μαζί με το Πακιστάν, στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας και του Ομάν τόνισαν επίσης την ανάγκη αποκλιμάκωσης, σε ξεχωριστές τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον ιρανό ομόλογό τους, Αμπάς Αρακτσί. Ο τελευταίος, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, καταδίκασε τις «πολεμοκάπηλες πολιτικές» των ΗΠΑ.
«Τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν μόνο με ιρανικές διευθετήσεις, όχι με αμερικανικές απειλές», έγραψε στο Χ ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, κατηγορώντας την Ουάσιγκτον για «εκφοβισμό και αθέτηση υποσχέσεων». Κατά τους Φρουρούς της Επανάστασης, είναι οι ΗΠΑ που εμποδίζουν το άνοιγμα του Ορμούζ. Επικαλούμενη αμερικανούς αξιωματούχους, η «Wall Street Journal» αναφέρει ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ παρείχε, υπό άκρα μυστικότητα, υποστήριξη στα εμπορικά πλοία που διέρχονταν από τη νότια θαλάσσια οδό, κατά μήκος των ακτών του Ομάν.
Για το Ιράν, εξηγεί το Axios, ο έλεγχος των Στενών έχει καταστεί βασικός στόχος σε οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. «Το ζήτημα ήταν κεντρικό στο Μνημόνιο Κατανόησης και οι αντικρουόμενες ερμηνείες των διατάξεων που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ οδηγούν πλέον τη συμφωνία σε αποσύνθεση». Κατά πολλούς αναλυτές, το Ιράν δοκιμάζει τα όρια του προέδρου Τραμπ, λίγους μήνες πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.