Λίγο παραπάνω από μισό αιώνα μετά τον θάνατο του θαλασσογράφου και όχι μόνο ποιητή Νίκου Καββαδία, όλα όσα είχαν διασωθεί από εκείνον στο δωμάτιό του, στη βιβλιοθήκη του, στις βαλίτσες, στα έγγραφά του και μέσα σε περιοδικά και βιβλία «έδεσαν» στον τελικό τους προορισμό μαζί με προσωπικά αντικείμενα, το γραφείο του και άλλα μοναδικά τεκμήρια της πολυταξιδεμένης ζωής του.
Νέος κύριος του Αρχείου Καββαδία είναι τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ο μεγαλύτερος δημόσιος αρχειακός φορέας, ύστερα από τη δωρεά του τελευταίου κληρονόμου του ποιητή κ. Φίλιππου Χατζόπουλου, που αποδέχτηκε με άμεσες ενέργειες η γενική διευθύντριά τους, κ. Αμαλία Παππά.
Η ύπαρξη του Αρχείου ήταν άγνωστη μέχρι σήμερα στο ευρύ κοινό, καθώς δεν είχε γίνει ποτέ κάποια σχετική έκθεσή του ή κάποια αναλυτική αναφορά στα περιεχόμενά του. Στον εξαιρετικά σημαντικό αρχειακό πλούτο κρύβονται πολλές άγνωστες πληροφορίες, ανέκδοτο υλικό και ο καθαρά προσωπικός του κόσμος, όπως είχε διαμορφωθεί, τόσο στη στεριά όσο και στη θάλασσα, στην οποία ο ποιητής εργάστηκε, ως ναύτης και ασυρματιστής.
Το σημαντικό, όμως, δεν είναι μόνο η στέγη των ΓΑΚ με δεδομένη την αξιοπιστία στη διαφύλαξη του αρχειακού συνόλου. Πέρα από αυτή την εγγύηση, προβλέπονται η επιστημονική καταλογογράφηση, η τεκμηρίωση και η ψηφιοποίηση του αρχείου, καθώς και δράσεις για την ανάδειξή του, ενώ αντικείμενα που ανήκουν σε αυτό, θα εκτίθενται μόνιμα στο κτίριο της Κεντρικής Υπηρεσίας των ΓΑΚ στο Ψυχικό, όπου βέβαια θα φυλάσσεται και το υπόλοιπο αρχείο.
Για την ολοκλήρωση της διαδικασίας σημαντική ήταν και η χορηγία του κ. Γεώργιου Στασινόπουλου μέσω της «Καρτερία ΑΜΚΕ».
Ο άλλος δρόμος του κληρονόμου Χατζόπουλου
Την ώρα που το τελευταίο διάστημα διαβάζουμε για διάφορες έριδες και εξώδικα από κληρονόμους σημαντικών δημιουργών, ο μοναδικός κληρονόμος του Καββαδία, ο κ. Φίλιππος Χατζόπουλος έδειξε έναν άλλο δρόμο.
Πήρε μια γενναία, αξιέπαινη και ιστορική απόφαση να δωρίσει το συγκεντρωμένο αρχείο (από τη γιαγιά του Τζένια Καββαδία και τη μητέρα του Ελγκα Καββαδία, ανιψιά του ποιητή) στα ΓΑΚ, με επιθυμία του αυτή η σημαντική παρακαταθήκη, της οποίας είχε την ευθύνη, να μετατραπεί σε δημόσιο κτήμα, χωρίς τις παντός είδους εκμεταλλεύσεις ιδιωτικών φορέων, ιδρυμάτων ή συλλεκτών, που κατά καιρούς ενδιαφέρθηκαν για την αγορά του.
Γι’ αυτό, άλλωστε, στους όρους της δωρεάς, μεταξύ άλλων, προβλέπεται, μόλις ολοκληρωθούν οι απαραίτητες εργασίες, το αρχείο να καταστεί ελεύθερο και προσβάσιμο αλλά και να παραμείνει αδιαίρετο, ανοιχτό σε μελλοντικές προσκτήσεις.
Οι προοπτικές που ανοίγονται ύστερα από αυτήν την εξέλιξη για τη μελέτη του ποιητή σε μεγαλύτερο βάθος και πλάτος είναι μεγάλες. Το εντυπωσιακό και πολύπλευρο αρχείο ενός από τους πιο διαβασμένους, επιδραστικούς, ευπώλητους και «ζωντανούς» έλληνες ποιητές περιλαμβάνει χιλιάδες σημαντικά ντοκουμέντα και τεκμήρια από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1975, πολλά εκ των οποίων παραμένουν άγνωστα και αδημοσίευτα.
Τεκμήρια από όλο τον κόσμο
Σε 45 αρχειακά κουτιά διασώζονται τεκμήρια μεγάλης λογοτεχνικής, ιστορικής και εμπορικής αξίας, που αφορούν την ζωή και το έργο, τόσο του ποιητή όσο και άλλων ποιητών, λογοτεχνών, ζωγράφων και ηθοποιών. Οντας σε διαρκή μετακίνηση, λόγω της εργασίας του στα καράβια, συνέλεξε πλήθος τεκμηρίων από όλο τον κόσμο.
Η προσωπική του σχέση με τους εκπροσώπους της ποιητικής γενιάς του ’30 – στην οποία ανήκει – και όχι μόνο, τον «προικοδότησε» με μια σπουδαία βιβλιοθήκη με περισσότερους από 2.000 τίτλους βιβλίων, συναρπαστική αλληλογραφία και μια σειρά από ιστορικά τεκμήρια, μεταξύ των οποίων και χειρόγραφα άλλων ποιητών. Στο αρχείο, επίσης, περιλαμβάνεται ένα κομμάτι ντοκουμέντων που αφορούν την ποιήτρια Θεώνη Δρακοπούλου (Μυρτιώτισσα), η οποία τα είχε χαρίσει στον Καββαδία και την αδελφή του.
Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι μέρος του αρχείου περιλαμβάνει και έγγραφα που αφορούν την αδελφή του Τζένια, η οποία επίσης διατηρούσε αλληλογραφία με λογοτέχνες και καλλιτεχνικό κόσμο (Στρατής Τσίρκας, Μέλπω Αξιώτη, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Ζυράννα Ζατέλη κ.ά.).
Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους πλέον σώζονται εκατοντάδες χειρόγραφα με γνωστά και άγνωστα δικά του ποιήματα και πεζά. Επίσης, χειρόγραφα άλλων ποιητών όπως: Κ. Π. Καβάφης, Τέλλος Αγρας, Μήτσος Παπανικολάου, Μυρτιώτισσα, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Γαλάζης κ.ά. Ακόμα και η καλλιτεχνική ταυτότητα του Γιάννη Τσαρούχη.
Γράμματα, φωτογραφίες, προσωπικά αντικείμενα
Περιλαμβάνεται, επίσης, αλληλογραφία με την οικογένειά του και επιπλέον 180 αποστολείς μεταξύ των οποίων: Γιώργος Σεφέρης, Στρατής Τσίρκας, Μ. Καραγάτσης, Νίκος Καζαντζάκης, Ελένη Καζαντζάκη, Δημήτρης Χορν, Γιώργος Θεοτοκάς, Αιμίλιος Βεάκης, Μυρτιώτισσα, Μάρκος Αυγέρης, Μήτσος Παπανικολάου, Καίσαρ Εμμανουήλ, Αγγελος Σικελιανός, Μέλπω Αξιώτη, Γιώργος Κοτζιούλας, Κ. Καρθαίος, Παύλος Νιρβάνας, Ανδρέας Καραντώνης, Μίμης Τραϊφόρος, Γιάννης Τσαρούχης, Κίμων Φράιερ, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Τάκης Παπατσώνης, Τίμος Μαλάνος, Αλέξανδρος Μπάρας, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Γλαύκος Αλιθέρσης, Περικλής Τριανταφύλλου, Ηλίας Πετρόπουλος, κ.ά.
Ξεχωριστή θέση στο αρχειακό σύνολο κατέχει η εκτεταμένη συλλογή εκατοντάδων φωτογραφιών – πολλές εκ των οποίων ανέκδοτες – που καλύπτουν τη διαδρομή του από τα παιδικά χρόνια, καθώς και έργα τέχνης από επιφανείς ζωγράφους, χαράκτες και γλύπτες.
Τμήμα του αρχείου ακόμα αποτελούν τα ναυτικά του βιβλία, τα επαγγελματικά του έγγραφα, σημειωματάρια, ατζέντες, αποκόμματα, περιοδικά, εφημερίδες, βινύλια, πλάκες γραμμοφώνου και κασέτες με ηχογραφήσεις του ίδιου.
Η εικόνα το αρχείου ενισχύεται με αρκετά προσωπικά αντικείμενα, όπως εξαρτήματα ασυρμάτου, κιάλια, ξυριστική μηχανή, ναυτικό καπέλο, βαλίτσες, μεταλλικό φωριαμό, λυχνίες, αναμνηστικά κ.ά. και διάφορα έπιπλα, συμπεριλαμβανομένου του γραφείου του. Τα συγκεκριμένα αντικείμενα θα εκτεθούν σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο της Κεντρικής Υπηρεσίας των ΓΑΚ.